Các trường đại học thay đổi chương trình đào tạo để ứng phó với 'cơn sóng AI'

Nhiều học sinh lớp 12 đứng trước lựa chọn nghề nghiệp đầy băn khoăn khi có nhiều ngành nghề dự báo sẽ bị AI thay thế trong tương lai.

Trong bối cảnh AI phát triển nhanh chóng, các trường đại học đang từng bước điều chỉnh chương trình giảng dạy sao cho sát với thực tiễn.

Nguyễn Huy Hải, thí sinh tự do tại Hải Dương ôn thi lại kỳ thi tốt nghiệp THPT 2025, chia sẻ từng chọn ngành công nghệ ô tô trong mùa tuyển sinh trước nhưng sau học kỳ đầu tiên nhận thấy không phù hợp với ngành kỹ thuật nên quyết định chuyển sang nhóm ngành kinh tế. Tuy nhiên, Hải vẫn lo lắng khi đọc nhiều thông tin cho rằng các ngành này trong tương lai cũng có thể bị AI thay thế.

Tương tự, Trần Hải Yến (THPT Việt Đức, Hà Nội) có nguyện vọng theo học nhóm ngành báo chí truyền thông nhưng cũng e ngại khi biết rằng những “nhà báo AI” có thể sẽ chiếm mất việc làm: “Chỉ với Chat GPT đã có thể tạo ra một bài báo về bất kỳ đề tài nào. Theo dõi thông tin về các ngành có thể bị ảnh hưởng bởi trí tuệ nhân tạo, em cảm thấy khá lo lắng.”

PGS.TS Đặng Thị Thu Hương, Phó Hiệu trưởng Trường ĐH Khoa học xã hội và Nhân văn (ĐH Quốc gia Hà Nội) khẳng định, dù AI phát triển đến đâu cũng không thể hoàn toàn thay thế con người trong mọi lĩnh vực nghề nghiệp.

PGS.TS Đặng Thị Thu Hương lấy ví dụ ngành báo chí, truyền thông, AI có thể hỗ trợ nhà báo xử lý thông tin hiệu quả, thậm chí tạo ra “nhà báo robot” để lan truyền thông tin trên mạng xã hội. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển đó, cũng có nhiều cá nhân lợi dụng để tạo hình ảnh, giọng nói giả, tung tin sai lệch gây ảnh hưởng tiêu cực cho xã hội.

AI vừa tạo ra nhiều cơ hội, cũng vừa đem đến không ít thách thức cho báo chí. Trong bối cảnh đó, nhà báo giữ vai trò then chốt trong việc xác minh thông tin, phát hiện vấn đề mới để sáng tạo những tác phẩm báo chí chân thực, chính xác và mang tính định hướng xã hội, phục vụ cộng đồng hiệu quả nhất.

Nhà báo cần trang bị nền tảng kiến thức sâu rộng để phân tích, bình luận, phản biện xã hội, qua đó góp phần xây dựng báo chí giải pháp.

PGS.TS Đặng Thu Hương cho biết, trước sự phát triển mạnh mẽ của AI, các trường đại học đã và đang đổi mới chương trình đào tạo, bổ sung các học phần mới giúp sinh viên nâng cao kiến thức và kỹ năng. Với ngành báo chí, truyền thông, bên cạnh những môn học về nghiệp vụ và kỹ năng tác nghiệp, còn có nhiều học phần liên quan đến sử dụng AI, công nghệ thực tế ảo và thực tế ảo tăng cường, nhằm trang bị cho sinh viên khả năng ứng dụng AI hiệu quả trong công việc tương lai.

Xu hướng liên ngành ngày càng phát triển

TS Trần Mạnh Hà, Trưởng phòng Đào tạo Học viện Ngân hàng cho biết, để đáp ứng xu hướng chuyển đổi số và công nghệ không ngừng phát triển, bên cạnh các ngành truyền thống, trường đã mở thêm nhiều ngành mới như ngân hàng số, công nghệ tài chính, marketing số, thương mại điện tử, khoa học dữ liệu.

“Chúng tôi dự báo nhu cầu xã hội về các ngành này sẽ rất lớn trong những năm tới, phù hợp với quá trình chuyển đổi số. Đồng thời, đây là các ngành đào tạo theo hướng liên ngành, kết hợp giữa các ngành truyền thống và chuyển đổi số, công nghệ, giúp sinh viên có kiến thức, kỹ năng và thái độ đáp ứng tốt yêu cầu công việc tương lai,” TS Trần Mạnh Hà chia sẻ.

