Buzz
Hiện tượng này không đơn thuần phản ánh sự suy thoái của một ngành kinh doanh, mà còn là minh chứng sống động cho tính khốc liệt của thị trường và sự biến đổi chóng mặt trong tập quán mua sắm thời đại số.
Trong hơn 10 năm qua, hệ thống các cửa hiệu bán lẻ điện thoại nhỏ đã đóng vai trò then chốt trong việc phổ cập smartphone tại Trung Quốc. Từ các đại đô thị như Thành Đô, Quảng Châu đến những vùng quê xa xôi, những gian hàng bán và sửa chữa điện thoại từng là nguồn thu béo bở.
Nhưng hiện tại, tình hình đã thay đổi hoàn toàn: vô số cửa hàng phải đóng cửa, doanh thu sụt giảm nghiêm trọng, nhiều chủ cửa hiệu đang cố gắng xoay xở chỉ để duy trì hoạt động.
Đây không phải là vấn đề của vài cửa hàng cá biệt, mà là dấu hiệu rõ rệt của sự thay đổi mang tính cách mạng trong thói quen mua sắm và chiến lược phân phối sản phẩm công nghệ.
Sự biến mất chóng mặt
Trước năm 2017, kinh doanh điện thoại di động được xem là 'mỏ vàng' tại Trung Quốc. Tháng 6 luôn là thời điểm cao điểm khi học sinh mua sắm thiết bị mới, còn công nhân các khu công nghiệp thường xuyên lui tới để bảo dưỡng hoặc thay thế. Những tiệm điện thoại nhỏ đã góp phần quan trọng trong việc đưa smartphone đến mọi ngõ ngách, mọi hộ gia đình ở vùng nông thôn Trung Quốc.
Tình hình đã hoàn toàn đảo ngược. Số liệu từ Qichacha tiết lộ lượng doanh nghiệp đăng ký dịch vụ sửa chữa điện thoại ở Trung Quốc sụt giảm nghiêm trọng, chỉ còn khoảng 1.144 đơn vị - giảm tới 99% so với thời kỳ đỉnh cao năm 2017. Báo cáo từ 36Kr còn cho thấy trong quý đầu năm 2025, mạng lưới bán lẻ điện thoại di động thu hẹp 14,7%, và nếu tính từ 2023 đến 2024, tổng mức giảm đã lên tới gần 37%.
Nghiên cứu từ FinmodelsLab chỉ ra rằng hơn một nửa cửa hàng sửa chữa điện thoại phải đóng cửa ngay trong năm đầu tiên hoạt động. Các yếu tố then chốt bao gồm chi phí vận hành đắt đỏ, thiếu hụt vốn khởi nghiệp và không xây dựng được lợi thế cạnh tranh rõ rệt. Gần 60% thất bại xuất phát từ việc không phát triển được thương hiệu uy tín hoặc chiến lược giữ chân khách hàng hiệu quả. Những dịch vụ không có sự khác biệt rõ ràng khó lòng tồn tại trong thị trường đầy khốc liệt này.
Những con số biết nói này phơi bày sự thật phũ phàng: lợi nhuận trong ngành đã bị xói mòn đến mức báo động. Cần nhấn mạnh rằng phần lớn cửa hàng điện thoại nhỏ lẻ phụ thuộc vào nguồn hàng từ đại lý phân phối với biên lợi nhuận cực kỳ mỏng. Theo 36Kr, nếu vài năm trước mức lãi có thể đạt 15-20% thì hiện tại đã giảm xuống dưới 8%, không đủ để trang trải các khoản chi phí cố định như mặt bằng, nhân sự và tồn kho.
Những khu phố bán điện thoại từng nhộn nhịp như Thái Thăng Nam ở Thành Đô giờ đây trở nên tiêu điều. Nhiều cửa hiệu đã đóng cửa vĩnh viễn, số còn lại chỉ duy trì hoạt động cầm chừng với vài nhân viên ngồi chơi xơi nước sau những quầy kính vắng khách. Nơi từng tấp nập người mua kẻ bán giờ chỉ còn lác đác vài vị khách vãng lai.
