Hậu trường đằng sau cơn sốt robot hình người Trung Quốc: Đơn đặt hàng chỉ trên giấy, năng suất thấp hơn con người, phần cứng dễ hư hỏng

Sau những màn biểu diễn lung linh trên sân khấu, ngành công nghiệp robot Trung Quốc đang đối diện với một thực tế đầy thử thách hơn khi các sản phẩm phải vận hành trong các nhà máy, xưởng chế tạo thực tế.

Trong suốt 18 tháng qua, các công ty robot hình người Trung Quốc đã biến các màn trình diễn thành một hình thức nghệ thuật. Robot nhào lộn, pha cà phê, nhảy múa đồng bộ - tất cả được thiết kế để thu hút sự chú ý từ các nhà đầu tư tổ chức. Tuy nhiên, tháng 10 năm 2025 đánh dấu một bước ngoặt quan trọng: ngành công nghiệp này chuyển từ "biểu diễn nghệ thuật" sang "tính toán kinh tế". Đây cũng là lúc những vết nứt bắt đầu lộ rõ.

Trong vòng 60 ngày, 8 nhà sản xuất robot Trung Quốc đồng loạt công bố các hợp đồng với số lượng hàng nghìn chiếc: "Đối tác chiến lược đã ký kết", "Triển khai công nghiệp bắt đầu", "Lịch giao hàng đã xác nhận". Từ ngữ đã chuyển từ "khả năng công nghệ" sang "thương mại hóa". Tuy nhiên, khi nghiên cứu kỹ về các bên mua, một mô hình rõ ràng xuất hiện – và nó không phải là dấu hiệu của sự trưởng thành của thị trường.

Những đơn hàng chỉ tồn tại trên giấy

Một trong những đơn hàng lớn nhất của Agibot đến từ Longcheer Technology – chính là một nhà đầu tư của họ. Cam kết 500 triệu nhân dân tệ từ Zhipingfang đến từ HKC, một cổ đông. Thỏa thuận 2.000 chiếc của Zhongqing được ký kết với Duolun Technology, một nhà đầu tư khác của công ty này.

Những giao dịch này không phản ánh nhu cầu thực tế của thị trường. Việc định giá trở nên khó hiểu khi dòng tiền luân chuyển giữa các thực thể liên kết. Các con số doanh thu đáp ứng tiêu chuẩn kế toán có thể giấu đi những câu hỏi cơ bản về khả năng sinh tồn độc lập trong thương mại.

Nhóm khách hàng lớn thứ hai – các tổ chức giáo dục – cũng không chứng minh được nhiều. Các trường học mua robot để tham gia các cuộc thi lập trình và trình diễn STEM trong điều kiện kiểm soát: sử dụng có giám sát, chu kỳ ngắn và môi trường có sự kiểm soát chặt chẽ. Một robot hoạt động thành công trong phòng thí nghiệm không chứng minh gì về khả năng hoạt động trong môi trường công nghiệp. Nhà máy đầy bụi bặm, nhiễu điện từ, hoạt động liên tục và không có khả năng chịu đựng thời gian ngừng hoạt động.

Và đó là lúc khủng hoảng chất lượng xuất hiện. Phần mềm vận hành mượt mà, nhưng phần cứng thì không. Trong phòng thí nghiệm, các kỹ thuật viên lắp ráp tỉ mỉ, nhưng khi sản xuất quy mô lớn, công nhân hợp đồng tối ưu hóa cho dòng sản phẩm, không phải sự chính xác.

Với những cỗ máy tích hợp hàng nghìn thành phần chính xác, có dung sai chặt chẽ, tỷ lệ sản lượng vẫn không ổn định. Một bánh răng hoạt động hoàn hảo trong một robot có thể hỏng trong robot tiếp theo.

Vấn đề kinh tế đầy thử thách

Đây chính là lúc vấn đề kinh tế trở nên gay gắt. Tại các khu sản xuất ở Giang Tô và Chiết Giang, chi phí lao động toàn diện là 150.000 nhân dân tệ mỗi năm cho mỗi công nhân. Con số này thiết lập một ngưỡng hiệu suất tuyệt đối cho robot hình người.

