Leica M EV1 – Khi biểu tượng từ bỏ kính ngắm quang học: Đây là cú chuyển mình táo bạo hay chỉ là lời chia tay với một di sản vĩ đại?

Quyết định ra mắt Leica M EV1 đã làm dấy lên tranh cãi trong cộng đồng Leica: một bên coi đây là sự phản bội di sản, bên còn lại cho rằng đây là bước tiến không thể thiếu. Tuy nhiên, phía sau những cuộc tranh luận đó là một câu hỏi lớn hơn: khi thế giới đã thay đổi cách nhìn nhận, liệu Leica có thể giữ vững linh hồn của mình với một cái nhìn mới mẻ?

Leica chưa bao giờ là thương hiệu đi theo đám đông. Mỗi lần thay đổi, dù là một chi tiết nhỏ, đều đủ sức khuấy động cộng đồng nhiếp ảnh. Nhưng lần này với Leica M EV1, chiếc máy M đầu tiên không còn kính ngắm quang học (OVF), mà thay bằng kính ngắm điện tử (EVF), phản ứng không chỉ dừng lại ở sự tò mò. Một số người coi đó là sự phản bội, trong khi số khác lại xem đó là một bước tiến cần thiết. Và dù ở phe nào, tất cả đều phải thừa nhận: Leica đã động chạm vào phần cốt lõi của di sản mình.

Trước tiên, cần phải khẳng định rằng M EV1 vẫn giữ nguyên ADN của dòng M: cảm biến full-frame 60 megapixel như M11, ngàm M cổ điển, thân máy kim loại nguyên khối, thiết kế tối giản, tinh tế. Nhưng sự thay đổi lớn và gây tranh cãi nhất chính là việc loại bỏ hoàn toàn cơ cấu rangefinder cơ học – linh hồn của Leica suốt hơn 70 năm qua. Thay vào đó là một EVF độ phân giải cao, với độ trễ cực thấp, mang lại khả năng hiển thị chính xác ánh sáng và màu sắc. Đối với một thương hiệu xây dựng trên nền tảng quang học, đây không chỉ là quyết định kỹ thuật mà còn là một bước ngoặt về triết lý thiết kế.

Điều dễ nhận thấy nhất chính là khả năng "nhìn trước" bức ảnh. Với OVF, người chụp M xưa kia phải tưởng tượng trước trong đầu về tông sáng, màu sắc, độ sâu trường ảnh hay các hiệu ứng filter. Mọi thứ chỉ thật sự rõ ràng sau khi bấm máy. Trong khi đó, EVF của M EV1 cho phép bạn nhìn ngay kết quả trước khi chụp: từ vùng cháy sáng/tối, đến độ sâu trường ảnh hay hiệu ứng đen trắng. Trong điều kiện ánh sáng phức tạp, đây là một lợi thế lớn, giúp giảm đáng kể sai lệch phơi sáng và mở ra khả năng sáng tạo cho người dùng.

Khả năng lấy nét chính xác là một trong những điểm nổi bật đáng chú ý của M EV1. Với rangefinder truyền thống, việc sử dụng ống tele luôn gặp khó khăn: khung ngắm hẹp, frameline nhỏ, và việc lấy nét ở tiêu cự dài thường dễ bị lệch do cơ học. Tuy nhiên, với EVF, M EV1 mang đến hai công cụ hỗ trợ mạnh mẽ: focus peaking và phóng đại điểm nét. Chỉ cần xoay nhẹ vòng lấy nét, vùng nét sẽ hiện lên rõ ràng; phóng đại giúp bạn điều chỉnh chính xác đến từng chi tiết nhỏ. Nếu đã từng thử gắn ống kính 90mm hay 135mm vào M10 hay M11, bạn sẽ hiểu rằng việc lấy nét bằng rangefinder truyền thống là một thử thách lớn – điều mà EVF đã giải quyết một cách triệt để.

Hơn nữa, EVF của M EV1 hiển thị toàn bộ khung hình 100%, thay vì chỉ giới hạn ở một vài frameline như các đời máy M trước đây (28, 35, 50, 75, 90, 135mm). Điều này cho phép người dùng thoải mái chọn lựa tiêu cự mà không phải gắn thêm viewfinder ngoài hay ước lượng khung. Đối với những người yêu thích thử nghiệm với các ống kính vintage, hay thay đổi tiêu cự thường xuyên, đây là một sự giải phóng rõ rệt.

Vì không tự động zoom khung ảnh (do đặc thù của OVF), bạn sẽ phải hoàn toàn tự căn nét, điều này khiến việc canh nét trong khung ngắm nhỏ trở thành một thử thách. Với người có thị lực bình thường, điều này có thể không quá khó khăn, nhưng đối với những người có thị lực kém, đây là một vấn đề không hề nhỏ.

Tuy nhiên, không phải ai cũng yêu thích việc ngắm qua EVF. Một số người có thể cho rằng họ có thể sử dụng LCD để xem trước ảnh, nhưng trong điều kiện ánh sáng ngoài trời nắng gắt – vấn đề mà các nhiếp ảnh gia đường phố thường xuyên phải đối mặt – việc nhìn vào màn hình gần như là bất khả thi. Lúc này, EVF trở thành một cứu cánh thực sự: bạn có thể quan sát chính xác kết quả ảnh sẽ ra sao, đồng thời tránh được ánh sáng chói và các phản xạ không mong muốn.

