Kết thúc kỷ nguyên mạng xã hội miễn phí

VTV.vn - Các nền tảng mạng xã hội nổi tiếng như Facebook, Instagram, X và Snapchat đang dần chuyển sang mô hình thu phí, đánh dấu sự kết thúc của thời kỳ 'miễn phí hoàn toàn nhờ quảng cáo'.

Các mạng xã hội lớn, trước đây hoàn toàn miễn phí, hiện đang thử nghiệm hoặc áp dụng các dịch vụ trả phí. Thay vì chỉ dựa vào quảng cáo để kiếm tiền như trước, các ông lớn như Meta (Facebook, Instagram) hay X (Twitter), Snapchat đang dần đưa ra các gói trả phí cho phép 'bỏ qua' quảng cáo hoặc sử dụng thêm các tính năng. Như vậy, 'thời đại của các dịch vụ hoàn toàn miễn phí, chỉ được hỗ trợ bởi quảng cáo, có vẻ như đang kết thúc' - ít nhất là tại các thị trường phát triển như Mỹ và châu Âu.

Vào năm 2025, Facebook và Instagram tại Anh đã bắt đầu cung cấp lựa chọn gói thuê bao không quảng cáo với mức giá dao động từ £2.99 - £3.99 mỗi tháng tùy vào thiết bị. Theo báo chí, đây là 'phản ứng của Meta trước các cảnh báo về bảo mật dữ liệu người dùng'. Trước đó, từ năm 2023, Meta đã triển khai gói trả phí này tại Liên minh châu Âu. Mới đây, Meta còn thử nghiệm một tính năng khác: yêu cầu người dùng phải mua gói Meta Verified (khoảng £9.99/tháng) nếu muốn đăng nhiều liên kết ngoài (links) lên Facebook. Các tài khoản không trả phí sẽ bị giới hạn chỉ hai bài đăng có liên kết mỗi tháng. Động thái này - theo nhận xét của Guardian - nhằm 'khuyến khích người dùng đăng ký trả phí' và cho thấy Meta đang chuyển dần việc phân phối nội dung thành giá trị có thể tính tiền.

Dưới sự lãnh đạo của Elon Musk, Twitter (nay gọi là X) đã đẩy mạnh mảng thu phí. Vào tháng 10/2023, X bắt đầu thử nghiệm gói 'Not a Bot' với mức phí 1 USD/năm cho các tính năng cơ bản như đăng ký, thích, chia sẻ và lưu bài. Trước đó, Musk cũng đã áp dụng mức 8 USD/tháng cho huy hiệu xác minh (Blue Check) và gần đây nâng giá gói cao cấp - đa năng (premium-plus) lên 22 USD/tháng. Theo Reuters, mục tiêu của X là gia tăng doanh thu từ đăng ký thay vì chỉ dựa vào quảng cáo truyền thống. Tuy nhiên, phản ứng từ người dùng cho thấy họ không dễ dàng chấp nhận 'phải trả tiền cho mạng xã hội': một cuộc thăm dò trên Twitter cho thấy hơn 80% người tham gia không muốn chi trả để có dấu xác minh. Điều này đặt ra thách thức lớn đối với các nền tảng trong việc cân bằng giữa nhu cầu doanh thu mới và sự hài lòng của người dùng.

Snapchat là một ví dụ điển hình cho việc mạng xã hội chuyển sang thu phí: công ty mẹ Snap Inc. đã giới thiệu gói Snapchat+ - cung cấp các tính năng độc quyền và khả năng tùy chỉnh cao hơn - với mức phí khoảng 4,59 EUR/tháng (hoặc 45,99 EUR/năm). Đến cuối năm 2025, Snapchat+ đã có hơn 16 triệu người đăng ký trả phí. Theo Reuters, Snap đang nỗ lực phát triển các tính năng cá nhân hóa (như thay đổi hình nền chat, Bitmoji Pets tên riêng, v.v.) để giữ chân khách hàng thuê bao. Thêm vào đó, Snap cũng bắt đầu tính phí lưu trữ: người dùng lưu ảnh/video vượt quá 5 GB sẽ phải trả thêm phí. Những thay đổi này phản ánh chiến lược của Snap nhằm đa dạng hóa nguồn thu, với CEO Evan Spiegel nói rằng công ty đang bước vào 'giai đoạn quan trọng' và cần thúc đẩy doanh thu từ đăng ký.

