Chắc chắn là Nhật Bản: robot tại Tokyo, người điều khiển từ Philippines - Lao động vượt biên trong kỷ nguyên AI

Với sự phát triển nhanh chóng của công nghệ, Nhật Bản đang tìm ra nhiều cách giải quyết cho vấn đề dân số già và thiếu hụt lao động của đất nước.

Trong một tòa nhà văn phòng cao tầng tại trung tâm tài chính Manila, khoảng 60 thanh niên đang theo dõi và điều khiển những robot trí tuệ nhân tạo thực hiện nhiệm vụ bổ sung hàng hóa lên kệ tại các cửa hàng tiện lợi ở Tokyo, dù khoảng cách địa lý rất xa. Đôi khi, nếu một robot làm rơi đồ, một người sẽ đeo kính thực tế ảo và sử dụng cần điều khiển để giúp robot lấy lại.

Mô hình kinh doanh này đến từ startup Telexistence có trụ sở tại Tokyo, với các robot vận hành trên nền tảng Nvidia và Microsoft. Từ năm 2022, công ty đã triển khai những robot này tại hơn 300 cửa hàng FamilyMart và Lawson ở Tokyo, và đang có kế hoạch mở rộng tới các cửa hàng 7-Eleven.

Giải pháp xuyên biên giới cho vấn đề già hóa dân số

Các robot này được giám sát liên tục 24/7 tại Manila bởi nhân viên của Astro Robotics, một công ty chuyên cung cấp lao động robot. Juan Paolo Villonco, người sáng lập Astro Robotics, cho biết Nhật Bản đang đối mặt với sự thiếu hụt lao động do dân số già hóa và quốc gia này rất thận trọng trong việc mở rộng nhập cư. Robot của Telexistence đã đưa ra một giải pháp thay thế, cho phép công việc lao động được thực hiện ở nước ngoài, giúp giảm chi phí cho các công ty và mở rộng quy mô hoạt động.

Ông Villonco chia sẻ: " Tìm công nhân làm việc xếp hàng ở Nhật Bản rất khó. Nếu tìm được, họ sẽ yêu cầu mức lương rất cao vì mức lương tối thiểu ở đó khá đắt ." Trong khi đó, việc tìm kiếm những người Philippines trẻ tuổi am hiểu công nghệ để vận hành robot lại rất dễ dàng. Mỗi người điều khiển từ xa, gọi là "pilot", giám sát khoảng 50 robot cùng lúc.

Các robot hoạt động chủ yếu tự động, nhưng đôi khi, khoảng 4% thời gian, chúng gặp sự cố. Chẳng hạn như làm rơi một chai nước và khiến chai đó lăn đi xa. Việc khôi phục lại cho robot AI bằng cách sao chép cách cầm nắm của con người một cách hoàn hảo - như độ ma sát, cảm giác kim loại trong tay - là một thách thức lớn trong ngành robot. Lúc này, con người phải can thiệp.

Nhân viên điều khiển từ xa của Astro Robotics đang tận dụng cơ hội từ sự phát triển mạnh mẽ của ngành dịch vụ IT và công nghệ AI tại Philippines, ngay cả khi các công ty ở các quốc gia phát triển hơn đang đối mặt với tình trạng sa thải nhân viên tương tự.

Các công nhân Philippines điều khiển robot công nghiệp, lái xe tự động, hợp tác với AI trong nhiều nhiệm vụ khác nhau, hoặc tham gia vào việc phát triển các "tác nhân AI" - chương trình máy tính giúp tự động hóa hành động.

Dù hợp tác với máy móc để nâng cao hiệu suất, các công nhân cũng có thể đang tự động hóa chính công việc của mình. Philippines, một trung tâm gia công toàn cầu, đã chứng kiến việc tuyển dụng ổn định cho các vai trò liên quan đến tự động hóa và AI bởi các công ty quốc tế.

Jose Mari Lanuza, trưởng nhóm nghiên cứu tại Trung tâm Nghiên cứu Sigla ở Manila, chia sẻ: " Các công ty IT đang cạnh tranh khốc liệt để tìm kiếm lao động giá rẻ ." Tại Astro Robotics, các sinh viên tốt nghiệp kỹ thuật và khoa học máy tính giám sát robot sử dụng mô hình AI để lấp đầy kệ hàng, tính toán khoảng cách giữa các sản phẩm.

Mỗi nhân viên điều khiển từ xa có thể kiếm được từ 250 đến 315 USD mỗi tháng, tương đương với một nhân viên trung tâm cuộc gọi. Công việc của họ là giám sát các robot và báo cáo hiệu suất của chúng. Khi robot gặp lỗi hiếm hoi, họ sẽ đeo kính VR và sử dụng cần điều khiển để hỗ trợ robot sửa chữa và đặt đồ trở lại kệ.

Những áp lực không nhìn thấy

Những người điều khiển từ xa trong các công việc như vậy phải đối mặt với áp lực lớn để sửa chữa sự cố một cách nhanh chóng. Lionel Robert, giáo sư robotics tại Đại học Michigan, nhận định: " Ngay khi một thứ gì đó ngừng hoạt động, nhiệm vụ của bạn là làm cho nó hoạt động trở lại và hy vọng rằng trong khi bạn làm việc đó, không có sự cố nào khác xảy ra ." Các công nhân cho biết họ thường xuyên cảm thấy chóng mặt và mỏi mắt do cybersickness, một loại say chuyển động liên quan đến VR.

Điều đáng lo ngại là các chuyển động của những người điều khiển từ xa lại đang giúp huấn luyện robot tự động hoàn toàn cho Telexistence. Qua nhiều năm, công ty đã thu thập một lượng dữ liệu và bí quyết điều khiển từ xa rất lớn từ các công nhân. Công ty hiện đang chia sẻ thông tin này với startup Physical Intelligence tại San Francisco để phát triển các mô hình AI nền tảng, nhằm trao cho robot "trí thông minh vật lý" giống con người - khả năng thực hiện các nhiệm vụ vật lý cơ bản.

Tuy nhiên, giáo sư Robert tin rằng tự động hóa hoàn toàn có thể sẽ không bao giờ đạt được và một số công việc vẫn cần có sự giám sát của con người. Ông khẳng định: "Robot và AI có thể thay thế tất cả công việc của con người không? Câu trả lời là không - bởi vì con người vẫn rất hữu ích. Tương lai sẽ là một lực lượng lao động lai giữa robot-AI-tự động hóa-con người."

Mô hình lao động xuyên biên giới này phản ánh sự thay đổi lớn trong cách thức hoạt động của nền kinh tế toàn cầu trong kỷ nguyên AI. Mặc dù các doanh nghiệp tận dụng chi phí lao động thấp và sự am hiểu công nghệ của lực lượng lao động Philippines, những công nhân này cũng đang vô tình tạo ra những công cụ có thể thay thế chính họ trong tương lai, tạo thành một nghịch lý trong thời đại công nghệ hiện đại.