Buzz
Thế hệ Gen Z Việt Nam đang đối diện kỳ vọng thành công sớm, chi phí sinh hoạt ngày càng tăng và mạng xã hội phóng đại hình ảnh giàu có. Áp lực “phải giàu nhanh” không chỉ là vấn đề tâm lý, mà còn là bài toán về tài chính, con đường nghề nghiệp và cách mỗi người lựa chọn để ứng phó.
Nếu Millennials trưởng thành với lời khuyên “ổn định rồi tính”, thì Gen Z lớn lên trong giai đoạn kinh tế biến động, giá tài sản leo thang và mạng xã hội nâng chuẩn mực thành công lên mức chưa từng có. Với Gen Z, thành công không chỉ là có công việc tốt mà còn phải tích lũy tài sản sớm, xây dựng nhiều nguồn thu và thể hiện lối sống đáng mơ ước. Trong bối cảnh đó, áp lực “phải giàu nhanh” trở thành cảm giác phổ biến, vừa đến từ thực tế kinh tế vừa đến từ những so sánh xã hội không ngừng.
Áp lực tài chính và kỳ vọng xã hội đang bủa vây Gen Z
Khát vọng giàu nhanh trước hết bắt nguồn từ bối cảnh kinh tế đầy thách thức. Giá nhà, xe, dịch vụ và chi tiêu sinh hoạt tăng nhanh hơn thu nhập trung bình của lao động trẻ. Nhiều khảo sát tại Việt Nam cho thấy Gen Z thuộc nhóm có mức độ an toàn tài chính thấp, với cảm giác bất ổn cao hơn các thế hệ đi trước. Không ít người trẻ thừa nhận việc lập kế hoạch dài hạn trở nên khó khăn khi chi phí sinh hoạt đã ngốn phần lớn thu nhập.
Một sinh viên mới ra trường chia sẻ: "Em không đặt mục tiêu mua nhà ngay, nhưng mọi người xung quanh đều nói nếu không cố thì sau này càng khó. Tự nhiên em thấy bị chậm hơn so với bạn bè, dù mới đi làm được một năm." Câu chuyện này khá phổ biến, khi kỳ vọng tự chủ tài chính trước tuổi 30 ngày càng lan rộng, hình thành một chuẩn mực mới mà các thế hệ trước ít phải đối mặt.
Bên cạnh yếu tố kinh tế, mạng xã hội đóng vai trò như chất xúc tác mạnh. Hình ảnh người trẻ thành công sớm, sở hữu lifestyle cao cấp, thường xuyên du lịch và có nhiều nguồn thu đã trở thành thước đo quen thuộc trên TikTok và Instagram. Ở chiều ngược lại, những ai chưa đạt được thành tựu dễ rơi vào so sánh, kéo theo FOMO và cảm giác “phải làm nhiều hơn nữa để không bị bỏ lại phía sau”. Một kỹ sư Gen Z tâm sự: "Không ai bắt em giàu nhanh cả, nhưng nhìn người ta thành công thì em cảm giác mình đang lãng phí thời gian."
Tuy vậy, áp lực giàu nhanh không hoàn toàn là ảo giác. Gen Z cũng là thế hệ tiếp cận tài chính và đầu tư sớm hơn, thể hiện qua thói quen tiết kiệm, đầu tư, làm thêm và khai thác nguồn thu mới từ công nghệ, thương mại điện tử hay sáng tạo nội dung. Đây vừa là phản ứng trước bối cảnh kinh tế, vừa là cách họ tìm kiếm hướng đi bền vững. Điều đó cho thấy áp lực không chỉ xuất phát từ mong muốn hơn người khác, mà còn từ nỗi lo không đủ nguồn lực để sống tốt trong tương lai.
Từ chật vật đến chủ động: Gen Z đang tự vạch lại con đường làm giàu
Dù đối diện không ít bất lợi, Gen Z không hoàn toàn ở thế bị động. Nhiều khảo sát ghi nhận họ bắt đầu tiết kiệm từ sớm, xây dựng kế hoạch tài chính cá nhân và tham gia các hình thức đầu tư phổ biến như gửi tiết kiệm, chứng khoán, tài sản số hoặc khởi nghiệp nhỏ. Với Gen Z, tự do tài chính không chỉ nằm ở con số, mà còn ở khả năng lựa chọn và làm chủ cuộc sống.
Một bạn nữ 24 tuổi làm sáng tạo nội dung chia sẻ: "Em không muốn giàu nhanh theo kiểu may rủi. Em muốn có tiền đủ để không phụ thuộc ai, có thể nghỉ vài tháng để học cái mới mà không lo nợ." Góc nhìn này cho thấy sự dịch chuyển về giá trị, khi mục tiêu không chỉ là giàu mà còn là tự do và linh hoạt.
Song hành với sự chủ động, Gen Z cũng phải đối mặt những giới hạn riêng. Nhiều người chưa có nền tảng kiến thức tài chính vững nhưng vẫn tham gia đầu tư vì sợ bỏ lỡ cơ hội. Một số bị cuốn vào giao dịch ngắn hạn, đầu tư nóng và kỳ vọng lợi nhuận cao trong thời gian ngắn. Khi thất bại, họ dễ rơi vào vòng xoáy so sánh và mất tự tin. Áp lực giàu nhanh vì thế trở thành con dao hai lưỡi, vừa thúc đẩy học hỏi vừa có thể bào mòn tâm lý.
Về dài hạn, cách Gen Z ứng phó với áp lực này sẽ góp phần định hình lại khái niệm giàu có. Thay cho mô hình truyền thống "đi làm - thăng chức - mua nhà", nhiều người lựa chọn đa dạng hóa nguồn thu, ưu tiên cân bằng và trải nghiệm, sẵn sàng thay đổi nghề nghiệp và học kỹ năng mới. Con đường làm giàu vì thế không còn tuyến tính, mà linh hoạt hơn, rủi ro hơn nhưng cũng rộng mở hơn.
Áp lực phải giàu nhanh phản ánh sự giao thoa giữa kỳ vọng xã hội, thực tế kinh tế và tâm lý thế hệ trong giai đoạn chuyển đổi. Với Gen Z Việt Nam, đây vừa là thách thức vừa là động lực. Dù chưa sở hữu nhiều tài sản, họ lại có sự nhạy bén, khả năng thích ứng nhanh và tư duy tài chính sớm hơn. Cách họ cân bằng giữa tham vọng và năng lực sẽ góp phần tái định nghĩa chuẩn mực thành công trong thập kỷ tới.
