Buzz
Apple đã mang đến một giao diện tuyệt đẹp trước khi Windows Vista ra mắt hơn nửa thập kỷ.
Tại sự kiện WWDC25, Apple đã hé lộ một cuộc “đại tu” thiết kế hoành tráng nhất trong hơn mười năm: giao diện Liquid Glass với vẻ ngoài bán trong suốt, phản chiếu và thay đổi theo nội dung xung quanh. Đây là cách Apple thổi một làn gió mới vào các nền tảng phần mềm từ iOS 26, iPadOS 26 cho đến macOS 26, watchOS 26 và tvOS 26.
Như tên gọi, Liquid Glass (hay Thuỷ tinh lỏng) tái hiện hiệu ứng kính bao phủ toàn bộ giao diện, mô phỏng cách các mảnh thuỷ tinh tương tác với ánh sáng và chuyển động trong thực tế. Apple cho biết cảm hứng đến từ chiều sâu và không gian của giao diện kính Vision Pro.
Liquid Glass có khả năng thay đổi màu sắc tùy thuộc vào nội dung xung quanh và phản ứng linh hoạt với chuyển động. Từ thanh trượt tắt máy đến các thành phần lớn như thanh tab, hiệu ứng thuỷ tinh lỏng phủ sóng toàn bộ giao diện.
Học hỏi từ Windows Vista?
Việc Apple giới thiệu Liquid Glass được xem là một cột mốc quan trọng, một cuộc đại tu thiết kế mang tính chu kỳ sau một thập kỷ. Lần cuối cùng Apple thực hiện một cuộc thay đổi lớn như vậy là với iOS 7 vào năm 2013. Với sự phát triển mạnh mẽ của phần cứng, Apple tin rằng đã đến lúc phá bỏ ranh giới giữa phần mềm và phần cứng, mang lại một trải nghiệm trực quan, sống động hơn bao giờ hết.
Giao diện Windows Vista.
Tuy nhiên, chỉ vài giờ sau khi ra mắt tại WWDC25, cộng đồng mạng đã nhanh chóng bắt đầu so sánh với giao diện Aero mà Microsoft lần đầu giới thiệu trên Windows Vista. Ra mắt vào năm 2007, Vista là hệ điều hành Windows đầu tiên sử dụng hiệu ứng kính mờ trên toàn bộ giao diện, từ thanh tác vụ, Start Menu đến các cửa sổ. Mặc dù Vista không được đánh giá cao về hiệu năng và độ ổn định, nhưng không ai có thể phủ nhận rằng hệ điều hành này rất đẹp. Aero mang đến một diện mạo “kính” bóng bẩy, hiện đại đến mức nhiều máy tính thời đó không đủ mạnh để chạy mượt mà. Thậm chí, đến ngày nay, nhiều người vẫn nhớ đến Vista vì những tai tiếng này.
Microsoft tiếp tục phát triển Aero trên Windows 7 với các hiệu ứng mờ, phát sáng và các lớp kính ảo, tạo ra một sự hòa hợp giữa cái cũ và cái mới. Giao diện lúc đó được khen ngợi vì sự thoáng đãng, nhẹ nhàng, nhờ vào yếu tố “trong suốt” bao phủ mọi chi tiết. Tuy nhiên, Aero đã bị loại bỏ trên Windows 8 để nhường chỗ cho phong cách phẳng của Metro.
Có thể dễ dàng nhận ra rằng Liquid Glass mang hơi hướng của Windows Vista.
Mặc dù Apple phát triển Liquid Glass với mục tiêu và triết lý thiết kế riêng biệt, lấy cảm hứng từ không gian của visionOS, việc so sánh với Vista vẫn là điều tự nhiên, đặc biệt đối với những ai đã trải qua thời kỳ chuyển giao từ XP sang Vista rồi sang Windows 7. Tuy nhiên, nếu so sánh về giao diện bán trong suốt, Vista còn khá xa phía sau so với hệ điều hành này của Apple.
Di sản giao diện của Apple tồn tại trước Vista hơn nửa thập kỷ
Để tìm ra nguồn gốc thực sự của hiệu ứng "thủy tinh lỏng" trong giao diện người dùng máy tính, ta cần quay ngược về Macworld Expo San Francisco năm 2000, nơi Apple giới thiệu Mac OS X 10.0 Cheetah cùng giao diện mới mang tên Aqua. Được xem là tương lai của nền tảng Macintosh, Aqua cũng đánh dấu một trong những bước đột phá lớn nhất trong thiết kế giao diện mà Apple đã thực hiện.
