Buzz
Sự trái ngược giữa hai nghiên cứu phản ánh rõ ràng rằng con người vẫn chưa thật sự hiểu thấu cách thức vận hành của các mô hình AI hiện đại.
Giữa làn sóng tranh cãi về khả năng tư duy thực sự của trí tuệ nhân tạo, hai công trình nghiên cứu mới đây lại đưa ra các kết luận trái ngược, thổi bùng thêm cuộc tranh luận khoa học đáng chú ý.
Một nghiên cứu mới của các chuyên gia Trung Quốc đã khiến cộng đồng khoa học sửng sốt khi khẳng định AI có thể tự phát triển khả năng hiểu biết như bộ não con người. Họ đã tiến hành các bài kiểm tra 'nhận diện điểm khác biệt' trên những mô hình AI hiện đại, yêu cầu chúng xác định hình ảnh không đồng nhất trong tập dữ liệu.
Trong quá trình thí nghiệm, các nhà khoa học sử dụng văn bản đối với - và hình ảnh cho Gemini Pro Vision để hướng dẫn AI phân loại và nhận diện các đối tượng. Tổng cộng, họ đã thu thập được 4,7 triệu phản hồi liên quan đến khoảng 1.854 vật thể tự nhiên như chó, ghế, táo hay ô tô.
Kết quả gây bất ngờ cho thấy AI đã tự phát triển 66 chiều khái niệm để phân loại các vật thể, phản ánh cơ chế xử lý tương tự như não người. Các chiều khái niệm này vượt xa phạm vi phân loại cơ bản (như 'thực phẩm'), bao gồm cả các yếu tố như kết cấu, cảm xúc và mức độ phù hợp với trẻ em.
Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng các mô hình AI đa phương thức – xử lý đồng thời văn bản và hình ảnh – có sự tương đồng cao hơn với tư duy con người, nhờ khả năng tổng hợp đặc điểm trực quan và ý nghĩa ngữ cảnh. Đặc biệt, dữ liệu chụp não cho thấy phản ứng của AI và con người đối với vật thể có sự chồng lắp rõ ràng, được xem là minh chứng mạnh mẽ cho khả năng 'hiểu' thế giới thật sự của AI, vượt ra ngoài việc đơn thuần sao chép dữ liệu học được.
Tuy nhiên, nghiên cứu này đã vấp phải sự phản bác mạnh mẽ từ một báo cáo mới của Apple mang tên "Ảo tưởng về tư duy". Nhóm khoa học của Apple đã áp dụng phương pháp hoàn toàn khác, tập trung vào khả năng giải quyết các bài toán logic thông qua những trò chơi puzzle có thể kiểm soát.
Nghiên cứu của Apple cho thấy AI hiện tại gặp phải giới hạn nghiêm trọng trong tư duy suy luận. Khi được kiểm tra với các trò chơi từ dễ đến khó như Tower of Hanoi, Checker Jumping, River Crossing và Blocks World, các mô hình AI tiên tiến đều "sụp đổ hoàn toàn" khi mức độ phức tạp vượt quá ngưỡng nhất định.
Điều đáng lo ngại là, kể cả khi đã được cung cấp thuật toán giải cụ thể, AI vẫn không thể cải thiện hiệu suất. Thậm chí, các mô hình còn thể hiện hành vi ngược với lẽ thường – giảm nỗ lực tư duy khi bài toán trở nên phức tạp hơn, hoàn toàn trái với phản ứng tự nhiên của con người.
Apple kết luận rằng AI hiện nay chỉ là "tấm gương phản chiếu tinh vi" của các mẫu ngôn ngữ đã học, chứ không thực sự sở hữu khả năng suy luận. Kết luận này đặt ra câu hỏi sâu sắc về định nghĩa thật sự của "trí thông minh" mà AI thể hiện.
Sự đối lập giữa hai nghiên cứu cho thấy điểm mấu chốt trong việc đánh giá năng lực nhận thức của AI: một bên nhấn mạnh vào khả năng tổ chức và phân loại thông tin, trong khi bên còn lại yêu cầu khả năng giải quyết vấn đề một cách logic và tuần tự.
Cuộc tranh luận này không chỉ dừng lại ở học thuật mà còn có ảnh hưởng lớn đến thực tiễn phát triển AI. Nếu AI thật sự có thể hiểu biết như nghiên cứu Trung Quốc gợi ý, nhân loại có thể đang chứng kiến một bước nhảy vọt. Ngược lại, nếu Apple đúng, chúng ta cần tỉnh táo và thận trọng hơn trong việc triển khai và đánh giá AI.
Giới chuyên gia kêu gọi cần thêm nhiều nghiên cứu độc lập với phương pháp tiếp cận đa dạng để làm sáng tỏ khả năng "tư duy" của AI hiện đại. Câu trả lời cho vấn đề này sẽ là kim chỉ nam định hình tương lai của ngành trí tuệ nhân tạo trong nhiều thập kỷ tới.
Tổng hợp: Nguyễn Hải
