Buzz
Điều bất ngờ là các doanh nghiệp đầu tiên chịu ảnh hưởng nặng nề từ DeepSeek lại chính là các công ty Trung Quốc hoạt động trong lĩnh vực trung tâm dữ liệu.
Sự xuất hiện mạnh mẽ của vào cuối năm 2022 đã thúc đẩy một làn sóng đầu tư lớn vào cơ sở hạ tầng AI khắp Trung Quốc. Tuy nhiên, chỉ sau hơn hai năm, cơn sốt này đã dẫn đến một thực tế đau lòng: hàng trăm trung tâm dữ liệu đang hoạt động ì ạch hoặc bị bỏ hoang, trong khi giá thuê GPU - linh kiện thiết yếu cho việc huấn luyện các mô hình AI - giảm mạnh không ngừng. Đặc biệt, sự ra đời của DeepSeek, một công ty AI nội địa, đã gây chấn động, thay đổi toàn bộ bức tranh ngành công nghiệp trung tâm dữ liệu tại quốc gia tỷ dân.
Xiao Li, một cựu nhà thầu bất động sản đã chuyển hướng đầu tư vào cơ sở hạ tầng AI vào năm 2023, đã tận mắt chứng kiến sự biến động này qua nhu cầu sử dụng GPU Nvidia - 'trái tim' của các hệ thống AI hiện đại. 'Chỉ một năm trước, các thương nhân trong mạng lưới của tôi đã khoe khoang về việc sở hữu GPU Nvidia hiệu suất cao dù phải đối mặt với các hạn chế xuất khẩu từ Mỹ,' Li hồi tưởng.
Nhiều chiếc GPU này đã được nhập lậu vào Thâm Quyến qua các kênh quốc tế. Vào thời điểm thị trường lên cao, một chiếc GPU Nvidia H100 - thiết bị quan trọng trong việc đào tạo mô hình AI - có thể được giao dịch với giá lên đến 200.000 nhân dân tệ (28.000 USD) trên chợ đen.
Hiện tại, các thương nhân trở nên kín đáo hơn và giá GPU đã dần ổn định. Thêm vào đó, hai dự án trung tâm dữ liệu mà Li quen biết đang gặp khó khăn trong việc thu hút đầu tư mới vì các nhà đầu tư dự báo lợi nhuận sẽ rất yếu. Áp lực tài chính này đã khiến các lãnh đạo dự án phải bán tháo GPU dư thừa. 'Mọi người dường như đang bán, nhưng không ai mua,' ông chia sẻ với MIT Technology Review.
Sự thay đổi đột ngột này có nguyên nhân sâu xa. Cho thuê GPU cho các công ty để đào tạo mô hình AI - chiến lược cốt lõi của thế hệ trung tâm dữ liệu mới - trước đây được xem là một khoản đầu tư chắc chắn dẫn đến thành công.
Tuy vậy, sự ra đời của DeepSeek, công ty phát triển một mô hình lý luận mã nguồn mở có hiệu suất không thua kém nhưng chi phí lại rẻ hơn đáng kể, đã làm thay đổi hoàn toàn cục diện thị trường. Sự kiện này, kết hợp với các yếu tố kinh tế đang biến động trong lĩnh vực AI, đã đặt ngành công nghiệp trung tâm dữ liệu ở Trung Quốc vào tình thế đầy thách thức.
Việc xây dựng các trung tâm dữ liệu trên toàn Trung Quốc, từ Nội Mông đến Quảng Đông, được đẩy mạnh nhờ sự kết hợp giữa chỉ đạo của chính phủ và dòng vốn tư nhân. Hơn 500 dự án mới đã được công bố trong các năm 2023 và 2024, với ít nhất 150 dự án hoàn thành vào cuối năm 2024. Tuy nhiên, cơn sốt này lại tạo ra một nghịch lý: dư thừa năng lực tính toán ở một số khu vực miền Trung và miền Tây, trong khi lại thiếu hụt chip cần thiết cho các nhu cầu hiện tại về suy luận và các yêu cầu quy định.
Khi cơn sốt xây dựng trung tâm dữ liệu qua đi, một số cơ sở đã bị bỏ hoang và không có công năng sử dụng.
Hancheng Cao, giáo sư phụ tá tại Đại học Emory, nhận định rằng bước đột phá của DeepSeek đã chuyển hướng từ việc phát triển mô hình sang ứng dụng thực tế. "Câu hỏi quan trọng bây giờ không còn là 'Ai có thể tạo ra mô hình ngôn ngữ lớn tốt nhất?' mà là 'Ai có thể khai thác chúng một cách hiệu quả nhất?'" Sự thay đổi này đã làm lộ rõ những hạn chế của nhiều trung tâm dữ liệu được xây dựng một cách vội vã.
