Giá RAM tăng vọt khiến laptop và smartphone phải giảm cấu hình: Các hãng sẽ làm gì để duy trì hiệu năng?

Giá bộ nhớ gia tăng do tác động của xu hướng AI đang tạo ra áp lực lớn đối với chi phí sản xuất laptop và smartphone. Trong bối cảnh khó tăng giá bán, nhiều hãng sẽ phải giảm dung lượng RAM và có thể tìm cách bù đắp bằng phần cứng chuyên dụng, tối ưu phần mềm, thậm chí thay đổi cách thức triển khai AI.

Nguyên nhân giá RAM tăng và tác động đến thiết bị tiêu dùng như thế nào?

Trong năm 2025, thị trường bộ nhớ chứng kiến đà tăng giá mạnh của DRAM và LPDDR. Theo báo cáo từ TrendForce, giá hợp đồng DRAM ở một số phân khúc tăng tới 75% so với cùng kỳ năm ngoái, chủ yếu là do nhu cầu gia tăng mạnh mẽ từ các máy chủ AI và trung tâm dữ liệu. Các nhà sản xuất bộ nhớ lớn hiện ưu tiên sản xuất HBM và DRAM cho máy chủ, khiến nguồn cung cho laptop và smartphone bị thu hẹp.

Đối với smartphone và laptop, bộ nhớ chiếm khoảng 10 đến 15% chi phí linh kiện. Khi giá RAM leo thang, các nhà sản xuất chỉ có hai sự lựa chọn. Một là tăng giá bán thiết bị, và hai là giữ giá nhưng giảm dung lượng RAM ở các cấu hình tiêu chuẩn. Nhiều báo cáo thị trường cho thấy việc tăng giá 20-30% sẽ khó được người dùng chấp nhận, khiến phương án giảm dung lượng RAM trở nên phổ biến hơn trong phân khúc phổ thông và cận cao cấp.

Thực tế từ thị trường bán lẻ cũng cho thấy xu hướng này. Giá module DDR5 cho laptop đã tăng mạnh trong thời gian ngắn, với mức tăng gần 50% tại một số địa phương, khiến việc duy trì cấu hình RAM cao trở nên tốn kém hơn đáng kể đối với các nhà sản xuất.

Các giải pháp phần cứng nào đang được áp dụng hiện nay?

Để giảm sự phụ thuộc vào RAM vật lý, các hãng đang tận dụng ngày càng nhiều các thành phần phần cứng chuyên dụng.

Trên smartphone, bộ xử lý thần kinh chuyên dụng (NPU) chịu trách nhiệm xử lý các tác vụ AI như nhận diện hình ảnh, xử lý giọng nói và lọc tiếng ồn. Khi các tác vụ này được thực hiện trực tiếp trên NPU, lượng dữ liệu cần lưu trong RAM sẽ giảm, đồng thời CPU cũng được giảm tải.

Trên laptop, đặc biệt là với các nền tảng ARM, kiến trúc bộ nhớ hợp nhất cho phép CPU, GPU và NPU cùng truy cập một vùng bộ nhớ chung, giảm thiểu việc sao chép dữ liệu qua lại. Dù không làm tăng dung lượng RAM, cách tiếp cận này giúp tận dụng hiệu quả bộ nhớ sẵn có.

Tuy nhiên, các giải pháp phần cứng này chỉ giảm áp lực trong những tình huống cụ thể, chủ yếu là các tác vụ AI và xử lý đồ họa. Đối với các công việc đa nhiệm nặng hoặc xử lý dữ liệu lớn, RAM vật lý vẫn giữ vai trò quan trọng.

Các giải pháp phần mềm có thể bù đắp việc giảm dung lượng RAM không?

Song song với phần cứng, các hãng cũng áp dụng nhiều giải pháp phần mềm để mở rộng giới hạn sử dụng của RAM.

Trên smartphone Android, giải pháp phổ biến nhất là RAM ảo, sử dụng một phần bộ nhớ trong làm vùng nhớ tạm khi RAM vật lý gần đầy. Điều này giúp hệ thống tránh việc đóng ứng dụng nền quá sớm, giữ trải nghiệm ổn định hơn trong quá trình sử dụng. Tuy nhiên, vì tốc độ bộ nhớ trong chậm hơn RAM, RAM ảo không thể thay thế hoàn toàn hiệu năng thực sự, đặc biệt khi có tải nặng liên tục.

Trên cả smartphone và laptop, hệ điều hành cũng sử dụng kỹ thuật nén bộ nhớ, đưa các ứng dụng nền vào trạng thái ngủ sâu, giúp giảm dung lượng chiếm dụng của hệ thống. Các mô hình AI cũng được chia nhỏ và chỉ được tải khi cần thiết, thay vì chạy liên tục trong bộ nhớ.

Những tối ưu này giúp các thiết bị có RAM thấp vẫn hoạt động mượt mà với các tác vụ phổ biến. Tuy nhiên, khi người dùng mở nhiều ứng dụng nặng cùng lúc, giới hạn của hệ thống vẫn dễ dàng lộ rõ.

Có nên giảm tính năng AI để giảm tải RAM?

Trên thực tế, giảm tính năng AI không phải là phương án chính của các hãng. AI đang trở thành yếu tố khác biệt quan trọng để thu hút người tiêu dùng, vì vậy thay vì cắt giảm, các nhà sản xuất đang tìm cách thay đổi cách triển khai AI.

Các tác vụ AI yêu cầu phản hồi nhanh như xử lý ảnh, dịch nhanh, lọc tiếng ồn vẫn được xử lý trực tiếp trên NPU. Những tính năng AI phức tạp hơn, ít sử dụng thường xuyên, sẽ được chuyển sang xử lý trên máy chủ đám mây khi cần. Phương pháp này giúp giảm bớt lượng dữ liệu phải lưu trong RAM, nhưng lại tạo ra sự phụ thuộc vào kết nối mạng và đặt ra vấn đề về quyền riêng tư.

Hiệu quả thực tế như thế nào và đâu là giới hạn?

Đối với người dùng phổ thông, smartphone hoặc laptop có dung lượng RAM thấp hơn trước nhưng đã được tối ưu tốt vẫn có thể đáp ứng ổn định các nhu cầu hàng ngày. Việc sử dụng RAM ảo, NPU mạnh và quản lý bộ nhớ thông minh giúp trải nghiệm không bị suy giảm quá rõ rệt.

Tuy nhiên, đối với những người dùng yêu cầu tác vụ nặng, thường xuyên đa nhiệm, chỉnh sửa ảnh/video hoặc chạy mô hình AI cục bộ, RAM vật lý vẫn là yếu tố quyết định. Các giải pháp thay thế chỉ mang tính tạm thời và không thể bù đắp hoàn toàn khi dung lượng RAM bị giảm bớt.

Theo dự báo từ các hãng nghiên cứu thị trường, trong thời gian tới, nhiều mẫu laptop và smartphone phổ thông có thể quay lại mức RAM 6GB hoặc 8GB, trong khi phân khúc cao cấp sẽ giữ nguyên cấu hình nhưng giá bán sẽ cao hơn.