Chứng nghiện

Nghiên cứu lớn đầu tiên về hành vi người dùng chatbot đã chỉ ra rằng việc sử dụng có thể dẫn đến tình trạng nghiện. Người dùng có thể trải qua các triệu chứng tương tự như "cai nghiện" khi bị ngắt kết nối khỏi hệ thống này.

Nghiên cứu do OpenAI hợp tác cùng Viện Công nghệ Massachusetts (MIT) thực hiện đã phân tích hơn 4 triệu lượt tương tác với và khảo sát 4.000 người dùng để đánh giá tác động cảm xúc của chatbot đối với họ. Kết quả cho thấy, những AI trò chuyện như ngày càng trở nên 'nhân tính hóa', và mối quan hệ giữa con người và chatbot không chỉ còn là công cụ hỗ trợ, mà đang dần chuyển thành mối liên kết cảm xúc.

Hiện tượng này có thể giải thích bởi những yếu tố như: chatbot thường mang tên gọi gần gũi, sử dụng ngôi thứ nhất, giao tiếp tựa như con người và có thể phản hồi như một người bạn thực thụ. Chính vì vậy, không ít người đã bắt đầu tìm kiếm sự đồng hành, hỗ trợ cảm xúc từ chatbot thay vì từ con người.

Nghiên cứu chỉ ra một xu hướng đáng lo ngại: các nhà phát triển chatbot có thể vô tình (hoặc cố ý) “lập trình để làm hài lòng người dùng”, thông qua các chiến thuật như nịnh nọt (sycophancy) và bắt chước cảm xúc (mirroring) – nhằm gia tăng chỉ số tương tác và giữ người dùng quay lại càng lâu càng tốt. Điều này làm cho mối liên kết giữa người và máy ngày càng chặt chẽ hơn, tạo ra một 'phần thưởng xã hội' ảo hấp dẫn nhưng tiềm ẩn nguy cơ lệ thuộc.

Không khó hiểu khi cộng đồng người dùng AI bạn đồng hành đang ngày càng phát triển. Một diễn đàn Reddit về AI companions hiện đã thu hút hơn 2,3 triệu thành viên, cho thấy sự phổ biến của loại 'quan hệ mới' này. Tuy nhiên, đồng thời cũng nảy sinh lo ngại về mặt tiêu cực của sự lệ thuộc vào AI, giống như những gì đã xảy ra với mạng xã hội hay game online: bắt đầu từ sự tò mò, rồi đến việc dần dính sâu, cuối cùng trở thành một phần không thể thiếu trong cuộc sống.

Nghiên cứu từ MIT cảnh báo: chatbot càng giống con người, nguy cơ gây nghiện càng cao. Ngoài các triệu chứng ‘nghiện chatbot’ như mất kiểm soát, thay đổi tâm trạng, và sự tách biệt xã hội, còn có những hệ quả lâu dài như ảo tưởng về các mối quan hệ ngoài đời thực hoặc những kỳ vọng sai lệch trong các tương tác xã hội.

OpenAI khuyến nghị: nếu bạn hoặc người thân có dấu hiệu 'lệ thuộc vào AI', hãy cân nhắc trò chuyện với họ hoặc tìm kiếm sự tư vấn từ chuyên gia. Những dấu hiệu cần chú ý bao gồm: cảm giác ám ảnh, khó chịu khi không thể sử dụng, mất kiểm soát thời gian sử dụng, và dựa dẫm vào chatbot để cải thiện tâm trạng.

Anh Việt