Buzz
Trong bối cảnh các tập đoàn Big Tech liên tục cắt giảm nhân sự, nhiều chuyên gia cho rằng AI mới chỉ đang bị xem là “nghi phạm”, chưa phải nguyên nhân chính dẫn đến sự biến mất của 500.000 việc làm công nghệ.
Trong hơn hai năm qua, lĩnh vực công nghệ toàn cầu đã chứng kiến làn sóng sa thải quy mô lớn. Từ những ông lớn Big Tech như Amazon, Meta cho đến các công ty tăng trưởng mạnh trong mảng cloud, fintech hay phần mềm, hàng chục nghìn nhân sự đã buộc phải rời đi.
Tại San Francisco – trung tâm công nghệ hàng đầu thế giới – số lượng việc làm đã giảm khoảng 3% kể từ đầu năm 2023. Sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo khiến nhiều người lo ngại đây là khởi đầu cho một cuộc khủng hoảng lao động mới, nơi AI có thể thay thế kỹ sư phần mềm, lập trình viên và các vị trí văn phòng có chuyên môn cao.
Khi các mô hình AI ngày càng thành thạo trong việc viết code, tạo nội dung và tự động hóa quy trình, nỗi lo “AI lấy mất việc làm” đang lan rộng từ Thung lũng Silicon ra toàn bộ nền kinh tế Mỹ.
Tuy vậy, các dữ liệu mới cho thấy thực tế phức tạp hơn nhiều. Ngành công nghệ đang thực sự chững lại về tuyển dụng, nhưng ít nhất ở thời điểm hiện tại, AI có thể chưa phải là nguyên nhân chủ đạo.
Ngành công nghệ Mỹ suy giảm mạnh: 500.000 việc làm “biến mất”, Big Tech đồng loạt thắt chặt tuyển dụng
Làn sóng sa thải trong ngành công nghệ Mỹ hiện không còn mang tính đơn lẻ mà đã trở thành một xu hướng kéo dài suốt nhiều năm.
Oracle – doanh nghiệp đang cạnh tranh quyết liệt trong mảng điện toán đám mây – vừa cắt giảm hàng nghìn nhân sự. Block, công ty nổi bật trong lĩnh vực thanh toán số, cũng đang giảm hơn 4.000 vị trí, gần một nửa lực lượng lao động. Amazon và Meta tiếp tục thực hiện các đợt tinh gọn bộ máy liên tục.
Theo dữ liệu tổng hợp giai đoạn 2022–2025, bảy tập đoàn công nghệ hàng đầu gần như không còn mở rộng quy mô nhân sự. Trong khi đó, San Francisco – trung tâm công nghệ toàn cầu – ghi nhận mức giảm việc làm khoảng 3% kể từ đầu năm 2023.
Lao động công nghệ tính theo % tổng lực lượng lao động tại các quốc gia giai đoạn 1990 - 2025
Mối lo về suy giảm việc làm trong ngành công nghệ giờ không còn chỉ giới hạn ở các kỹ sư phần mềm. Trên toàn nước Mỹ, tỷ lệ việc làm trong lĩnh vực công nghệ đã giảm từ mức đỉnh 2,5% cuối năm 2022 xuống còn 2,3%.
Sự sụt giảm này tương đương hơn 500.000 việc làm công nghệ “biến mất” so với quỹ đạo tăng trưởng trước đó. Một số lĩnh vực còn chịu tác động nặng nề hơn, như nhóm “cổng tìm kiếm web và các dịch vụ thông tin khác”, hiện giảm hơn 7% lực lượng lao động so với tháng 12/2022.
Tâm lý bất an cũng lan rộng đến nhóm thu nhập cao – vốn là lực lượng tập trung đông đảo lao động công nghệ. Theo khảo sát, 10% người có thu nhập cao nhất hiện đang lo lắng về công việc nhiều hơn bất kỳ thời điểm nào trước đây.
Khi những số liệu này xuất hiện đồng thời với làn sóng bùng nổ của và AI tạo sinh, nhiều người lập tức cho rằng trí tuệ nhân tạo chính là nguyên nhân chính. Lập luận này nghe có vẻ hợp lý, bởi AI ngày càng đảm nhiệm tốt những công việc vốn thuộc về kỹ sư phần mềm và nhân sự công nghệ.
Các mô hình mới như Claude Code của Anthropic thậm chí đã chứng minh khả năng hỗ trợ lập trình ở mức khiến giới chuyên môn bất ngờ. Tuy nhiên, nhiều nhà kinh tế cho rằng việc quy toàn bộ khủng hoảng việc làm hiện nay cho AI là một cách nhìn quá đơn giản.
Dữ liệu từ Mỹ, Anh, Canada, Úc, Pháp, Nhật Bản và Na Uy cho thấy hoạt động tuyển dụng trong ngành công nghệ đã bắt đầu chững lại từ trước giai đoạn bùng nổ hậu năm 2022. Thời điểm của OpenAI ra mắt vào tháng 11/2022 thường được xem là dấu mốc mở ra “kỷ nguyên AI”.
Tuy vậy, ở thời điểm đó, các mô hình AI đầu tiên vẫn còn nhiều hạn chế và chưa đủ sức thay thế kỹ sư phần mềm trên diện rộng.
Chỉ đến tháng 2/2025, khi Anthropic giới thiệu Claude Code – trợ lý AI chuyên lập trình – khả năng tự động hóa công việc kỹ thuật mới thực sự tiến gần hơn với thực tế. Điều này cho thấy phần lớn giai đoạn chững lại trong tuyển dụng 2022–2024 khó có thể quy hoàn toàn cho AI.