Giao diện Aqua xuất hiện trên Mac OS X 10.0 Cheetah, được Steve Jobs giới thiệu năm 2000
Khác với sự khô cứng, vuông vức của các hệ điều hành trước đó, Aqua mang trong mình triết lý “lấy cảm hứng từ chất lỏng” đúng như tên gọi, với độ bóng, độ phản chiếu và hiệu ứng bán trong suốt đầy mềm mại. Steve Jobs khi đó còn đùa rằng: "Trông nó ngon lành đến mức bạn sẽ muốn liếm vào. "
Đáng chú ý, nhiều yếu tố từng được xem là tương lai của giao diện máy tính vào năm 2000 hiện nay đã trở thành nền tảng cốt lõi của Liquid Glass: hiệu ứng kính mờ, bóng đổ và cảm giác "nút nổi trên nền". Mặc dù các công nghệ như phản chiếu theo nội dung và thay đổi màu sắc linh hoạt chưa xuất hiện trên Aqua, nhưng có thể nói Liquid Glass chính là sự phát triển tự nhiên từ triết lý thiết kế mang tính tự nhiên mà Apple đã bắt đầu với Aqua.
Giao diện Aqua đẹp đến mức mà Steve Jobs đùa rằng: "Trông nó ngon lành đến mức bạn sẽ muốn liếm vào."
Về mặt thị giác, Aqua sử dụng ba tông màu chủ đạo: xám, trắng và xanh dương, cũng là những gam màu quen thuộc trong Liquid Glass ngày nay. Các thanh công cụ màu xám kim loại, nền trắng của cửa sổ và các nút xanh dương sáng bóng tạo ra một phong cách thị giác đặc trưng, giống như giọt nước mát lạnh hay viên kẹo ngọt ngào. Quan sát Liquid Glass, ta có thể nhận thấy rõ ràng di sản từ những thiết kế này.
Các cửa sổ đều có hiệu ứng đổ bóng, nút có hiệu ứng phản chiếu ánh sáng như chất lỏng
Khi cửa sổ không còn được chọn, các nút điều khiển cửa sổ sẽ trở nên trong suốt, điều này giúp người dùng tập trung vào cửa sổ đang hoạt động. Hiệu ứng này vừa đẹp mắt lại mang tính tiên phong, vượt trước thời đại.
Aqua không chỉ thay đổi về mặt thẩm mỹ mà còn tiên phong trong việc tạo ra giao diện phản hồi với người dùng. Từ hiệu ứng "Genie" khi thu nhỏ cửa sổ vào Dock cho đến những chuyển động nhỏ, tất cả đều giúp người mới làm quen dễ dàng hơn – cho thấy Apple đã bắt đầu thiết kế giao diện như một thực thể sống động, chứ không chỉ là lớp vỏ hình ảnh.
Một điểm khác biệt cho thấy Aqua đã "đi trước Vista", đó chính là yêu cầu về cấu hình máy.
Mac OS X 10.0 Cheetah yêu cầu tối thiểu 128 MB RAM, một con số có vẻ khiêm tốn ngày nay, nhưng lại vượt qua cấu hình thực tế của phần lớn máy Mac vào thời điểm đó. Đây chính là điều mà người dùng phàn nàn nhiều nhất khi đó: giao diện đẹp, hiệu ứng mượt mà, nhưng hiệu năng thì chưa đáp ứng được yêu cầu.
Người dùng phải đối mặt với thử thách khi chạy giao diện trong suốt, bóng bẩy của Aqua. Bảy năm sau, Microsoft cũng gặp phải vấn đề tương tự với Vista – một hệ điều hành đẹp, trong suốt, nhưng lại quá nặng nề để sử dụng.
Vào những năm 2000, máy Mac chưa phổ biến rộng rãi như ngày nay. Vì vậy, đối với nhiều người dùng phổ thông, ký ức về hiệu ứng "bóng bẩy" trong giao diện máy tính thường gắn liền với Windows Vista. Mặc dù Vista gây ấn tượng mạnh về mặt thị giác nhờ ra mắt muộn hơn đến 7 năm, nhưng nếu quay lại nguồn gốc thiết kế, rõ ràng Liquid Glass của Apple là sự kế thừa và tinh chỉnh triết lý giao diện mà Apple đã bắt đầu từ thời Aqua trên Mac OS X, chứ không phải sự vay mượn từ Vista.
Mặc dù ra mắt cách nhau hơn một thập kỷ, giao diện Aqua của Apple và Aero của Vista vẫn chia sẻ nhiều điểm tương đồng.
Vào những năm 2000, máy Mac chưa phổ biến rộng rãi như bây giờ. Do đó, với phần lớn người dùng, hình ảnh về hiệu ứng "bóng bẩy" trong giao diện máy tính thường gắn liền với Windows Vista, đặc biệt với những ai từng chật vật để chạy hệ điều hành này trên những chiếc máy tính thời đó. Vista gây ấn tượng mạnh về mặt thị giác nhờ ra mắt muộn hơn 7 năm, mang theo nhiều hiệu ứng hiện đại hơn.
Tuy nhiên, nếu xét về nguồn gốc thiết kế, Liquid Glass rõ ràng không phải là sự sao chép từ Vista, mà là sự phát triển và tinh chỉnh triết lý giao diện mà Apple đã khởi xướng từ thời Aqua trên Mac OS X, tiếp tục phát triển qua visionOS và hiện tại đã được áp dụng vào các hệ điều hành mới.