Lý do chính? Sự bùng nổ của thương mại điện tử đã giáng một đòn chí mạng. Các đại gia như JD.com, Taobao, Pinduoduo cùng với mô hình livestream bán hàng đã mang đến cho người tiêu dùng những giao dịch minh bạch với mức giá cạnh tranh cùng dịch vụ giao hàng thần tốc. Những nền tảng này có lợi thế vượt trội về giá nhờ loại bỏ được chi phí mặt bằng, tối ưu nhân sự và xây dựng hệ thống logistics hiệu quả.
Với chiếc smartphone trong tay, người tiêu dùng dễ dàng so sánh giá cả và nhận ra mua hàng trực tuyến thường rẻ hơn 30% so với cửa hàng địa phương. "Khoảng cách thông tin" - từng là lợi thế giúp các cửa hàng nhỏ bán được giá cao cho khách hàng ít hiểu biết - giờ đây gần như không còn tồn tại.
Kỷ nguyên số đã chấm dứt thời kỳ các cửa hàng "hớt tay trên" với khách hàng thiếu thông tin. Trước đây, cùng một mẫu smartphone có thể được chào bán với hai mức giá khác nhau tùy vào mức độ am hiểu của người mua. Giờ đây, mọi thông tin đều minh bạch, buộc các cửa hàng nhỏ phải cạnh tranh bằng giá, khiến biên lợi nhuận sụt giảm thảm hại.
Các đại gia công nghệ như Huawei, Apple, Xiaomi đang tập trung phát triển hệ thống 'Flagship Store' tại các trung tâm thương mại lớn hoặc bán hàng trực tuyến. Những không gian bán lẻ cao cấp này mang đến dịch vụ chuyên nghiệp và trải nghiệm mua sắm đẳng cấp, khiến các cửa hàng nhỏ lẻ rơi vào thế kẹt: không thể cạnh tranh về giá với kênh online, cũng không thể sánh bằng về chất lượng dịch vụ so với cửa hàng chính hãng.
Những tiệm nhỏ còn phải đối mặt với sự cạnh tranh khốc liệt từ các chuỗi cửa hàng ủy quyền chính thức của hãng. Những đại lý này có lợi thế lớn về giá linh kiện thay thế và được trang bị hệ thống dịch vụ sửa chữa đạt tiêu chuẩn hãng - điều mà các cửa hàng độc lập khó lòng theo kịp.
Theo thống kê từ FinmodelsLab, các chuỗi cửa hàng lớn hiện đang nắm giữ tới hơn 60% thị phần trong lĩnh vực sửa chữa điện thoại tại thị trường Trung Quốc.
Thói quen tiêu dùng tại khu vực nông thôn cũng có sự thay đổi đáng kể. Thu nhập người dân tăng lên khiến họ sẵn sàng di chuyển vào các thành phố lớn để mua sắm tại những trung tâm thương mại chính hãng với chất lượng dịch vụ vượt trội.
Mặt khác, smartphone ngày càng được sản xuất bền bỉ hơn và khó tháo lắp sửa chữa, khiến nhu cầu dịch vụ sửa chữa - vốn là nguồn thu nhập chính của nhiều cửa hàng - sụt giảm nghiêm trọng.
Nghiên cứu từ ResearchGate chỉ ra rằng tuổi thọ trung bình của smartphone đã tăng hơn 30% so với trước đây, dẫn đến nhu cầu sửa chữa giảm mạnh. Đáng chú ý, phần lớn người dùng có xu hướng thay thế bằng máy mới thay vì sửa chữa khi hết thời hạn bảo hành.
ResearchGate còn tiết lộ khoảng 71% chủ cửa hàng thừa nhận smartphone hiện đại ngày càng phức tạp về mặt thiết kế, gây khó khăn cho việc sửa chữa cả về mặt kỹ thuật lẫn chi phí, khiến dịch vụ này trở nên kém hiệu quả.