Nhiều nền tảng khác cũng đang nghiên cứu và thử nghiệm mô hình trả phí. Chẳng hạn, TikTok được cho là đang thử nghiệm một gói không quảng cáo với mức phí khoảng 4,99 USD/tháng cho một số người dùng (theo các tin đồn trên mạng). YouTube, mặc dù đã có YouTube Premium (không quảng cáo) từ lâu, nhưng vẫn chủ yếu kiếm tiền từ quảng cáo. Mặc dù chưa có thông báo chính thức, giới phân tích cho rằng khi các gã khổng lồ như Meta và Apple quan tâm đến mô hình trả phí, TikTok cũng sẽ không đứng ngoài xu hướng này. Tóm lại, hầu hết các mạng xã hội lớn đều đang hoặc đã thử nghiệm các phương án trả phí để giảm quảng cáo, tăng doanh thu và tuân thủ các quy định pháp lý mới.

Xu hướng thu phí trên mạng xã hội xuất phát từ nhiều lý do: quảng cáo trực tuyến ngày càng bão hòa, luật bảo vệ dữ liệu ngày càng nghiêm ngặt (đặc biệt ở EU), và người dùng yêu cầu quyền kiểm soát dữ liệu tốt hơn. Reuters nhận xét rằng động thái của các công ty công nghệ 'phản ánh một xu hướng lớn hơn khi họ phải đối mặt với các áp lực từ quy định về quyền riêng tư'. Tại châu Âu, Ủy ban châu Âu đã phạt Meta 200 triệu EUR vì vi phạm yêu cầu cung cấp các lựa chọn dịch vụ quảng cáo ít cá nhân hóa hơn và yêu cầu Meta phải cung cấp gói bỏ quảng cáo. Ở Mỹ, chưa có quy định tương tự nhưng các công ty lớn cũng đang chuẩn bị cho các thay đổi pháp lý.

Tại Việt Nam, người dùng mạng xã hội rất đông. Theo Reuters, Việt Nam có 60-70 triệu người dùng Facebook, đứng trong top 10 thế giới, mang lại khoảng 1 tỷ USD doanh thu hàng năm cho công ty này. YouTube cũng có 60 triệu người dùng tại Việt Nam, còn TikTok có khoảng 20 triệu. Với số lượng người dùng lớn như vậy, mặc dù hiện nay các gói trả phí chỉ áp dụng tại EU, Anh và một số quốc gia nhất định, nhưng người dùng Việt Nam sẽ sớm cảm nhận được ảnh hưởng. Ví dụ, báo chí trong nước đã đưa ra tỷ giá quy đổi rằng gói bỏ quảng cáo Facebook khoảng 3 GBP/tháng, tương đương khoảng 100.000 đồng. Tuy nhiên, hiện tại chưa có công bố chính thức về việc áp dụng phí sử dụng mạng xã hội tại Việt Nam. Dù vậy, các xu hướng toàn cầu chắc chắn sẽ lan tới Việt Nam nếu chính sách quản lý mạng xã hội ở đây tiếp tục siết chặt: từ yêu cầu lưu trữ dữ liệu nội địa đến kiểm soát các loại nội dung được phép đăng tải.

Nhìn chung, 'thời kỳ mạng xã hội miễn phí vô điều kiện' đang dần khép lại. Các công ty lớn đang chuyển hướng sang các mô hình doanh thu đa dạng hơn, trong đó người dùng sẽ trả tiền cho các trải nghiệm ít quảng cáo hoặc có nhiều quyền lợi hơn. Điều này tạo ra những cơ hội mới: doanh thu từ đăng ký có thể giúp giảm sự phụ thuộc vào quảng cáo và đáp ứng các yêu cầu pháp lý. Tuy nhiên, nó cũng đặt ra câu hỏi lớn: liệu người dùng có chấp nhận trả phí hàng tháng cho mạng xã hội, hay sẽ chuyển sang các nền tảng đối thủ? Các cuộc khảo sát sơ bộ cho thấy nhiều người vẫn miễn cưỡng với việc trả phí, ít nhất là ở thời điểm hiện tại.