Dù tài chính không phải vấn đề, gần một nửa các dự án trung tâm dữ liệu tại Mỹ vẫn bị trì hoãn vì thiếu máy biến thế nhập từ Trung Quốc.

Máy biến thế, pin và thiết bị đóng ngắt mạch – những linh kiện điện này chiếm tỷ lệ nhỏ trong tổng chi phí của một trung tâm dữ liệu, nhưng lại có tầm quan trọng không hề thua kém các linh kiện bán dẫn đắt đỏ trong việc vận hành các trung tâm dữ liệu.

Alphabet, Amazon, Meta và Microsoft cam kết chi hơn 650 tỷ USD trong năm 2026 để tăng cường năng lực AI. Dù tiền không thiếu, tham vọng rất lớn, nhưng gần một nửa các dự án trung tâm dữ liệu tại Mỹ trong năm nay vẫn bị hoãn hoặc hủy bỏ. Lý do chính là thiếu máy biến thế, thiết bị đóng cắt và pin – những linh kiện mà Trung Quốc hiện là nhà sản xuất lớn nhất thế giới.

Theo Bloomberg, dự kiến khoảng 12 gigawatt (12 GW) công suất của các trung tâm dữ liệu sẽ đi vào hoạt động tại Mỹ vào năm 2026, nhưng hiện chỉ có khoảng một phần ba trong số đó đang được thi công. Nguyên nhân chính là sự thiếu hụt các linh kiện điện quan trọng như máy biến thế, thiết bị đóng cắt và pin – những vật dụng cần thiết không chỉ cho việc cung cấp điện cho các trung tâm dữ liệu AI mà còn để mở rộng cơ sở hạ tầng lưới điện.

Mặc dù thiết bị hạ tầng điện chỉ chiếm chưa đến 10% tổng chi phí của trung tâm dữ liệu, nhưng chúng lại quan trọng không kém phần cứng máy tính. Sự chậm trễ ở bất kỳ khâu nào trong chuỗi cung ứng điện có thể khiến toàn bộ dự án bị tạm dừng. Một nhân viên tại Crusoe – công ty xây dựng các trung tâm dữ liệu lớn ở Texas cho OpenAI – cho biết: "Nếu một mắt xích trong chuỗi cung ứng bị trễ, toàn bộ dự án sẽ không thể hoàn thành. Hiện tại, đây thực sự là một trò chơi ghép hình điên rồ."

Vấn đề nghiêm trọng nhất hiện nay là việc thiếu máy biến thế công suất cao. Trước năm 2020, thời gian giao hàng của máy biến thế loại này thường kéo dài từ 24 đến 30 tháng. Tuy nhiên, hiện tại, thời gian chờ có thể kéo dài đến 5 năm. Đối với các trung tâm dữ liệu AI, đây là một thảm họa, bởi chu kỳ triển khai của họ thường không quá 18 tháng. Philippe Piron, CEO bộ phận điện khí hóa của GE Vernova, cho biết: "Các công ty AI muốn có thiết bị trong vòng chưa đầy 18 tháng", nhưng thị trường hiện không thể đáp ứng được yêu cầu này.

Để khắc phục tình trạng thiếu hụt này, các công ty đang phải tìm kiếm nguồn cung từ các thị trường quốc tế. Canada, Mexico và Hàn Quốc đã trở thành những nhà cung cấp máy biến thế công suất cao lớn nhất cho các trung tâm dữ liệu AI tại Mỹ.

Đặc biệt, nhập khẩu máy biến thế từ Trung Quốc đã tăng mạnh từ dưới 1.500 chiếc vào năm 2022 lên hơn 8.000 chiếc vào tháng 10 năm 2025. Vào tháng 1 vừa qua, một nhóm giám đốc điện lực Mỹ đã thăm nhà máy biến thế ở Trung Quốc và phát hiện khoảng một nửa số máy biến thế chuẩn bị giao hàng đều có cắm cờ Mỹ, một số trong đó được gửi trực tiếp đến các công ty trung tâm dữ liệu.

Sự phụ thuộc vào Trung Quốc không chỉ dừng lại ở máy biến thế. Trung Quốc cung cấp hơn 40% lượng pin nhập khẩu vào Mỹ, trong khi thị phần của họ trong các loại máy biến thế và thiết bị đóng cắt điện vẫn chiếm gần 30%. Theo Benjamin Boucher, nhà phân tích cao cấp tại Wood Mackenzie: "Việc thiếu năng lực sản xuất trong nước khiến các công ty gần như buộc phải tìm đến thị trường xuất khẩu."

Vấn đề càng trở nên phức tạp khi xét đến chính sách thương mại của Tổng thống Donald Trump. Ông đã tuyên bố vào tháng 12: "Chỉ có một người chiến thắng, và đó sẽ có thể là Mỹ hoặc Trung Quốc." Ông mong muốn Mỹ chiến thắng, nhưng học thuyết Nước Mỹ Trước Tiên của ông lại kêu gọi xây dựng các rào cản thương mại để hạn chế nhập khẩu. Điều này khiến các công ty trung tâm dữ liệu rơi vào tình huống khó xử.

Trong suốt 10 năm qua, chính phủ Mỹ đã thử nghiệm nhiều chính sách để đưa sản xuất trở lại trong nước, nhưng những nỗ lực này chưa tạo ra sự tăng trưởng đáng kể về năng lực sản xuất nội địa. Do đó, các doanh nghiệp vẫn phải tìm đến Trung Quốc, bất chấp các rủi ro thuế quan hoặc an ninh quốc gia.

Nói một cách khác, Mỹ cần các linh kiện quan trọng từ Trung Quốc để chiến thắng trong cuộc đua AI, trong khi Trung Quốc lại cần các chip tiên tiến từ các công ty Mỹ để duy trì thế cạnh tranh trong cuộc đua này.

Nếu vấn đề thiếu hụt máy biến áp, thiết bị đóng cắt và pin không được giải quyết, ngay cả những khoản đầu tư hàng nghìn tỷ USD vào AI cũng có thể không thể chuyển thành năng lực AI thực tế. Bởi vì việc triển khai phụ thuộc vào khả năng cung cấp hạ tầng điện, thay vì chỉ dựa vào vốn hay phần cứng máy tính. Cuộc đua AI giữa Mỹ và Trung Quốc đang diễn ra căng thẳng, nhưng thật trớ trêu, Mỹ lại cần Trung Quốc cung cấp những linh kiện tưởng như nhỏ bé này để giành chiến thắng.