Buzz
"Trong hai năm qua, số nhà máy phải đóng cửa đã nhiều hơn tổng số trong suốt mười năm trước cộng lại", chia sẻ từ một cựu quản lý nhà máy tại Đông Quản.
Theo tờ Vision Times, nền kinh tế Trung Quốc đang gặp rất nhiều khó khăn trong việc duy trì mục tiêu tăng trưởng ổn định. Sự ra đi của các doanh nghiệp nước ngoài ngày càng tăng, đặc biệt là những công ty Nhật Bản đã có mặt tại Trung Quốc suốt nhiều thập kỷ.
Một trong những trường hợp gây chú ý đặc biệt là Công ty TNHH Sony Precision Devices (Huizhou), doanh nghiệp hoàn toàn vốn nước ngoài đầu tiên của Sony tại khu vực phía Nam Trung Quốc.
“Thật sự là một cú sốc. Công ty hoàn toàn vốn nước ngoài đầu tiên của Sony tại Nam Trung Quốc, Sony Precision Devices (Huizhou), cũng đã rút khỏi thị trường Trung Quốc. Nhà máy này đã tồn tại vững chắc tại khu Zhongkai, thành phố Huệ Châu suốt 29 năm. Các nhà hàng, doanh nghiệp nhỏ, và công ty logistics xung quanh phụ thuộc rất nhiều vào nó để duy trì hoạt động,” Mei Ling, nhà phân tích Trung Quốc chia sẻ.
Bà Ling cũng cho biết khi Sony ra đi, họ đã đưa ra gói bồi thường “N+3” cho người lao động Trung Quốc, với nhiều nhân viên làm việc lâu năm nhận được hàng trăm nghìn Nhân dân tệ.
“Ít nhất họ ra đi trong danh dự. Thực sự, các công ty nước ngoài này có lương tâm,” bà nói thêm.
Làn sóng tháo lui
Sony Precision Devices (Huizhou) được thành lập vào năm 1995 tại Khu công nghệ cao Zhongkai, Huizhou, là khoản đầu tư hoàn toàn từ nước ngoài đầu tiên của Sony tại khu vực Nam Trung Quốc. Nhà máy này chuyên sản xuất các linh kiện điện tử chính xác như màn hình LCD, đầu quang thạch anh, máy ảnh kỹ thuật số và các bộ phận điện thoại di động.
Vào thời kỳ hoàng kim, nhà máy từng có tới 30.000 nhân viên. Sau đó, cơ sở này đã được chuyển nhượng cho công ty Nhật Bản RS Technologies.
Trong quá trình đóng cửa, Sony đã áp dụng chính sách bồi thường N+3, với nhiều nhân viên kỳ cựu nhận được từ 100.000 đến hơn 200.000 Nhân dân tệ. Ví dụ, một công nhân lành nghề làm việc 20 năm, với mức thu nhập 10.000 Nhân dân tệ mỗi tháng, sẽ nhận được tổng cộng gần 230.000 Nhân dân tệ.
"Sony lại đóng cửa một nhà máy nữa, và lần này không phải ở nước ngoài, mà là tại Huizhou, nơi gắn bó với tuổi trẻ của rất nhiều công nhân. Năng lực sản xuất cốt lõi của Sony giờ đây đã chuyển sang Thái Lan. Trong tương lai, các nhà máy tại Trung Quốc chỉ phục vụ thị trường nội địa, trong khi 90% đơn hàng toàn cầu sẽ được xử lý bởi các cơ sở ở Đông Nam Á," bà Ling chia sẻ.
"Nhiều người cảm thấy tiếc nuối. Trước đây, ai cũng mong muốn được làm việc cho các công ty Nhật Bản. Nhưng cuối cùng thì họ vẫn phải rời đi," bà Ling nói thêm.
Việc Sony rút khỏi Trung Quốc không phải là điều bất ngờ. Theo bà Ling, Canon và Nikon đã đóng cửa các nhà máy tại Trung Quốc trong những năm gần đây, và Sony chỉ là một cái tên tiếp theo. Sony cũng cho biết việc đa dạng hóa sản xuất là cần thiết để giảm bớt rủi ro phụ thuộc vào một cơ sở sản xuất duy nhất.