Các nhà quản lý nhà máy yêu cầu thời gian hoàn vốn là 24 tháng. Tổng chi phí sở hữu – bao gồm mua phần cứng, bảo trì, điện, phần mềm – không được vượt quá 300.000 nhân dân tệ trong vòng 2 năm. Mọi giải pháp vượt quá ngưỡng này đều không thể thành công.

Các nền tảng robot hiện tại gặp nhiều khó khăn trong việc đáp ứng các tiêu chuẩn này. Hầu hết các robot có giá từ 200.000 nhân dân tệ trở lên khi bán sỉ. Chi phí vận hành và thời gian dừng máy làm tổng chi phí vượt xa ngưỡng đã định.

Tuy nhiên, robot không phải là đối thủ của các nguyên mẫu từ Boston Dynamics - chúng đang phải cạnh tranh với những công nhân đã được triển khai, đào tạo và tối ưu về chi phí.

Các nhà điều hành nhà máy đánh giá robot dựa trên ba yếu tố: chi phí, sản lượng và rủi ro. Sản lượng đòi hỏi robot phải có thời gian hoạt động bền bỉ, khả năng chuyển đổi nhiệm vụ nhanh chóng và hiệu suất ổn định trong môi trường khắc nghiệt.

Rủi ro vận hành lại chính là yếu tố nguy hiểm tiềm tàng - một lỗi nhỏ cũng có thể khiến dây chuyền ngừng hoạt động 30 phút, điều này có thể xóa sạch lợi ích kinh tế từ nhiều tuần hoạt động ổn định. Câu hỏi thực sự là: Bạn có thể đánh bại anh Zhang từ Tô Châu trong bảng tính lương không? Hầu hết các robot đều không thể.

Giải pháp từ smartphone

Để giải quyết vấn đề chi phí, các nhà sản xuất Trung Quốc đang "smartphone hóa" robot. Sự hợp tác của Agibot với Longcheer Technology - một ODM hàng đầu sản xuất hàng triệu điện thoại cho Xiaomi và Huawei - hé lộ hướng đi chiến lược. Họ áp dụng mô hình chuỗi cung ứng điện tử tiêu dùng vào sản xuất robot: thay nhôm hàng không vũ trụ bằng nhựa đúc phun, loại bỏ các cảm biến thừa và chấp nhận hiệu suất thấp hơn.

Noetix Robotics đã cho ra mắt phiên bản robot Bumi với mức giá chỉ 9.998 nhân dân tệ, rẻ hơn 60-70% so với giá thị trường. Chiến lược này chấp nhận biên lợi nhuận mỏng hoặc thậm chí âm, nhằm mục tiêu chiếm lĩnh thị trường, tương tự như dòng Redmi của Xiaomi. Tuy nhiên, liệu phương pháp này có thực sự hiệu quả trong ngành robot hay không vẫn còn là một câu hỏi chưa có lời đáp.

Smartphone hưởng lợi từ quy mô sản xuất lớn và các linh kiện tiêu chuẩn hóa. Trong khi đó, robot phải đối mặt với sự không chắc chắn về nhu cầu, chuỗi cung ứng chưa phát triển và các trường hợp sử dụng chưa được xác định rõ ràng.

Công suất sản xuất hiện tại của ngành robot đang cho thấy sự thiếu hụt về quy mô: Noetix Robotics vận hành cơ sở với 200 đơn vị mỗi tháng, trong khi Accelerate Evolution chỉ mới giao được 700 đơn vị kể từ khi thành lập. Những con số này chỉ là sai số so với sản xuất điện tử tiêu dùng. Những đơn hàng hàng nghìn chiếc sẽ phải mất nhiều quý để thực hiện, với các thỏa thuận khung giao hàng kéo dài trong nhiều năm.

Mặc dù gặp phải nhiều thách thức, các nhà sản xuất Trung Quốc vẫn đang đổ tiền vào canh bạc này để tích lũy dữ liệu huấn luyện. Họ chấp nhận biên lợi nhuận phần cứng thấp để thu thập dữ liệu từ hàng nghìn robot đang hoạt động trong môi trường thực tế.

Đây có thể là một canh bạc sáng suốt trong dài hạn, nhưng năm 2026 sẽ quyết định công ty nào sẽ sống sót qua giai đoạn chuyển đổi này. Thời kỳ của những robot nhảy múa đã kết thúc. Giờ đây, bài kiểm tra thực sự là sự cạnh tranh với các bảng tính chi phí.