Điện thoại với RAM 16GB vào năm 2026 sẽ trở thành một món đồ hiếm có: Khủng hoảng bộ nhớ đang âm thầm đẩy cuộc đua AI vào tình thế khó khăn.

AI hiện đang yêu cầu nhiều RAM hơn bao giờ hết, nhưng thị trường smartphone năm 2026 lại đối mặt với nguy cơ tụt lại phía sau do cuộc khủng hoảng DRAM toàn cầu.

Ngành công nghiệp smartphone đang rơi vào tình trạng mâu thuẫn lớn khi trí tuệ nhân tạo ngày càng trở thành yếu tố quan trọng trong trải nghiệm người dùng, nhưng phần cứng lại không còn được chú trọng như trước. Năm 2026 có thể chứng kiến sự vắng bóng của những mẫu điện thoại với 16 GB hay 24 GB RAM, khi mức 12 GB trở thành cấu hình tiêu chuẩn cho phần lớn các flagship.

Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ cuộc khủng hoảng RAM toàn cầu. Các nhà sản xuất chip bộ nhớ như Samsung và SK Hynix đang chuyển hướng tập trung từ DRAM cho smartphone sang HBM, loại bộ nhớ có lợi nhuận cao hơn và phục vụ trực tiếp cho các máy chủ AI. Sự chuyển dịch này đã khiến giá DRAM tăng gần 40%, đẩy chi phí sản xuất điện thoại lên cao.

Điều nghịch lý là chính AI lại là yếu tố tiêu tốn nhiều RAM nhất. Những tính năng AI chạy trực tiếp trên thiết bị, như các mô hình Gemini Nano hay Galaxy AI, có thể chiếm từ 3 GB đến 4 GB RAM chỉ để xử lý các tác vụ suy luận cục bộ. Khi giá RAM gia tăng, các hãng buộc phải xem xét việc giảm dung lượng bộ nhớ, điều này sẽ kìm hãm sự phát triển của AI trên smartphone vì bị giới hạn bởi phần cứng. Vấn đề này không chỉ xảy ra trên điện thoại, mà còn lan rộng ra thị trường PC và laptop, nơi các nhà sản xuất cũng đang gặp khó khăn với chi phí linh kiện ngày càng cao.

Ở phân khúc cao cấp, vấn đề trở nên đặc biệt khó khăn. Các mẫu điện thoại như Galaxy S Ultra, Pixel Pro hay các gaming phone vốn nổi bật với cấu hình mạnh mẽ, trong đó 12 GB RAM là mức tối thiểu để đáp ứng yêu cầu AI, đa nhiệm và quay video độ phân giải cao. Việc giảm RAM sẽ làm giảm giá trị cốt lõi của những thiết bị này, trong khi tăng giá bán lại có thể khiến người dùng phổ thông quay lưng.

Giải pháp trung gian đang dần hiện rõ. Đến năm 2026, nhiều flagship có thể chỉ trang bị 8 GB RAM để giữ giá ổn định, trong khi các phiên bản Pro hoặc Ultra mới sẽ tiếp tục duy trì 12 GB, thay vì 16 GB như trước đây. Những biến thể cao cấp này sẽ nhắm đến đối tượng người dùng sáng tạo nội dung, game thủ, hoặc chuyên gia, những người thực sự có thể tận dụng được lợi thế từ băng thông bộ nhớ lớn hơn.

Tác động rõ nét nhất của khủng hoảng RAM dự kiến sẽ xuất hiện ở phân khúc tầm trung và giá rẻ. Trong giai đoạn 2024-2025, RAM từ 8 GB đến 12 GB đã trở nên phổ biến trên các mẫu máy dưới 300 USD, nhưng xu hướng này có thể sẽ thay đổi. Để duy trì mức giá cạnh tranh, nhiều hãng có thể quay lại với 6 GB, thậm chí 4 GB RAM trên các mẫu máy giá rẻ. Mặc dù 4 GB vẫn đủ cho các tác vụ cơ bản như nhắn tin hay gọi video, nhưng sẽ có sự hạn chế rõ rệt khi sử dụng đa nhiệm hoặc chơi game. Do đó, 6 GB được coi là tiêu chuẩn thực tế cho smartphone tầm trung vào năm 2026, dù đây là sự lùi bước so với kỳ vọng trước đó.

Một điểm thú vị là cách các hãng truyền thông về cấu hình RAM. Thay vì công bố dung lượng RAM vật lý rõ ràng, nhiều nhà sản xuất có thể đẩy mạnh khái niệm RAM ảo, kết hợp bộ nhớ trong với RAM thật để tạo ra con số ấn tượng trên giấy tờ. Tuy nhiên, RAM ảo không thể thay thế hoàn toàn RAM vật lý trong trải nghiệm thực tế hàng ngày.

Vậy người dùng thực sự cần bao nhiêu RAM? Đối với nhu cầu phổ thông, sự khác biệt giữa 8 GB và 12 GB chủ yếu nằm ở tính tiện lợi thay vì khả năng xử lý. Hầu hết các ứng dụng hiện nay đã được tối ưu để chạy trong giới hạn bộ nhớ chặt chẽ, đặc biệt là trên iOS, nơi 8 GB RAM vẫn đủ để vận hành các tính năng AI như Apple Intelligence. Trên Android, mặc dù tiêu tốn RAM hơn, nhưng hệ thống quản lý bộ nhớ đã được cải tiến đáng kể qua các năm, khiến 8 GB trở thành mức an toàn cho trải nghiệm mượt mà.

Đối với người dùng thường xuyên đa nhiệm, chơi game nặng hoặc sử dụng nhiều AI như ghi âm chuyển văn bản hay chỉnh sửa ảnh nâng cao, 12 GB RAM được coi là điểm cân bằng hợp lý. Vượt qua mốc này, lợi ích mang lại khá hạn chế và chỉ thực sự cần thiết với nhóm người dùng đặc thù như biên tập video chuyên nghiệp hoặc game thủ eSports. Đối với đa số người dùng, 16 GB RAM sẽ không tạo ra sự khác biệt rõ rệt so với 12 GB trong sử dụng hàng ngày.