Trong khi đó, mảng điện thoại thông minh của Sony đã âm thầm rút lui khỏi thị trường Trung Quốc. Người dùng nhận thấy tài khoản WeChat của mảng smartphone Sony đã bị đóng, trang web chính thức gỡ bỏ danh mục sản phẩm điện thoại, tài khoản Weibo không hoạt động trong suốt 8 tháng, và danh sách sản phẩm trên các nhà mạng quốc gia không được cập nhật gần hai năm qua.
Đây là những dấu hiệu rõ ràng cho thấy việc kết thúc 11 năm hiện diện của Sony trong thị trường smartphone Trung Quốc.
Tuy nhiên, Sony không phải là trường hợp duy nhất. "Vốn đầu tư nước ngoài đang nhanh chóng rút khỏi Trung Quốc," bà Ling nói. "Những tin tức gần đây khiến nhiều người không khỏi choáng váng." Một số ví dụ đáng chú ý bao gồm:
-Toyota đóng cửa các nhà máy tại Quảng Châu và Vũ Hán
-Mitsubishi Motors ngừng sản xuất ô tô từ năm ngoái và có kế hoạch rút hoàn toàn khỏi Trung Quốc
-Volkswagen đóng cửa nhà máy tại Trường Sa
-Nhà máy Samsung tại Huệ Châu đóng cửa năm ngoái
-Các nhà máy Canon tại Chu Hải và Trung Sơn lần lượt đóng cửa
-IBM rút bộ phận đầu tư tại Trung Quốc vào tháng 3 và đóng trung tâm R&D vào tháng 4
-Microsoft dừng hoạt động tại Trung Quốc vào tháng 4, giải thể phòng thí nghiệm AI tại Thượng Hải
-Starbucks bán 60% mảng kinh doanh tại Trung Quốc cho quỹ đầu tư tư nhân
-SAS rút hoàn toàn khỏi Trung Quốc vào tháng 10
-Victoria’s Secret tuyên bố thanh lý và dự kiến rút hoàn toàn khỏi Trung Quốc vào đầu năm 2026
Mặc dù gần 60.000 doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài mới được đăng ký tại Trung Quốc trong năm 2024, tăng gần 10% so với cùng kỳ, nhưng lượng vốn đầu tư thực tế được sử dụng lại giảm hơn 25%.
Vì sao các “ông lớn” sản xuất rời đi?
Các nhà phân tích chỉ ra ba nguyên nhân chính. Thứ nhất, Trung Quốc không còn là cơ sở sản xuất tối ưu. Mười năm trước, Trung Quốc có lợi thế vượt trội về lao động, đất đai và chuỗi cung ứng. Ngày nay, công nhân tại nhiều quốc gia Đông Nam Á chỉ kiếm chưa đến 2.000 Nhân dân tệ mỗi tháng, trong khi Thái Lan và Mexico có lợi thế thuế quan khi xuất khẩu sang Mỹ. Mặt khác, tiền lương công nhân tại khu vực đồng bằng sông Dương Tử đã vượt qua 6.000 Nhân dân tệ, làm giảm biên lợi nhuận của các ngành công nghiệp tiêu dùng như điện tử.
Thứ hai, vòng đời sản phẩm đang đi đến hồi kết. Thị phần TV toàn cầu của Panasonic hiện chỉ còn dưới 2%, trong khi các mảng thiết bị gia dụng truyền thống đã lâm vào thua lỗ trong nhiều năm. Thay vì tiếp tục duy trì sản xuất với chi phí cao tại Trung Quốc, các doanh nghiệp đã cắt giảm các mảng không cốt lõi để tập trung vào các lĩnh vực mới như pin, năng lượng hydro.
Thứ ba, chuỗi cung ứng toàn cầu đang được tái cấu trúc. Các “ông lớn” công nghệ như Apple và Samsung đã chuyển phần lớn sản xuất sang Ấn Độ và Đông Nam Á, trong khi ngay cả những thương hiệu Trung Quốc như Xiaomi và TCL cũng đang đẩy mạnh tự động hóa và xây dựng nhà máy ở nước ngoài. Các nhà sản xuất nước ngoài nếu không thay đổi sẽ có nguy cơ bị loại khỏi cuộc chơi.
