Buzz
Thị phần của macOS tại Mỹ đã tăng từ 13% lên gần 29% trong suốt 15 năm, trong khi Windows giảm mạnh từ 92% xuống còn 54%. Cảnh tượng này hẳn đã quen thuộc với những ai theo dõi cuộc chiến giữa các dòng smartphone.
Vào năm 2016, Apple đã giới thiệu iPhone SE với giá 399 USD, lần đầu tiên bước chân vào thị trường phân khúc giá rẻ của Android. Đến năm 2026, Apple tiếp tục ra mắt MacBook Neo giá 599 USD (16,49 triệu đồng chính hãng), mở rộng sang phân khúc giá rẻ của Windows. Hai sự kiện này cách nhau đúng 10 năm, cùng một chiến lược từ Apple: sử dụng sản phẩm giá thấp để thu hút người dùng vào hệ sinh thái của mình. MKBHD, một trong những reviewer công nghệ nổi tiếng nhất, nhận định rằng cuộc chiến Mac vs Windows hiện tại "giống y hệt" cuộc đối đầu giữa iPhone và Android. Nếu đúng là một kịch bản cũ, tương lai có thể đã được định sẵn.
Trong thị trường smartphone, kịch bản này đã diễn ra rõ ràng trong suốt một thập kỷ qua. Apple chiếm khoảng 28% thị phần smartphone toàn cầu, nhưng lại thu về hơn 80% tổng lợi nhuận ngành. Các hãng như Samsung, Xiaomi, OPPO, vivo chia sẻ phần còn lại, bán nhiều hơn nhưng biên lợi nhuận rất mỏng. iPhone SE đóng vai trò chiến lược quan trọng: không nhất thiết phải chiếm lĩnh phân khúc tầm trung, mà chỉ cần thu hút đủ người dùng Android vào hệ sinh thái iOS. Hệ quả là các hãng Android tầm trung bị kẹt giữa Apple ở trên và các smartphone giá rẻ Trung Quốc ở dưới. LG đã rút khỏi thị trường smartphone vào năm 2021, HTC gần như biến mất, còn Sony chỉ còn tập trung vào thị trường ngách.
Trên thị trường laptop, sự tương đồng cũng đang dần xuất hiện. Trong phân khúc cao cấp, MacBook Pro và MacBook Air thống trị, giống như cách iPhone Pro chiếm ưu thế ở phân khúc flagship. Các laptop Windows cao cấp như Dell XPS, ThinkPad X1 Carbon, Surface vẫn có doanh số ổn định nhưng biên lợi nhuận bị thu hẹp do sự cạnh tranh gay gắt trong nội bộ. Trong phân khúc phổ thông, MacBook Neo 599 USD đã gia nhập thị trường, chiếm lĩnh vùng đất mà trước đây Apple hoàn toàn bỏ ngỏ, tương tự như cách iPhone SE đã xâm nhập thị trường Android giá rẻ.
Dữ liệu thị phần cho thấy một xu hướng rõ rệt. Theo StatCounter, thị phần của macOS tại Mỹ đã tăng từ khoảng 13% vào năm 2009 lên gần 29% vào năm 2025, tức là hơn gấp đôi trong suốt 15 năm. Ngược lại, thị phần của Windows giảm từ 92% xuống còn 54% trong cùng giai đoạn. Mặc dù trên toàn cầu, Windows vẫn chiếm khoảng 68% thị phần máy tính để bàn, nhưng xu hướng giảm dần là rất rõ ràng. Tại Mỹ, cứ ba người dùng máy tính thì gần một người sử dụng Mac, trong khi con số này chỉ là một trên bảy cách đây 10 năm.
Một điểm song song đáng chú ý giữa Android và iOS nằm ở lợi thế cấu trúc. Android chiến thắng nhờ sự đa dạng: hàng nghìn mẫu điện thoại, từ 100 USD đến 2.000 USD, với nhiều hãng sản xuất, nhiều thiết kế khác nhau. Tuy nhiên, sự đa dạng cũng chính là yếu điểm: thị phần bị phân mảnh và không có hãng nào đủ lớn để đầu tư nghiên cứu và phát triển như Apple. Samsung là hãng mạnh nhất trong số các đối thủ Android, nhưng vẫn phải phụ thuộc vào chip Qualcomm, sử dụng hệ điều hành Android của Google, và phải hợp tác với nhiều bên khác.
