AI vẫn gặp nhiều hạn chế trong việc thay thế con người khi kiểm chứng thông tin

VTV.vn - AI có thể hỗ trợ việc tra cứu dữ liệu, nhưng vẫn dễ mắc sai sót và chưa đủ khả năng thay thế con người trong quá trình xác thực độ chính xác của thông tin.

AI đang ngày càng được sử dụng phổ biến để tìm kiếm thông tin và hỗ trợ lên ý tưởng, tuy nhiên trong lĩnh vực kiểm chứng tính xác thực, các công cụ này vẫn bộc lộ nhiều điểm hạn chế đáng lo ngại.

Theo bài viết đăng trên WIRED, gần một nửa người dân Mỹ cho biết họ đã sử dụng AI để tra cứu thông tin và phát triển ý tưởng. Điều này không quá bất ngờ khi mạng xã hội ngày càng xuất hiện nhiều nội dung kém chất lượng, còn các công cụ tìm kiếm đôi khi khiến người dùng khó tiếp cận nguồn đáng tin cậy. Tuy vậy, với những vấn đề liên quan đến sự thật, nguy cơ từ thông tin sai lệch lại lớn hơn rất nhiều.

Tác giả của bài viết, một người làm công tác kiểm chứng thông tin tại WIRED, nhận định rằng AI hiện chưa thể thay thế quy trình xác minh của con người. Công việc này không chỉ đơn thuần là tìm kiếm trên Internet, mà còn bao gồm việc đối chiếu từng chi tiết, ưu tiên nguồn gốc, kiểm tra các giả định, phát hiện mâu thuẫn thông tin, liên hệ nguồn tin và đánh giá cả khía cạnh đạo đức lẫn pháp lý.

AI hiện nay chủ yếu được ứng dụng ở giai đoạn hậu kiểm, sau khi thông tin đã được công bố. Tại Anh, tổ chức Full Fact đã phát triển công cụ AI nhằm xử lý khối lượng dữ liệu lớn, từ bài đăng mạng xã hội đến bản ghi podcast, để phát hiện các tuyên bố cần con người kiểm tra sâu hơn. Tuy nhiên, ông Mark Frankel, người phụ trách chính sách công của Full Fact, khẳng định rằng con người vẫn đóng vai trò không thể thiếu trong toàn bộ quy trình này.

Nguyên nhân chính là AI vẫn thường xuyên đưa ra các câu trả lời sai lệch. Một nghiên cứu công bố vào tháng 3/2025 của Trung tâm Báo chí Kỹ thuật số Tow chỉ ra rằng hơn 60% phản hồi từ các công cụ tìm kiếm tích hợp AI không chính xác. Bên cạnh đó, một nghiên cứu khác của BBC cũng ghi nhận tỷ lệ sai của các chatbot vào khoảng 45%.

Các bài đánh giá chuyên sâu cũng mang lại kết quả khá thận trọng. Trong RealFactBench, một bộ tiêu chuẩn kiểm chứng thông tin do các nhà khoa học máy tính tại Trung Quốc và Anh xây dựng, Claude đạt mức chính xác 73% theo các chỉ số đánh giá. Trong khi đó, bài kiểm tra SimpleQA của OpenAI cho thấy không mô hình nào thuộc OpenAI hay Anthropic vượt quá 50% độ chính xác trên hơn 4.000 câu hỏi chỉ có một đáp án.

Tác giả cũng tiến hành thử nghiệm bài đánh giá tuyển dụng dành cho vị trí kiểm chứng thông tin với , Claude, Gemini và Grok. Các mô hình có thể đưa ra kế hoạch làm việc, nhận diện rủi ro pháp lý hoặc đề xuất phương pháp xác minh, nhưng đều dừng lại trước bước thực sự tiến hành kiểm chứng sự thật.

Bài viết nhận định rằng ưu thế của con người nằm ở khả năng xử lý những dữ liệu không tồn tại sẵn trên Internet, cảm nhận sắc thái trong giao tiếp, đánh giá mối liên hệ giữa các nguồn tin và đặt câu hỏi trong các tình huống nhạy cảm. Do đó, AI có thể đóng vai trò hỗ trợ, nhưng việc kiểm chứng sự thật vẫn đòi hỏi sự cẩn trọng, kinh nghiệm và trách nhiệm từ con người.