Buzz
Dario Amodei, CEO của Anthropic, cho rằng trí tuệ nhân tạo (AI) sẽ "xóa sổ" một nửa số công việc nhân viên văn phòng cấp thấp trong 5 năm tới, gây ra tỷ lệ thất nghiệp có thể đạt mức 10–20%.
Vào đầu năm 2025, khi hàng triệu sinh viên năm cuối chuẩn bị bước vào ngưỡng cửa đại học, nhiều bạn trẻ thuộc thế hệ Gen Z tự hỏi liệu "bằng cấp đại học bốn năm" có còn là con đường duy nhất dẫn đến thành công?
Những câu chuyện như của Zechariah Osburn và Ryan Daniels, những người từ bỏ đại học để khởi nghiệp thành công, không còn là chuyện hiếm gặp.
Họ đã chứng minh rằng đầu tư thời gian và công sức vào các doanh nghiệp nhỏ, thậm chí là làm các công việc lao động tay chân, cũng có thể mang lại lợi nhuận nhanh chóng, giúp họ trả nợ sinh viên trung bình 23.000 USD mà Gen Z đang gánh vác.
Báo cáo từ Cục Thống kê Lao động Mỹ (BLS) đồng quan điểm khi xếp ngành kỹ thuật viên tuabin gió là ngành có tốc độ tuyển dụng cao nhất, dự báo tăng trưởng việc làm lên đến 60% trong giai đoạn 2023–2033, với mức thu nhập trung bình 62.580 USD mỗi năm.
Tiếp theo là ngành lắp đặt pin năng lượng mặt trời với tỷ lệ tăng trưởng việc làm 48%, thu nhập trung bình đạt 51.860 USD mỗi năm.
Các con số này phản ánh sự chuyển hướng đầu tư toàn cầu vào năng lượng tái tạo, đồng thời thể hiện hiệu quả của các dự án cơ sở hạ tầng quy mô lớn tại Mỹ.
Tấm bằng dần mất giá
Tờ Business Insider (BI) cho biết niềm tin của người dân Mỹ vào hệ thống giáo dục đại học đã giảm mạnh. Khảo sát của Gallup chỉ ra rằng chỉ còn 36% người dân tin rằng giáo dục đại học có giá trị "rất" hoặc "khá", giảm so với 57% vào năm 2015.
Nghiên cứu của Viện Pew vào năm 2024 cho thấy chỉ 22% người trưởng thành cho rằng việc học đại học là "đáng giá", đặc biệt trong bối cảnh phải vay nợ học phí.
Trên nền tảng Handshake, 62% sinh viên năm cuối lo lắng rằng tự động hóa và AI sẽ tác động tiêu cực đến cơ hội nghề nghiệp của họ, tăng mạnh từ 44% vào năm 2023.
Trong khi đó, các công ty công nghệ và tư vấn ngày càng ưu tiên tuyển dụng những nhân sự có khả năng làm việc với AI hơn là mở rộng đội ngũ nhân viên mới.
Dario Amodei, CEO của Anthropic, cho rằng trí tuệ nhân tạo (AI) có thể "xóa sổ" 50% vị trí nhân viên văn phòng cấp thấp trong 5 năm tới, làm tỷ lệ thất nghiệp có thể gia tăng từ 10–20%.
"Với tư cách là người trong ngành, chúng tôi cảm thấy có trách nhiệm phải nói sự thật với mọi người. Dường như không ai thực sự nghiêm túc với thách thức này. Nghe có vẻ điên rồ, nhưng điều này chắc chắn sẽ xảy ra", CEO Amodei cảnh báo.
Dù các doanh nghiệp vẫn tiếp tục giới thiệu các mô hình AI mới, nhiều nhà lãnh đạo chọn tuyển người giỏi AI thay vì tuyển thực tập sinh hay nhân viên chưa có kinh nghiệm.
Tình huống này càng làm nặng thêm tâm lý thất vọng của giới trẻ, vốn đã chán nản với mức lương khởi điểm thấp và áp lực "phải quay lại văn phòng" sau đại dịch.
