Áp dụng trí tuệ nhân tạo để xác định nguyên nhân động đất kích thích tại Việt Nam

TPO - Nhóm nghiên cứu từ Viện Các Khoa học Trái đất, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đã thành công trong việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo kết hợp với các kỹ thuật phân tích thống kê hiện đại, để khảo sát khu vực, nguồn gốc và các quy luật vận hành của động đất kích thích tại khu vực hồ chứa thủy điện Lai Châu, mở ra cơ hội áp dụng AI trong việc “truy tìm” nguyên nhân gây ra hiện tượng này.

Theo TS Cao Đình Trọng, chủ nhiệm đề tài nghiên cứu, hiện tượng động đất kích thích ở Lai Châu không còn chỉ là giả thuyết mà đã được chứng minh qua hàng ngàn trận động đất, trong đó có nhiều trận có cường độ mạnh.

Tính từ năm 2015 đến 2021, khu vực này đã ghi nhận khoảng 1.500 trận động đất, trong đó có 13 trận có cường độ trên mức 4.2 độ.

Để tìm ra mối liên hệ giữa hoạt động địa chấn và sự thay đổi mực nước trong hồ chứa, nhằm phát hiện sớm các nguy cơ tiềm ẩn và giúp các đơn vị vận hành chủ động trong công tác phòng ngừa, nhóm nghiên cứu từ Viện Các Khoa học Trái đất đã hợp tác với Trung tâm Nghiên cứu quốc gia Italia thực hiện nghiên cứu mang tên “Ảnh hưởng của động đất kích thích và đánh giá độ nguy hiểm động đất khu vực Lai Châu, Việt Nam”.

Trong suốt quá trình nghiên cứu, lần đầu tiên các nhà khoa học Việt Nam đã ứng dụng trí tuệ nhân tạo kết hợp với các phương pháp thống kê tiên tiến, để phân tích các vùng, nguồn phát sinh và mô hình hoạt động của động đất kích thích tại khu vực hồ chứa thủy điện Lai Châu.

Sử dụng các phương pháp phân tích phổ và thống kê hiện đại, mô hình nghiên cứu đã chỉ ra mối liên hệ giữa các trận động đất nhỏ trong khu vực và quá trình tích nước hồ chứa, đồng thời mở ra hướng tiếp cận mới trong việc đánh giá rủi ro địa chất bằng cách kết hợp dữ liệu thời gian thực với mô hình trí tuệ nhân tạo.

Kết quả nghiên cứu đã được chuyển giao cho các đơn vị liên quan như nhà máy Thủy điện Lai Châu, các cơ quan quản lý an toàn hồ chứa, cũng như các tổ chức phòng chống thiên tai, tạo nền tảng cho việc cảnh báo sớm, vận hành chủ động và xây dựng các chính sách khoa học hiệu quả hơn.

Bên cạnh đó, nhóm nghiên cứu cũng đã công bố kết quả phân tích trên các tạp chí khoa học uy tín cả trong nước và quốc tế, làm rõ đặc điểm của động đất kích thích tại khu vực Lai Châu.

Đây là một bước tiến quan trọng trong việc chuyển từ việc phân tích mô tả sang dự báo, hỗ trợ xây dựng các tiêu chí an toàn địa chấn và cập nhật bản đồ nguy cơ động đất quốc gia theo chuẩn quốc tế.

Trong giai đoạn tiếp theo, nhóm nghiên cứu sẽ kết hợp dữ liệu vệ tinh (InSAR) để theo dõi biến dạng mặt đất, từ đó nâng cao khả năng mô phỏng và cảnh báo sớm các chuỗi địa chấn. Việc tích hợp nhiều nguồn dữ liệu sẽ giúp tăng độ chính xác và mở rộng khả năng ứng dụng của mô hình.

Từ những kết quả này, các nhà khoa học hy vọng có thể mở rộng nghiên cứu sang các khu vực hồ chứa lớn khác, với mục tiêu xây dựng hệ thống cảnh báo sớm và hoàn thiện bản đồ nguy cơ động đất kích thích trên toàn quốc.

Trong những năm gần đây, động đất kích thích đã xảy ra ở nhiều khu vực tại Việt Nam, gây xáo trộn trong đời sống và hoạt động sản xuất của người dân ở các vùng gần tâm chấn. Nổi bật trong số đó là hiện tượng động đất kích thích tại thuỷ điện Sông Tranh 2, tỉnh Quảng Nam, kéo dài từ năm 2012 đến nay, với trận mạnh nhất đạt độ lớn 4.7.

Động đất kích thích cũng đã xuất hiện trong khoảng thời gian ngắn tại thuỷ điện Đắk Đrink, tỉnh Quảng Ngãi.

Mới đây, khu vực huyện Kon Plông, tỉnh Kon Tum đã trở thành điểm nóng về động đất kích thích ở Việt Nam. Từ một khu vực tương đối yên ả, nơi này đã chứng kiến hàng trăm trận động đất từ tháng 4/2021 đến nay. Trận mạnh nhất có độ lớn 5.0, gây rung chấn lan rộng ra Tây Nguyên và miền Trung.