Cố gắng trong bế tắc
Trước tình hình đó, nhiều cửa hàng nhỏ đã mạnh dạn thử nghiệm các mô hình kinh doanh mới như chuyển hướng sang phụ kiện điện thoại hoặc đa dạng hóa sang các thiết bị điện tử nhỏ gọn. Tuy nhiên, cách làm này vô tình biến cửa hàng thành nơi kinh doanh tạp nham, thiếu định hướng rõ ràng và khó duy trì ổn định lâu dài.
Một số chủ cửa hàng áp dụng mô hình kết hợp online-offline, tiếp nhận yêu cầu sửa chữa từ xa và vận chuyển thiết bị đến tận nơi thay vì yêu cầu khách đến trực tiếp - giúp tối ưu hóa hoạt động kinh doanh nhỏ lẻ. Số khác thì chọn hướng đi mới là kinh doanh điện thoại cũ, tận dụng thị trường second-hand đang trên đà phát triển mạnh.
Đáng chú ý, nhiều tiệm đã tập trung vào chiến lược cá nhân hóa dịch vụ như ghi nhớ thông tin khách hàng, tư vấn tỉ mỉ, thậm chí cho vay tiền mặt đối với khách quen để giữ chân khách hàng trung thành.
Dù vậy, đây chỉ là những giải pháp tình thế. Phần lớn chủ cửa hàng thừa nhận họ thiếu nguồn lực tài chính để đầu tư công nghệ hay thiết lập quan hệ trực tiếp với nhà sản xuất, trong khi gánh nặng chi phí vận hành ngày càng đè nặng.
Tình hình càng tồi tệ hơn khi số liệu quý II/2025 cho thấy doanh số smartphone tại Trung Quốc giảm từ 2-4%, tương đương khoảng 69 triệu thiết bị do nhu cầu ảm đạm. Báo cáo từ S&P Global cảnh báo doanh thu bán lẻ các mặt hàng điện tử và công nghệ sẽ tiếp tục đi xuống trong năm 2025, sau giai đoạn tăng trưởng nhờ các chương trình khuyến mãi và hỗ trợ từ năm trước.
Có thể nói, các cửa hàng điện thoại độc lập tại Trung Quốc đang phải đối mặt với thách thức kép: sức ép cạnh tranh khốc liệt từ kênh phân phối chính hãng và thương mại điện tử, cùng với sự sụt giảm nhu cầu sửa chữa và biên lợi nhuận mỏng như tờ giấy.
Những cửa hàng nhỏ sẽ khó có thể duy trì hoạt động nếu không nhanh chóng chuyển đổi sang các mô hình kinh doanh mới như tập trung vào dịch vụ sửa chữa chuyên nghiệp, buôn bán điện thoại cũ hoặc phát triển kênh bán hàng trực tuyến.
Theo đánh giá của các chuyên gia, nếu không thể gia nhập hệ thống phân phối chính hãng hoặc không tìm ra hướng đi mới, các cửa hàng điện thoại nhỏ tại Trung Quốc sẽ dần biến mất như những quán net từng thịnh hành vào những năm 2000. Giải pháp khả thi nhất là tái cơ cấu: chuyển đổi thành điểm trải nghiệm sản phẩm, trung tâm bảo hành hoặc chuyên sâu vào thị trường sửa chữa cao cấp và thiết bị đã qua sử dụng.
Vấn đề đặt ra là: trong bối cảnh thị trường smartphone đã bão hòa, liệu những cửa hàng nhỏ - từng góp phần đưa Trung Quốc trở thành siêu cường về di động - có thể tìm được vị thế mới, hay sẽ hoàn toàn bị xóa sổ bởi làn sóng chuyển đổi số? Đây không đơn thuần là câu chuyện về một ngành kinh doanh, mà còn là minh chứng cho sự khắc nghiệt của thị trường và tốc độ thay đổi chóng mặt trong thói quen mua sắm thời đại thương mại điện tử.
*Nguồn: Tổng hợp