Windows cũng rơi vào hoàn cảnh tương tự. Các hãng như Dell, HP, Lenovo, ASUS, Acer phải cạnh tranh với nhau trước khi đối đầu với Apple. Mỗi laptop Windows phải dựa vào 4 yếu tố: hãng OEM thiết kế phần cứng, Intel hoặc AMD cung cấp chip, Microsoft cung cấp hệ điều hành, và Nvidia cung cấp GPU (nếu có). Tất cả 4 yếu tố này phải hoạt động đồng thời thì laptop mới có thể đạt chất lượng tốt. Còn Apple chỉ cần một yếu tố duy nhất: chính Apple, tự thiết kế chip, hệ điều hành, phần cứng và dịch vụ. Kết quả: MacBook Neo 16 triệu đồng có trải nghiệm vượt trội mà laptop Windows giá 58 triệu đồng cũng khó sánh kịp.
Giám đốc tài chính của ASUS, Nick Wu, đã thừa nhận rằng MacBook Neo là một "cú sốc toàn diện cho thị trường" và cho rằng "toàn bộ hệ thống PC sẽ phải ra mắt các sản phẩm cạnh tranh". Tim Cook cũng xác nhận rằng tuần đầu tiên mở bán MacBook Neo đã thiết lập kỷ lục về số lượng khách hàng mới lần đầu mua Mac. Nhà phân tích Ming-Chi Kuo dự đoán rằng Neo có thể xuất xưởng tới 5 triệu đơn vị trong năm 2026. MacBook Neo đã cháy hàng trên Apple Store và thời gian giao hàng kéo dài từ 2 đến 3 tuần.
Vậy Windows sẽ đi về đâu nếu kịch bản này tiếp tục? Lĩnh vực game vẫn là điểm yếu của Mac. GPU rời từ Nvidia và AMD, cùng với thư viện game đồ sộ trên PC, giúp laptop Windows gaming duy trì sức sống riêng biệt. Các doanh nghiệp cũng sẽ tiếp tục là một pháo đài của Windows: Active Directory, các phần mềm cũ và chính sách IT doanh nghiệp vẫn xoay quanh Windows, dù Mac đang từng bước xâm nhập. Giáo dục sẽ là chiến trường quyết liệt nhất, nơi Neo sẽ cạnh tranh trực tiếp với Chromebook và laptop Windows giá rẻ.
Dự đoán: Windows sẽ không "chết", giống như Android không "chết". Android vẫn chiếm hơn 70% thị phần smartphone toàn cầu nhờ sự ảnh hưởng mạnh mẽ tại các thị trường mới nổi. Windows vẫn sẽ duy trì thị phần lớn nhờ vào gaming, doanh nghiệp, và sự quen thuộc lâu dài với người dùng. Tuy nhiên, Windows có thể mất dần vị thế là lựa chọn mặc định trong tâm trí người tiêu dùng phổ thông, giống như Android đã mất vị thế flagship vào tay iPhone.
Hãng nào sẽ chịu thiệt hại nặng nhất? Không phải Dell hay Lenovo - những hãng đã xây dựng được thương hiệu mạnh và phân khúc rõ ràng. Mà chính là những hãng laptop không có điểm mạnh độc đáo (USP) để thu hút khách hàng, bán sản phẩm trung bình ở phân khúc tầm trung, bị kẹp giữa Apple ở phân khúc cao cấp và Chromebook ở phân khúc giá rẻ. Tương tự như LG, HTC, và Sony đã rời bỏ thị trường smartphone, một số tên tuổi laptop cũng có thể sẽ co hẹp hoặc rời khỏi thị trường tiêu dùng trong vài năm tới. Kịch bản này đã và đang diễn ra trên thị trường smartphone. Câu hỏi duy nhất còn lại là: thị trường laptop sẽ phát triển giống như vậy tới mức nào?
