Lãnh đạo Microsoft: AI cũng sẽ phải mua bản quyền phần mềm như con người

VTV.vn - Đề xuất này đang khơi lên một làn sóng tranh luận mạnh mẽ xoay quanh tương lai của ngành công nghiệp phần mềm.

Tại một hội nghị gần đây, CEO của Microsoft, ông Rajesh Jha, đã chia sẻ một góc nhìn khá khác lạ về tương lai trí tuệ nhân tạo. Ông cho rằng khi các doanh nghiệp triển khai hàng loạt trợ lý AI, những thực thể này có thể sẽ được gán danh tính riêng như tài khoản đăng nhập, hộp thư và thậm chí là quyền sử dụng phần mềm riêng biệt.

Nếu kịch bản này trở thành hiện thực, thay vì thu hẹp doanh thu của ngành phần mềm, AI có thể sẽ góp phần mở rộng đáng kể thị trường. Ông Jha nhấn mạnh: "Tất cả những AI được cụ thể hóa đó đều là cơ hội bán bản quyền", đồng thời hình dung tương lai nơi các tổ chức sở hữu số lượng AI vượt xa nhân sự con người, và mỗi AI đều được xem như một người dùng phải trả phí phần mềm.

Đề xuất từ Microsoft xuất hiện trong bối cảnh nhiều nhà đầu tư lo ngại AI có thể làm lung lay mô hình định giá dựa trên số lượng người dùng – nền tảng cốt lõi của các doanh nghiệp SaaS lớn như Microsoft, Salesforce hay Workday.

Từ góc nhìn logic thông thường, một câu hỏi được đặt ra: nếu một nhân viên con người có thể điều khiển hàng chục trợ lý AI, thì vì sao doanh nghiệp vẫn phải chi trả cho hàng loạt giấy phép phần mềm riêng lẻ?

Ông Jha phản biện rằng chính các AI này có thể được xem như những người dùng hoàn toàn mới. Theo phép tính của ông, một doanh nghiệp có 20 nhân viên hiện nay sẽ cần 20 giấy phép Microsoft 365; nhưng nếu số nhân sự giảm còn 10 người và mỗi người lại được trang bị 5 AI hỗ trợ, thì tổng số bản quyền phải trả có thể tăng lên 50 lượt.

Tuy nhiên, quan điểm này không nhận được sự đồng thuận từ tất cả. Ông Nenad Milicevic, đối tác tại công ty tư vấn AlixPartners, lại đưa ra dự báo trái ngược khi cho rằng AI sẽ làm giảm nhu cầu tương tác trực tiếp giữa con người và phần mềm, từ đó kéo giảm mạnh số lượng giấy phép bản quyền. Ông hình dung một viễn cảnh khác, nơi một nhân viên duy nhất có thể giám sát cả một đội ngũ trợ lý AI.

Cuộc tranh luận hiện nay đang xoay quanh một mâu thuẫn cốt lõi: nếu các tác nhân AI chỉ đóng vai trò công cụ mở rộng năng lực con người, thì việc tính thêm phí bản quyền có thể khiến người dùng cảm giác như đang phải "chi tiền hai lần" cho cùng một giá trị sử dụng.

Ngược lại, nếu xem AI như những “nhân sự số” có khả năng vận hành độc lập, thì việc trả phí bản quyền cho chúng có thể trở thành điều tất yếu không thể tránh khỏi. Cách giải quyết bài toán này được dự đoán sẽ định hình cấu trúc kinh tế của ngành phần mềm trong suốt thập kỷ tới.

“Người Việt Nam thì quan tâm gì tới bản quyền?”

Từ trước đến nay, không ít người dùng cá nhân và doanh nghiệp tại Việt Nam vốn không có thói quen chi trả cho bản quyền phần mềm. Tâm lý ưa chuộng đồ "chùa" đã ăn sâu vào hành vi tiêu dùng, khiến nhiều phần mềm phổ biến như hệ điều hành Windows, bộ Microsoft Office hay các công cụ đồ họa thường xuyên bị “crack” để sử dụng miễn phí. 

Việc thiếu các cơ chế quản lý chặt chẽ trong giai đoạn trước đây đã tạo nên một trở ngại đáng kể đối với mô hình kinh doanh phần mềm truyền thống tại thị trường nội địa.

Tuy vậy, cục diện đã thay đổi rõ rệt trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo. Bản chất của các dịch vụ AI nằm ở việc xử lý và tính toán dữ liệu trực tiếp trên các hạ tầng đám mây quy mô lớn. Điều này tạo ra một ranh giới rất rõ: nếu không đăng ký trả phí cho các “ông lớn” như Google, Anthropic hay OpenAI, người dùng sẽ không thể tiếp cận những dịch vụ AI mạnh mẽ mà họ cung cấp. 

Quá trình chuyển đổi này diễn ra tương đối thuận lợi một phần nhờ hệ thống thanh toán trực tuyến ngày càng tiện lợi hơn trước rất nhiều, thông qua thẻ quốc tế và ví điện tử. Một bộ phận không nhỏ người dùng Việt Nam cũng đã bắt đầu thay đổi thói quen trong tiêu dùng số. 

Tuy nhiên, câu hỏi đặt ra là liệu người dùng Việt Nam đã thật sự sẵn sàng chi trả cho một dịch vụ AI, rồi sau đó lại tiếp tục trả thêm phí bản quyền cho phần mềm mà AI sử dụng thay họ hay chưa? Dự báo cho thấy điều này khó có thể xảy ra ngay lập tức, bởi thói quen tối ưu chi phí và né tránh việc trả tiền cho phần mềm gốc vẫn chưa thay đổi hoàn toàn.

Việc thuyết phục các doanh nghiệp Việt Nam chi trả cho “chi phí bản quyền của nhân viên ảo” chắc chắn sẽ gặp nhiều phản ứng trái chiều. Thị trường trong nước liệu có chấp nhận mô hình định giá mới mẻ và tốn kém này khi các trợ lý AI ngày càng phổ biến hay không? Có lẽ câu trả lời cuối cùng chỉ có thể được thời gian làm rõ.