Nhiều cơ sở được thiết kế chủ yếu cho việc đào tạo AI quy mô lớn lại không đáp ứng được yêu cầu về độ trễ thấp của các tác vụ suy luận cần thiết cho các mô hình lý luận thời gian thực. Kết quả là, các trung tâm dữ liệu ở những vùng xa xôi với điện và đất đai rẻ hơn đang mất đi sức hút đối với các công ty AI.
Sự dư thừa trong năng lực tính toán đã khiến giá thuê GPU giảm mạnh. Một máy chủ Nvidia H100 với tám GPU hiện được cho thuê với giá 75.000 nhân dân tệ mỗi tháng (khoảng 10.345 USD), giảm từ mức cao trước đây là khoảng 180.000 nhân dân tệ (25.141 USD). Nhiều nhà điều hành trung tâm dữ liệu đã quyết định tạm ngừng hoạt động các cơ sở của mình thay vì tiếp tục vận hành với thua lỗ.
Jimmy Goodrich, cố vấn công nghệ cao cấp của Tập đoàn RAND, cho rằng tình trạng khó khăn hiện nay là hệ quả của việc những người chơi thiếu kinh nghiệm gia nhập vào cơn sốt AI. "Những khó khăn mà ngành công nghiệp AI ở Trung Quốc đang phải đối mặt chủ yếu là kết quả của những doanh nghiệp và chính quyền địa phương thiếu kinh nghiệm đã vội vàng tham gia vào cơn sốt hype, xây dựng các cơ sở không phù hợp với nhu cầu thực tế hiện tại," ông giải thích.
Sự xuất hiện của các mô hình lý luận như DeepSeek R1 và của OpenAI đã làm thay đổi nhu cầu tính toán, từ việc đào tạo quy mô lớn sang tập trung vào suy luận thời gian thực. Điều này yêu cầu phần cứng với độ trễ thấp, thường được đặt gần các trung tâm công nghệ lớn để giảm thiểu độ trễ truyền dẫn và đảm bảo sự tiếp cận với đội ngũ nhân viên có tay nghề cao.
Do đó, nhiều trung tâm dữ liệu mới được xây dựng ở các khu vực miền Trung, miền Tây và nông thôn Trung Quốc đang gặp khó khăn trong việc thu hút khách hàng. Một số cơ sở, như dự án mới ở Trịnh Châu, thậm chí phải phát phiếu tính toán miễn phí cho các công ty công nghệ địa phương nhưng vẫn không thể tìm được người sử dụng.
Mặc dù đối mặt với nhiều thử thách, chính phủ Trung Quốc vẫn tiếp tục ưu tiên phát triển cơ sở hạ tầng cho ngành AI. Đầu năm 2025, họ đã tổ chức một hội nghị chuyên đề về ngành công nghiệp AI, nhấn mạnh tầm quan trọng của sự tự chủ trong công nghệ này. Các tập đoàn lớn như Alibaba và ByteDance đã công bố các khoản đầu tư lớn vào điện toán đám mây và cơ sở hạ tầng phần cứng AI.
Dù có sự dư thừa, các trung tâm dữ liệu vẫn được coi là yếu tố thiết yếu cho sự phát triển trong tương lai của Trung Quốc.
Goodrich cho rằng chính phủ Trung Quốc xem tình hình hiện tại như một phần trong quá trình trưởng thành cần thiết. "Chính phủ Trung Quốc có thể sẽ coi việc các trung tâm dữ liệu không được sử dụng hết công suất là một điều xấu cần thiết để phát triển những khả năng quan trọng... Họ nhìn nhận kết quả cuối cùng chứ không phải phương tiện," ông nói.
Khi ngành công nghiệp phát triển, nhu cầu đối với các chip Nvidia, đặc biệt là mẫu H20 thiết kế riêng cho thị trường Trung Quốc, vẫn duy trì mạnh mẽ. Tuy nhiên, đối với nhiều người trong ngành, như quản lý dự án trung tâm dữ liệu Fang Cunbao, tình trạng hiện tại của thị trường đã khiến họ phải suy nghĩ lại.
Vào đầu năm nay, Fang đã rời bỏ ngành công nghiệp trung tâm dữ liệu hoàn toàn. "Thị trường hiện nay quá hỗn loạn. Những người tiên phong đã kiếm được lợi nhuận, nhưng giờ đây chỉ còn lại những người chạy theo các lỗ hổng chính sách," ông giải thích. Ông hiện đang chuyển hướng sang lĩnh vực giáo dục AI.
Tình trạng hiện nay của ngành công nghiệp trung tâm dữ liệu AI tại Trung Quốc là một ví dụ điển hình về chu kỳ bong bóng công nghệ truyền thống: sự hưng phấn ban đầu, đầu tư tràn lan, và cuối cùng là quá trình điều chỉnh đầy khó khăn. Dù DeepSeek đã đóng góp vào việc nâng cao năng lực AI trong nước, nhưng nó cũng vô tình biến nhiều dự án trung tâm dữ liệu đầy tham vọng từ những "con gà đẻ trứng vàng" tiềm năng thành những "cánh đồng bỏ hoang" tốn kém và thiếu hiệu quả.