M EV1 cũng mở ra cơ hội mới cho những người từng bị giới hạn bởi rangefinder, đặc biệt là các nhiếp ảnh gia lớn tuổi. Như đã đề cập trước đó, rangefinder yêu cầu người sử dụng phải có thị lực tốt và khả năng phối hợp tay-mắt nhanh chóng, trong khi thị lực giảm sút sẽ khiến việc canh nét trở nên khó khăn. Với EVF, những người này vẫn có thể tiếp tục chụp hình, giữ cảm giác xoay vòng lấy nét trên ống kính M, mà không cần phải chuyển sang dòng Q hay SL, vốn có thiết kế khác biệt hoàn toàn.

Một điểm thú vị là trong buổi ra mắt M EV1, Joel Meyerowitz, một "cây đại thụ" trong làng nhiếp ảnh, đã xuất hiện trong video giới thiệu chiếc máy này. Ông từng ca ngợi rất nhiều về hệ thống rangefinder của Leica M, và đã sử dụng nó suốt 60 năm qua. Vậy mà giờ đây, ông lại chuyển sang sử dụng chiếc máy ảnh với EVF này?

Theo tôi, tuổi tác có thể là một trong những lý do. Với một người 87 tuổi, liệu có thể tiếp tục lấy nét chính xác bằng rangefinder như trước đây? Tôi nghĩ điều đó là không thực tế, và chính vì vậy, ông cũng nhìn nhận chiếc máy mới này dưới một góc nhìn khác, vào một thời điểm khác trong cuộc đời mình.

Điều đáng chú ý là thân máy M EV1 còn nhẹ hơn cả M11-P, một điều mà nhiều người chỉ nhận ra khi trực tiếp cầm thử. Với thiết kế thân máy nhỏ gọn, cảm giác cầm nắm M EV1 gần như mang lại cảm giác "chuẩn Leica" hơn cả dòng SL, vốn nặng và thiên về mirrorless chuyên nghiệp. Do đó, khi nói rằng "ai cần EVF thì cứ mua Q hay SL" là không công bằng, vì M EV1 vẫn giữ được hình dáng, cảm giác thao tác, và triết lý của dòng M, chỉ có điều nó thay đổi cách nhìn về thế giới mà thôi.

Dĩ nhiên, cái giá phải trả là mất đi trải nghiệm truyền thống. OVF không chỉ là công cụ, mà là một cách sống, nơi người chụp nhìn thế giới thật, bao gồm cả những phần ngoài khung hình, để dự đoán khoảnh khắc sắp đến. Đối với những người yêu thích street photography, chính sự "không thấy hết" đó lại tạo ra độ nhạy cảm và phản xạ độc đáo. Dù EVF có chính xác đến đâu, nó vẫn chỉ là hình ảnh được xử lý điện tử, và sự trễ dù nhỏ cũng khiến nhiều người cảm thấy thiếu đi phần "linh hồn".

Mất đi rangefinder có nghĩa là mất đi một phần nghi thức chụp ảnh đã làm nên bản sắc Leica. Nhiều người yêu thích dòng M không chỉ vì chất lượng ảnh, mà còn vì cách mà nó buộc họ phải chậm lại, tập trung và kết nối với khoảnh khắc. Khi mọi thứ trở nên "tiện lợi" hơn, Leica có thể đang đánh đổi phần cảm xúc thiền định đó lấy hiệu năng, và đó chính là lý do khiến cộng đồng chia rẽ.

Là một người sở hữu Leica M series, Leica Q2, Leica SL2-S và sử dụng chúng gần như mỗi ngày cho từng nhu cầu riêng biệt, sau khi trải nghiệm M EV1, tôi nhận ra rằng nó hoàn toàn có thể tìm thấy chỗ đứng riêng mà không cần phải thay thế bất kỳ dòng máy nào trước đây của Leica.

Vì lẽ đó, tôi tin rằng Leica biết rõ họ đang đi theo hướng nào. Thế hệ người dùng trẻ không lớn lên cùng với OVF, họ đã quen thuộc với EVF, live view, và quy trình làm việc nhanh chóng, chính xác. Nếu Leica cứ mãi bám víu vào truyền thống, dòng M sẽ dần biến thành món đồ sưu tầm thay vì công cụ sáng tạo. Leica M EV1 vì thế nhắm đến một nhóm khách hàng rất rõ ràng: những người cần một chiếc M "dễ sử dụng" hơn, đa dụng hơn, nhưng vẫn giữ được trải nghiệm ngàm M và triết lý tối giản đặc trưng của Leica. Đây là nhóm người yêu Leica thật sự, chứ không chỉ yêu những hình ảnh hoài niệm về thương hiệu.

Về mặt kỹ thuật, M EV1 là một bước tiến rõ rệt. Còn về mặt cảm xúc, nó chắc chắn sẽ gây ra tranh cãi. Tuy nhiên, nhìn từ góc độ chiến lược, đây là cách mà Leica vừa giữ vững được quá khứ vừa hướng về tương lai. Họ vẫn có thể tiếp tục duy trì M11-P cho những ai mong muốn giữ lại "nghi lễ" truyền thống, trong khi M EV1 lại mở ra cơ hội cho thế hệ mới - những người tìm kiếm sự chính xác và hiệu quả nhưng không muốn từ bỏ chất Leica.

Và cuối cùng, có lẽ câu hỏi không phải là "Leica còn là Leica không", mà là "chúng ta muốn Leica sống theo cách nào". EVF không làm mất đi tinh thần Leica, mà chỉ chuyển ngọn lửa ấy sang một ngôn ngữ mới, phù hợp với thời đại hiện tại. Khi ánh sáng, khoảnh khắc và cảm xúc vẫn còn nguyên vẹn, dù bạn nhìn qua khung OVF hay EVF, Leica vẫn là Leica - chỉ là đang nhìn thế giới bằng một đôi mắt khác.