Theo TS Hà, ngoài kiến thức chuyên môn, nhà trường còn tập trung trang bị cho sinh viên kỹ năng ngoại ngữ, giao tiếp, làm việc nhóm, năng lực số và đặc biệt là thói quen học tập suốt đời để không ngừng cập nhật và hoàn thiện kỹ năng trong xã hội luôn biến đổi.

ThS Phạm Thanh Hà, Trưởng phòng Quản lý Đào tạo Trường đại học Ngoại thương, khẳng định trí tuệ nhân tạo chỉ là công cụ hỗ trợ, không thể thay thế hoàn toàn con người trong các ngành nghề, đặc biệt là lĩnh vực kinh tế.

Để thích ứng với yêu cầu mới của thị trường lao động, Trường ĐH Ngoại thương cũng như nhiều trường đại học khác trên toàn quốc đều tiến hành rà soát và điều chỉnh chương trình đào tạo nhằm áp dụng các phương pháp mới, giúp sinh viên phát triển tư duy và kỹ năng làm chủ công nghệ.

Các trường còn hướng tới đào tạo liên ngành, đồng thời các ngành truyền thống sẽ được điều chỉnh hoặc bổ sung các ngành mới kết hợp giữa kinh tế và công nghệ.

“Xu hướng đào tạo liên ngành đang phát triển mạnh mẽ ở nhiều khối ngành; sinh viên được học chuyên sâu một ngành chính nhưng vẫn được tiếp cận thêm nhiều nhánh đào tạo phụ,”

Ví dụ, sinh viên khoa học máy tính có thể chọn hướng phát triển phần mềm hoặc phân tích dữ liệu; học kinh tế có thể bổ sung kiến thức khoa học dữ liệu; học thương mại thì kết hợp cả kiến thức kinh doanh quốc tế...

Với phương pháp đào tạo này, sinh viên sẽ có nhiều cơ hội nghề nghiệp hơn, đáp ứng tốt hơn yêu cầu từ thị trường lao động,” ThS Phạm Thanh Hà chia sẻ.

Những ngành nghề nào hiện đang có nhu cầu tuyển dụng cao?

Manpower Group dự báo, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh đang phát triển mạnh mẽ trên toàn ngành nghề. Các công ty ngày càng ưu tiên nâng cấp công nghệ, số hóa, áp dụng AI và tự động hóa, cùng với các thực hành bền vững.

Điều này dẫn đến nhu cầu tuyển dụng tăng cao trong các lĩnh vực như kỹ thuật số, môi trường – xã hội – quản trị (ESG), quản lý rủi ro và tuân thủ.

Ngành công nghiệp bán dẫn nổi lên như một điểm sáng. Việt Nam trở thành thị trường tiềm năng cho các nhà sản xuất bán dẫn toàn cầu nhờ chi phí lao động cạnh tranh, chính sách ưu đãi của chính phủ và sự gia tăng đầu tư nước ngoài.

Năm 2025, lĩnh vực bán dẫn tập trung vào ba mảng chính: nhu cầu tăng về kỹ sư tay nghề cao, chú trọng các vị trí nghiên cứu & phát triển (R&D) để thúc đẩy đổi mới sáng tạo, và đầu tư phát triển nhân tài trong nước.

Công nghiệp bán dẫn cũng được dự báo là ngành trả thưởng hào phóng nhất năm 2025 với mức thưởng có thể lên tới 33% tổng thu nhập năm.

Cùng với đó, kỹ năng ngoại ngữ ngày càng trở thành yêu cầu quan trọng trong tuyển dụng. Khi Việt Nam hội nhập sâu rộng hơn với thế giới, nhiều nhà tuyển dụng đòi hỏi nhân viên phải thành thạo ít nhất một ngoại ngữ bên cạnh kỹ năng chuyên môn.

Ngoài tiếng Anh, các ngôn ngữ như tiếng Trung (chẳng hạn trong ngành Sản xuất), tiếng Nhật (trong ngành Bất động sản) và tiếng Hàn (ở ngành Thương mại Công nghiệp) cũng rất được ưa chuộng.

Ông Simon Matthews, Giám đốc Khu vực Đông Nam Á của ManpowerGroup, chia sẻ: “Chỉ có 9% doanh nghiệp ở khu vực Châu Á – Thái Bình Dương sở hữu đủ nhân tài để đạt các mục tiêu về môi trường – xã hội – quản trị, nên chúng tôi tin xu hướng này sẽ tiếp tục tăng mạnh trong năm tới.”

Dữ liệu tuyển dụng của chúng tôi cho thấy nhu cầu nhân tài xanh tại Việt Nam đang tăng cao trong các ngành như: Sản xuất, Công nghệ, Năng lượng, Vận tải & Logistics, và Nông nghiệp.”