Dữ liệu từ SignalFire chỉ ra rằng các tập đoàn công nghệ lớn (Big Tech) hiện đang tuyển dụng ít nhân viên mới tốt nghiệp hơn 50% so với thời kỳ trước đại dịch.
Vào năm 2024, chỉ có 7% trong số các tuyển dụng của các Big Tech là nhân viên chưa có kinh nghiệm, giảm mạnh so với 25% vào năm 2023. Tỷ lệ này thậm chí còn giảm từ 11% xuống 6% trong cùng kỳ ở các startup, những công ty vốn nổi tiếng thân thiện với lao động trẻ.
Trường nghề trở lại mạnh mẽ
Ngược lại, báo cáo của ADP Research cho thấy tại các trường cao đẳng hai năm, tỷ lệ sinh viên theo học chương trình nghề nghiệp (vocational) đã tăng từ 15% vào năm 2019 lên 20% vào năm 2024.
Ngày càng nhiều học sinh trung học quan tâm đến các khóa đào tạo ngắn hạn, thực hành được trả lương ngay tại xưởng, giúp họ tránh được chi phí và thời gian dài dòng của đại học.
Tuy nhiên, sự thay đổi này vẫn gặp phải nhiều định kiến lâu đời. Một khảo sát của Jobber năm 2023 cho thấy 74% học sinh trung học cảm thấy "có sự kỳ thị" khi lựa chọn trường nghề thay vì đại học, trong khi 79% phụ huynh vẫn mong con mình đi học đại học.
Thực tế, lao động tay chân hiện nay có thể có thu nhập cao hơn những sinh viên tốt nghiệp đại học nhưng lại thất nghiệp, vật lộn với cuộc sống khó khăn, phải sống nhờ gia đình và ăn mì gói qua ngày.
Theo tờ BI, lương khởi điểm cho lao động trong ngành xây dựng, thi công dao động từ 19–45 USD/giờ; thợ bảo trì sửa chữa có mức lương từ 14–44 USD/giờ, trong khi thợ điện và thợ ống nước có thu nhập trung bình 29 USD/giờ.
Mặc dù các lao động có bằng đại học vẫn có lợi thế, theo khảo sát, họ có thu nhập trung bình 60.000 USD/năm, cao hơn 20.000 USD so với nhóm chỉ tốt nghiệp trung học phổ thông.
Nhiều ngành nghề như tiện ích công cộng, dầu khí, và xây dựng cao cấp vẫn tuyển dụng mạnh mẽ các cử nhân mới ra trường. Dữ liệu từ LinkedIn cho thấy xây dựng là ngành có tốc độ tăng trưởng nhanh nhất đối với tân cử nhân.
Tuy nhiên, với sự phát triển của AI, không phải sinh viên mới ra trường hay GEN Z nào cũng may mắn chọn được đúng ngành nghề cho tương lai của mình.
Thế hệ Gen Z đang đặt câu hỏi: "Đại học có còn là con đường duy nhất?" trong bối cảnh chi phí học tập leo thang, tự động hóa đe dọa các công việc văn phòng, nhưng nghề tay chân lại phát triển mạnh mẽ trong các ngành năng lượng tái tạo.
Giới trẻ hiện nay có thêm lựa chọn "học nhanh – làm ngay" ngoài mô hình truyền thống "học – lấy bằng – làm việc", với mức nợ thấp hơn, thu nhập ổn định và khả năng khởi nghiệp linh hoạt nhờ sự hỗ trợ của AI trong việc quản lý công việc.
Điều quan trọng bây giờ là thay đổi nhận thức xã hội, giảm bớt định kiến đối với các nghề lao động tay chân, đồng thời xây dựng một hệ sinh thái đào tạo nghề linh hoạt, phù hợp và kết nối chặt chẽ với nhu cầu thực tế của thị trường lao động.
Khi đó, bất kể lựa chọn nào, Gen Z sẽ có cơ hội phát triển bền vững và chủ động đối mặt với tương lai luôn thay đổi.
*Nguồn: BI
