Cựu CEO ASML bình tĩnh khi nghe tin Trung Quốc đã chế tạo thành công nguyên mẫu máy EUV, nhấn mạnh rằng ASML đã làm được điều này từ hơn 20 năm trước.

Nhiều chuyên gia trong ngành tỏ ra hoài nghi và không thể tin nổi rằng Trung Quốc có thể nhanh chóng chế tạo được máy quang khắc EUV để sản xuất chip.

Thông tin Trung Quốc chế tạo thành công nguyên mẫu máy quang khắc EUV vào đầu năm 2025 và có thể sớm sản xuất chip cao cấp trong vài năm tới đã khiến nhiều chuyên gia phương Tây phải sửng sốt. Trước đây, CEO ASML và các chuyên gia khác đã cho rằng Trung Quốc sẽ mất khoảng 10 đến 15 năm nữa mới có thể chế tạo được chiếc máy phức tạp và tinh vi này.

Tuy nhiên, cựu CEO ASML, Peter Wennink lại tỏ ra rất điềm tĩnh trước thông tin này. Trả lời phỏng vấn trong một chương trình podcast ở Hà Lan, ông chia sẻ: “Các bạn đừng quên rằng các nguyên mẫu đầu tiên của máy EUV đã được chúng tôi chế tạo từ hơn hai mươi năm trước”

Điều này có ý nghĩa rõ ràng: nếu ngay cả ASML cũng mất hơn hai thập kỷ để biến nguyên mẫu thành thiết bị thương mại, thì Trung Quốc chắc chắn sẽ phải trải qua một hành trình dài hơn nhiều. Ông Wennink cũng đã một lần nữa khẳng định sự vượt trội của ASML: "Tôi nghĩ ASML đã vượt xa trong lĩnh vực in thạch bản tiên tiến đến mức sẽ mất nhiều năm nữa Trung Quốc mới có thể đạt được trình độ đó."

Ông Wennink còn nhấn mạnh thêm: "Các định lý vật lý là giống nhau ở mọi quốc gia, đó chỉ là logic thôi." Những quy luật vật lý không thay đổi theo quốc gia, và vì vậy những thách thức kỹ thuật mà ASML đã vượt qua sẽ là rào cản đối với bất kỳ ai khác.

Khi được hỏi về thông tin Trung Quốc nhận sự giúp đỡ từ cựu nhân viên ASML, Wennink thể hiện sự nghi ngờ. Ông trả lời: "Vâng, chúng tôi hoàn toàn không biết gì về điều đó. Và tôi tự hỏi: cựu nhân viên ASML nào? Nếu đó là những người làm việc trong bộ phận dịch vụ tại Trung Quốc, họ không phải là những người có chuyên môn về hệ thống EUV."

Lập luận của ông Wennink có vẻ hợp lý: nhân viên bộ phận dịch vụ không thể có đủ kiến thức để sản xuất một trong những cỗ máy phức tạp nhất mà nhân loại từng chế tạo.

Sự tự tin của ông Wennink không phải là cá biệt. Vào tháng 4 năm 2025, Giám đốc điều hành Christophe Fouquet khẳng định với các nhà đầu tư rằng Trung Quốc sẽ cần "nhiều, nhiều năm ánh sáng" nữa để phát triển công nghệ EUV. Các chuyên gia phương Tây cũng đồng tình: ít nhất phải mười đến mười lăm năm nữa.

Nhưng thực tế lại chứng minh điều ngược lại. Một báo cáo gần đây của Reuters chỉ ra rằng, vào đầu năm 2025, một phòng thí nghiệm bí mật tại Thâm Quyến đã hoàn thiện nguyên mẫu máy quang khắc EUV có thể hoạt động được.

Cỗ máy khổng lồ này lấp đầy toàn bộ diện tích sàn nhà máy và tạo ra ánh sáng cực tím – yếu tố quan trọng trong công nghệ EUV. Trung Quốc đặt mục tiêu sản xuất chip hoạt động vào năm 2028, nhưng ước tính thực tế có thể là 2030. Dù theo kịch bản nào, dự đoán của ASML đã sai lệch từ mười lăm đến hai mươi lăm năm.

Vũ khí bí mật mà ông Wennink nghi ngờ hóa ra lại là sự thật, và còn ở cấp độ cao hơn rất nhiều so với "nhân viên bộ phận dịch vụ". Lin Nan, cựu trưởng bộ phận công nghệ nguồn ánh sáng của ASML, đã được Trung Quốc tuyển dụng với khoản tiền thưởng lên tới bảy trăm nghìn đô la cùng trợ cấp nhà ở. Lin Nan và đội ngũ kỹ sư làm việc dưới danh tính giả và được phân loại theo an ninh quốc gia. Chỉ trong vòng 18 tháng, nhóm của ông đã nộp 8 bằng sáng chế liên quan đến công nghệ EUV.

Trung Quốc đã mua lại thiết bị cũ của ASML, Nikon và Canon thông qua đấu giá trên Alibaba, với danh sách mới nhất được công bố vào tháng 10/2025. Một trăm sinh viên tốt nghiệp tham gia tháo rời máy thành từng mảnh nhỏ, mỗi người đều có camera giám sát riêng và được thưởng khi lắp ráp thành công. Đây là một phương pháp đảo ngược kỹ thuật quy mô công nghiệp, được thực hiện với sự tỉ mỉ và nguồn lực khổng lồ.

Mặc dù ông Wennink gần đây đã tỏ ra nghi ngờ về khả năng thành công của Trung Quốc trong việc chế tạo máy quang khắc EUV trong thời gian gần, nhưng vào năm 2023, chính ông lại đã từng cảnh báo về tiềm năng của Trung Quốc khi nói rằng:

"Các ông đang buộc họ phải trở nên rất sáng tạo," ông nói về lệnh trừng phạt công nghệ của phương Tây. "Họ đang đưa ra những giải pháp mà chúng ta chưa bao giờ nghĩ đến." Cảnh báo này hiện đang trở thành lời tiên tri chính xác, nhưng có vẻ ông vẫn chưa nhận ra được tốc độ mà điều này đang diễn ra.