Ngoài ra, còn nhiều yếu tố tác động như chiến tranh thương mại làm tăng chi phí, các quy định mới từ CCP đẩy mạnh gánh nặng tuân thủ, giá thuê đất leo thang và biên lợi nhuận thu hẹp, khiến cho mô hình sản xuất thâm dụng lao động ngày càng trở nên kém hiệu quả.
Tác động kinh tế
Nhiều công ty nước ngoài được cộng đồng mạng khen ngợi vì mức trợ cấp thôi việc hào phóng khi rút khỏi Trung Quốc, với các mức bồi thường như N+1, N+7, thậm chí N+11. Cụ thể, nhà máy Canon tại Trung Sơn được cho là đã chi trả tới 2,5N+1.
"Mọi người nghĩ các tập đoàn lớn chỉ đơn giản là rời đi, nhưng thực tế họ đã từng nuôi sống hàng nghìn nhà máy nhỏ và xưởng sản xuất," một cư dân mạng bình luận.
Một người khác chia sẻ: "Tôi từng đi xe công nghệ, tài xế trước đây làm cho một công ty nước ngoài. Sau khi công ty rút đi, anh ấy nhận trợ cấp nhưng không thể tìm được việc mới vì tuổi tác, nên giờ phải chạy xe toàn thời gian. Anh ấy lo lắng và lạc lối."
Có người nhìn thấy cơ hội cho các doanh nghiệp nội địa, nhưng cũng có người lo ngại về tình trạng thất nghiệp gia tăng. Một ý kiến chia sẻ: "8 giờ 30 tối, Lục Gia Chủy vẫn sáng đèn, nhưng không còn người. Tiêu dùng giảm sút, doanh nghiệp rời đi, tình trạng sa thải tăng lên, và kiểm soát ngày càng thắt chặt. Niềm tin đã cạn kiệt. Sự thịnh vượng giờ đây chỉ còn là phông nền."
Dữ liệu từ thị trường bất động sản thương mại cho thấy sự dịch chuyển rõ rệt. Theo báo cáo quý III/2025 của Colliers International, tỷ lệ văn phòng hạng A tại Thượng Hải bỏ trống đã tăng lên 21,4%, trong khi giá thuê giảm 3,3% so với quý trước. Dữ liệu từ Savills cũng cho thấy giá thuê tiếp tục giảm và tỷ lệ văn phòng bỏ trống tăng trong đầu năm 2025.
Một doanh nhân tại Thượng Hải đã chia sẻ với Vision Times rằng: "Các công ty Đức đã chuyển trụ sở sang Singapore. Các doanh nghiệp Pháp và Hàn Quốc cũng đang rút lui. Ngay cả chính quyền cũng không ngờ rằng các công ty nước ngoài lại rút đi nhanh đến vậy sau khi kết thúc đợt phong tỏa dịch bệnh."
Trên toàn bộ vùng đồng bằng sông Dương Tử, làn sóng dịch chuyển sản xuất đang diễn ra nhanh chóng. Tại Tô Châu, Côn Sơn và Vô Tích, tốc độ tăng trưởng công nghiệp chậm lại khi các công ty điện tử nước ngoài chuyển toàn bộ dây chuyền sản xuất sang Đông Nam Á, chỉ giữ lại bộ phận R&D và hành chính.
Xu hướng tương tự cũng đang diễn ra tại Quảng Châu, Thâm Quyến và toàn tỉnh Quảng Đông, nơi các hãng ô tô, điện gia dụng và các nhà cung cấp linh kiện Nhật Bản đang thu hẹp quy mô hoặc rút khỏi thị trường.
Một cựu quản lý nhà máy tại Đông Quản cho biết: "Sau khi các đợt phong tỏa kết thúc, mọi người mới thực sự nhận ra nền kinh tế sụp đổ nhanh chóng đến mức nào. Trong hai năm qua, số nhà máy đóng cửa đã nhiều hơn tổng số trong mười năm trước cộng lại."
*Nguồn: Vision Times, Fortune, BI