AI chưa “cướp việc” như nhiều người vẫn nghĩ: Thực tế cho thấy công việc công nghệ đang dịch chuyển dần sang toàn bộ nền kinh tế.
Một nguyên nhân quan trọng khiến nhiều người đánh giá quá cao tác động của AI là do sự nhầm lẫn giữa mức độ xuất hiện trên truyền thông và mức độ ứng dụng thực tế. Dù AI phủ sóng rộng rãi trên internet, tỷ lệ doanh nghiệp thực sự triển khai công nghệ này thường xuyên vẫn thấp hơn nhiều so với kỳ vọng.
AI không thực sự "cướp việc" như nhiều người vẫn lầm tưởng
Theo Cục Thống kê Dân số Mỹ, chỉ khoảng 25% doanh nghiệp tại khu vực San Francisco đang sử dụng AI thường xuyên trong hoạt động hằng ngày. Trên toàn nước Mỹ, con số này còn thấp hơn đáng kể. Quan trọng hơn, việc ứng dụng AI không đồng nghĩa với việc cắt giảm nhân sự.
Một nghiên cứu gần đây do Ivan Yotzov thuộc Ngân hàng Anh cùng các cộng sự thực hiện tại Mỹ, Anh, Đức và Úc cho thấy trong ba năm qua, AI gần như chưa tạo ra tác động rõ rệt đến tổng số việc làm. Đồng thời, lịch sử ngành công nghệ cũng chỉ ra rằng sự suy giảm tuyển dụng không phải là hiện tượng mới.
Trong phần lớn thập niên 2000, tỷ lệ việc làm trong lĩnh vực công nghệ tại Mỹ, Anh, Canada và Úc gần như không tăng trưởng đáng kể, dù internet và phần mềm phát triển bùng nổ. Sau sự sụp đổ của bong bóng dotcom năm 2000, nhiều công ty công nghệ phá sản, kéo theo giai đoạn tuyển dụng trì trệ kéo dài nhiều năm.
Đến giữa những năm 2000, các doanh nghiệp tiếp tục tối ưu chi phí bằng cách thuê ngoài nhân lực công nghệ sang các quốc gia giá rẻ hơn như Ấn Độ. Song song đó, việc lãi suất tại Mỹ tăng từ cuối năm 2004 cũng khiến doanh nghiệp giảm mạnh đầu tư vào phần mềm và thiết bị công nghệ thông tin.
Những diễn biến hiện tại đang mang nhiều nét tương đồng với quá khứ.
Trong giai đoạn đại dịch Covid-19, các công ty công nghệ đã tuyển dụng ồ ạt để đáp ứng nhu cầu số hóa tăng cao. Tuy nhiên, khi nền kinh tế mở cửa trở lại và lãi suất tăng mạnh từ năm 2022 nhằm kiềm chế lạm phát, doanh nghiệp bắt đầu thắt chặt chi tiêu.
Công việc công nghệ đang dịch chuyển ra khỏi Big Tech
Đầu tư vào CNTT bắt đầu chững lại mạnh từ năm 2023, trong khi xu hướng thuê ngoài lại tăng tốc rõ rệt. Giai đoạn 2021–2024, lượng nhập khẩu dịch vụ liên quan đến điện toán đám mây và lưu trữ dữ liệu của Mỹ đã tăng hơn gấp đôi.
Nguyên nhân khá rõ ràng: tại sao phải trả mức lương rất cao cho kỹ sư ở khu vực Vịnh San Francisco nếu có thể sử dụng dịch vụ tương tự từ Bangalore với chi phí chỉ bằng khoảng một phần tư? Tuy vậy, điều đáng chú ý là dù Big Tech tuyển dụng chậm lại, nhu cầu nhân lực công nghệ trên toàn nền kinh tế vẫn tăng mạnh.
Dữ liệu nghề nghiệp tại Mỹ cho thấy số lao động trong các lĩnh vực phần mềm và máy tính hiện chiếm khoảng 3,7% tổng lực lượng lao động, tăng nhẹ từ mức 3,6% vào tháng 11/2022. Một nghiên cứu mới của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ cũng ghi nhận số lượng lập trình viên trong doanh nghiệp vẫn tăng, dù tốc độ đã chậm lại so với giai đoạn trước khi xuất hiện.
Nói cách khác, việc làm công nghệ không biến mất mà đang dịch chuyển khỏi Big Tech để lan tỏa sang các ngành truyền thống. Các lĩnh vực như bán lẻ, bất động sản, ngân hàng, sản xuất và xây dựng ngày càng cần nhiều nhân sự công nghệ để triển khai AI và tự động hóa.
Từ năm 2022 đến 2025, lực lượng lao động công nghệ trong ngành bán lẻ tại Mỹ tăng 12%, bất động sản tăng 75% và xây dựng tăng gần 100%. Đây có thể là một trong những thay đổi lớn nhất mà AI tạo ra đối với thị trường lao động: thay vì xóa việc làm công nghệ, nó đang biến kỹ năng công nghệ thành nhu cầu phổ biến ở mọi lĩnh vực.
Hành trình nghề nghiệp của một lập trình viên trẻ vì thế cũng thay đổi. Trước đây, mục tiêu thường là Google, Meta hay Amazon. Nhưng trong nền kinh tế AI mới, họ hoàn toàn có thể làm việc cho Starbucks, các chuỗi bán lẻ, ngân hàng hoặc công ty xây dựng để vận hành hệ thống công nghệ phía sau toàn bộ doanh nghiệp.
*Nguồn bài viết: The Economist
