Buzz
Có khả năng chúng là phần còn lại của Theia, một hành tinh bí ẩn đã va chạm với Trái Đất khoảng 4,5 tỷ năm trước.
Tại sâu trong lòng Trái Đất, ngay tại ranh giới giữa lớp lõi và lớp phủ, có hai khối vật chất khổng lồ âm thầm tồn tại. Một dưới châu Phi, một dưới Thái Bình Dương. Chúng không phải là núi lửa, không phải phần lõi lộ ra, và cũng không phải dấu vết của thảm họa trong quá khứ. Chúng là hai khu vực có mật độ vật chất cao hơn rõ rệt so với phần còn lại của lớp phủ, tồn tại qua hàng tỷ năm mà vẫn chưa có ai hiểu rõ bản chất của chúng.
Mặc dù chúng ta chưa từng trực tiếp quan sát những khối này, nhưng có một cách để “nhìn” vào lòng Trái Đất mà không cần phải đào xới hay chịu đựng nhiệt độ cực cao. Khi động đất xảy ra, sóng địa chấn lan tỏa qua mọi ngóc ngách của hành tinh, xuyên qua các lớp đá và chất lỏng. Bằng cách theo dõi cách thức sóng địa chấn di chuyển, các nhà khoa học có thể tạo ra bản đồ cấu trúc bên trong Trái Đất. Kể từ những năm 1970, nhờ công nghệ này, họ đã phát hiện ra hai khối vật chất này. Trong cộng đồng khoa học, chúng được gọi là các tỉnh có vận tốc cắt thấp lớn (LLSVPs), nhưng thực tế chúng có thể là một trong những bí ẩn lớn nhất của hành tinh.
Khi sóng địa chấn đi qua hai khối vật chất này, chúng bị chậm lại, cho thấy rằng đây là vùng có nhiệt độ cao hơn so với những khu vực xung quanh. Vùng dưới châu Phi, mang tên “Tuzo”, có độ cao khoảng 800 km—gần gấp 90 lần chiều cao của đỉnh Everest. Dù các nhà khoa học biết về sự tồn tại của chúng, nhưng trong suốt nhiều thập kỷ, họ vẫn chưa thể xác định được nguồn gốc và tuổi thọ của chúng. Liệu đây có phải là một phần tự nhiên của Trái Đất, hay chúng là điều gì đó còn kỳ bí hơn?
Một giả thuyết phổ biến cho rằng hai khối vật chất này là phần vỏ đại dương cổ xưa đã bị chìm xuống lòng đất suốt hàng tỷ năm. Tuy nhiên, có một giả thuyết táo bạo hơn: chúng có thể là phần còn lại của Theia, hành tinh bí ẩn đã va chạm với Trái Đất cách đây khoảng 4,5 tỷ năm. Vụ va chạm khủng khiếp đó được cho là đã tạo ra Mặt Trăng, và có thể lõi của Theia đã hòa vào lòng Trái Đất, để lại những “hòn đảo” khổng lồ này như những tàn tích của một hành tinh đã bị xóa sổ.
Một nghiên cứu gần đây đã cung cấp thêm thông tin đáng chú ý về các khối vật chất này. Thay vì chỉ đo tốc độ của sóng địa chấn, nhóm nghiên cứu còn phân tích cách sóng địa chấn mất năng lượng khi di chuyển qua các lớp vật chất khác nhau. Kết quả cho thấy điều kỳ lạ: nếu những khối này chỉ là đá nóng chảy, chúng sẽ hấp thụ nhiều năng lượng hơn, nhưng thực tế lại không như vậy. Trong khi đó, những vùng gọi là “nghĩa địa mảng kiến tạo” – nơi các mảng vỏ Trái Đất bị hút chìm vào lòng đất – lại hấp thụ năng lượng nhiều hơn hẳn.
Điều này cho thấy rằng hai khối vật chất này có cấu trúc khác biệt so với phần còn lại của lớp phủ Trái Đất. Chúng có thể được cấu thành từ những tinh thể đá có kích thước cực kỳ lớn, khiến chúng không hòa lẫn vào các dòng vật chất đang di chuyển bên trong hành tinh. Nếu giả thuyết này đúng, rất có thể đây là những di tích vô cùng cổ xưa, tồn tại hàng tỷ năm mà không bị phá hủy hay thay đổi nhiều. Điều này mâu thuẫn với giả thuyết lâu nay cho rằng lớp phủ Trái Đất luôn trong trạng thái luân chuyển và trộn lẫn vật chất.
Sự hiện diện của những khối vật chất này có thể tác động đến cách thức hình thành núi lửa. Một số nghiên cứu trước đây đã đề xuất rằng các luồng đá nóng bốc lên từ sâu trong lớp phủ, được gọi là mantle plumes , có thể bắt nguồn từ rìa của hai khối vật chất này. Nếu đúng như vậy, những 'hòn đảo' bí ẩn này không chỉ là tàn dư của quá khứ, mà còn đang tác động đến các quá trình địa chất của Trái Đất ngay trong thời điểm hiện tại.
Vẫn còn vô vàn câu hỏi chưa được giải đáp. Những khối vật chất này thực chất là gì? Liệu chúng có phải là phần còn lại của một hành tinh khác không? Liệu chúng sẽ tồn tại mãi mãi, hay một ngày nào đó sẽ hòa trộn vào phần còn lại của lớp phủ Trái Đất? Mặc dù không thể quan sát trực tiếp, nhờ vào công nghệ đo địa chấn, chúng ta có thể tiếp tục nghiên cứu và tìm hiểu về chúng. Những dữ liệu thu thập từ những năm 1970 vẫn còn giá trị lớn, và có thể trong tương lai gần, con người sẽ tìm ra câu trả lời về những 'hòn đảo' kỳ lạ đang ẩn sâu dưới mặt đất.
