Buzz
Các chuyên gia tại Stanford vừa giới thiệu một loại vi mạch thần kinh có thể chuyển đổi ý nghĩ thành văn bản viết với độ chuẩn xác đạt 74%. Thành tựu khoa học này mang lại triển vọng lớn về khả năng giao tiếp cho người khuyết tật, nhưng cũng đồng thời khơi dậy những lo ngại sâu sắc về việc xâm phạm không gian tư tưởng cá nhân.
Nhóm nghiên cứu thuộc Đại học Stanford vừa công bố bước nhảy vọt ấn tượng trong lĩnh vực giao diện kết nối não bộ và máy tính (BCI): thiết bị chip thử nghiệm có khả năng phiên dịch những từ ngữ mà người dùng chỉ nghĩ thầm trong trí óc với mức độ chính xác đáng kinh ngạc lên đến 74%. Phát minh này hứa hẹn mang lại phương thức giao tiếp mới mẻ cho hàng triệu người không may mất đi khả năng ngôn ngữ, nhưng cũng khơi dậy những băn khoăn nghiêm trọng về bảo mật tư tưởng khi viễn cảnh bị nghe trộm suy nghĩ không còn là chuyện viễn tưởng.
Vi mạch thần kinh chuyển đổi tư duy thành ngôn từ với độ chuẩn xác chưa từng có
Trong thí nghiệm, đội ngũ Stanford đã tiến hành cấy ghép các vi điện cực siêu nhỏ vào vùng vỏ não vận động – nơi điều khiển hoạt động phát ngôn – của 4 tình nguyện viên. Khi họ nỗ lực phát ra âm thanh hoặc đơn thuần hình dung trong đầu về việc nói chuyện, những tín hiệu thần kinh đã được thu thập và phân giải. Kết quả thực nghiệm cho thấy con chip đặc biệt này có thể chuyển dịch chính xác tới 74% các câu chữ mà đối tượng chỉ im lặng suy nghĩ.
Một điểm nhấn đáng chú Ý khác là hệ thống này còn được trang bị cơ chế bảo mật dạng “mật khẩu tư duy”. Thiết bị chip chỉ bắt đầu hoạt động dịch thuật khi người sử dụng nghĩ về một cụm từ bí mật đã được thiết lập trước đó, với khả năng nhận diện chính xác lên tới 99%. Trong thử nghiệm, cụm mật khẩu được lựa chọn là “Chitty chitty bang bang”.
Theo đánh giá của nhóm chuyên gia, đây được xem là một cột mốc có ý nghĩa then chốt bởi lần đầu tiên giới khoa học có thể thấu hiểu rõ ràng cơ chế hoạt động của não bộ khi con người thực hiện hành vi tưởng tượng việc nói, từ đó mở đường cho tiềm năng phát triển những công nghệ hỗ trợ giao tiếp một cách tự nhiên và lưu loát cho các bệnh nhân không may mất đi tiếng nói.
Một tia sáng hy vọng mới dành cho cộng đồng người khuyết tật, thế nhưng song hành cùng đó là những hoài nghi và lo ngại không nhỏ về các vấn đề đạo đức phát sinh.
Công nghệ giao diện não - máy tính (BCI) từ lâu đã được đánh giá là một lĩnh vực đầy hứa hẹn, điển hình như dự án Neuralink do Elon Musk sáng lập hiện đang trong quá trình thử nghiệm trên người. Thành tựu mới nhất này càng thắp sáng thêm niềm tin về khả năng hiện thực hóa giấc mơ phục hồi năng lực giao tiếp tự chủ cho những cá nhân không may bị khuyết tật.
Tuy nhiên, giới chuyên môn cũng đưa ra lời cảnh báo rằng công nghệ giải mã tư duy này đồng thời đặt ra những thách thức về mặt đạo đức hoàn toàn chưa có tiền lệ. Nếu được phát triển với tốc độ quá nhanh, một câu hỏi hệ trọng sẽ được đặt ra: ai sẽ là người nắm quyền kiểm soát những dữ liệu não bộ nhạy cảm này, và đâu sẽ là đường ranh giới rõ ràng giữa mục đích hỗ trợ y tế nhân đạo và hành vi giám sát, xâm phạm đời tư con người?
Frank Willett, một trong những tác giả chính của công trình nghiên cứu, nhấn mạnh: “Nghiên cứu của chúng tôi thắp lên niềm tin rằng trong một tương lai không xa, công nghệ BCI có thể giúp khôi phục lại khả năng trò chuyện tự nhiên và thoải mái như cách mọi người vẫn giao tiếp hằng ngày”. Dù vậy, ngay chính các nhà khoa học cũng công nhận rằng cần phải xây dựng thêm nhiều rào cản kỹ thuật cùng các quy định pháp lý chặt chẽ để đảm bảo an toàn cho quyền riêng tư cá nhân.
