Buzz
Silicon Valley chuẩn bị làm nên kỳ tích khi cho ra đời doanh nghiệp tư nhân đầu tiên đạt giá trị nghìn tỷ USD
Khi Nvidia chính thức bước vào nhóm các công ty nghìn tỷ USD cách đây hai năm, không ít nhà đầu tư tỏ ra e ngại về mức giá cổ phiếu quá cao. Thế nhưng, những ai dám mạo hiểm đầu tư vào hãng sản xuất chip AI này giờ đã thu về gấp bốn lần số vốn bỏ ra. Đặc biệt, ngày 9/7 vừa rồi đánh dấu cột mốc lịch sử khi Nvidia trở thành doanh nghiệp đầu tiên trên thế giới đạt mức vốn hóa 4 nghìn tỷ USD.
Thành công vang dội của các gã khổng lồ công nghệ đã khiến giới đầu tư mạo hiểm tại Thung lũng Silicon không khỏi "đỏ mắt". Không chỉ Nvidia, CoreWeave - nhà cung cấp dịch vụ điện toán đám mây cũng tăng giá trị thị trường hơn 3 lần kể từ khi lên sàn vào tháng 3.
Được tiếp sức bởi cơn sốt AI cùng nguồn vốn dồi dào, các quỹ đầu tư mạo hiểm ngày càng có xu hướng giữ lại các startup tiềm năng lâu hơn, nhằm đẩy mức định giá lên tầm cao mới. Nhiều chuyên gia khẳng định việc xuất hiện công ty tư nhân nghìn tỷ USD tại Silicon Valley chỉ là vấn đề thời gian. Cuộc đua này đang làm biến đổi toàn diện mô hình đầu tư mạo hiểm truyền thống, đồng thời đẩy mức độ rủi ro lên cao chưa từng thấy.
Năm 2023 từng được xem là thời kỳ khủng hoảng của ngành đầu tư mạo hiểm. Trong cơn sốt gọi vốn thời hậu COVID năm 2021, Mỹ chứng kiến sự ra đời của 344 kỳ lân (startup định giá trên 1 tỷ USD). Nhưng đến năm 2023, con số này giảm mạnh chỉ còn 45 do tác động từ chính sách thắt chặt tiền tệ.
Những mức định giá ảo như chính cái tên "kỳ lân" trong giai đoạn bong bóng giờ đã lộ rõ bản chất. Các "xác sống kỳ lân" - những doanh nghiệp có giá trị thực tế thấp hơn rất nhiều so với định giá ban đầu - đang trở thành nỗi ám ảnh dai dẳng với hệ sinh thái khởi nghiệp tại Silicon Valley.
Làn sóng AI tạo sinh đã thổi bùng cơn sốt đầu tư mới tại Thung lũng Silicon, với mức độ cuồng nhiệt vượt xa những đợt bùng nổ trước đây. Thống kê từ PitchBook cho thấy khoảng 65% tổng vốn đầu tư mạo hiểm tại Mỹ trong 6 tháng đầu năm đổ vào lĩnh vực AI, nơi các 'kỳ lân' giờ đây đang nhường chỗ cho những 'decacorn' (trên 10 tỷ USD) và 'hectocorn' (trên 100 tỷ USD).
OpenAI, công ty đứng sau , hiện sở hữu mức định giá ấn tượng khoảng 300 tỷ USD. Nghiên cứu từ Coatue chỉ ra rằng tổng giá trị các doanh nghiệp tư nhân từ 50 tỷ USD trở lên đã vượt ngưỡng 1.300 tỷ USD - tăng hơn gấp đôi so với con số cách đây hai năm.
Những con số định giá khổng lồ này được hỗ trợ bởi nguồn vốn dồi dào chưa từng có. Năm 2024 chứng kiến tài sản quản lý bởi các quỹ VC Mỹ đạt gần 1.300 tỷ USD, tăng gấp ba lần so với năm 2015. Dòng tiền dư thừa từ thời kỳ đại dịch đang nhanh chóng được tái đầu tư vào các startup AI triển vọng.
Làn sóng đầu tư mới đang được dẫn dắt bởi các nhà tài trợ đến từ Trung Đông, với các quỹ tài sản quốc gia đổ tiền ồ ạt vào thị trường VC, bù đắp cho sự rút lui của các quỹ hưu trí và tổ chức giáo dục truyền thống.
Xu hướng đầu tư VC đang chuyển dịch rõ rệt sang các startup giai đoạn trưởng thành. Trong nửa đầu 2025, các công ty này chiếm tới 78% tổng giá trị giao dịch, tăng mạnh từ mức 59% cùng kỳ năm trước.
SoftBank, tập đoàn đầu tư công nghệ Nhật Bản, đang thể hiện sự hào phóng chưa từng có khi tuyên bố sẽ đầu tư 32 tỷ USD vào OpenAI trước cuối năm - vượt xa mọi đợt IPO từng thực hiện trước đây.
Xu hướng ở lại thị trường tư nhân lâu hơn không chỉ xuất phát từ mong muốn của các nhà sáng lập muốn tránh sự giám sát công khai, mà còn do các quỹ VC ngày càng muốn nắm giữ lâu dài để tối đa hóa lợi nhuận từ giai đoạn tăng trưởng vượt bậc của startup.
Thách thức lớn nhất của chiến lược đầu tư dài hạn chính là vấn đề thanh khoản.
Theo mô hình truyền thống, các quỹ mạo hiểm cần thoái vốn sau vài năm để hoàn trả cho nhà đầu tư. Ngay cả trước cơn sốt AI hiện tại, giới tài chính Silicon Valley đã thử nghiệm các phương thức giữ vốn lâu hơn - và giờ đây những sáng kiến này đang được đẩy mạnh chưa từng có.
Một giải pháp phổ biến là thị trường thứ cấp, nơi các quỹ đầu tư ban đầu và nhân viên có thể bán cổ phần mà không cần IPO. Dữ liệu từ PitchBook cho thấy giá trị giao dịch loại này đạt 60 tỷ USD trong quý 1/2025, tăng 20% so với quý trước. Tuy nhiên, con số này vẫn rất nhỏ so với thị trường chứng khoán, nơi riêng cổ phiếu Nvidia đã có khối lượng giao dịch trung bình 26 tỷ USD mỗi ngày.
Một hướng đi khác là mô hình vốn vĩnh viễn. Sequoia Capital - quỹ VC kỳ cựu - đã tuyên bố mô hình quỹ 10 năm truyền thống là lỗi thời từ năm 2021, thay vào đó bằng quỹ tổng hợp đầu tư cả vào startup lẫn doanh nghiệp niêm yết. Các quỹ như Lightspeed Venture Partners thì áp dụng mô hình quỹ tiếp nối để duy trì đầu tư vào startup bằng nguồn vốn mới.
Những thay đổi này đang làm biến đổi sâu sắc bản chất của ngành đầu tư mạo hiểm.
Các quỹ hàng đầu như Andreessen Horowitz, Sequoia, Lightspeed và General Catalyst đã mở rộng quy mô đáng kể. Hiện họ quản lý khối tài sản hàng chục tỷ USD với đội ngũ chuyên gia đông đảo tập trung săn tìm các thương vụ tiềm năng.
Song song đó, một số quỹ VC trẻ như Thrive Capital của Josh Kushner và Greenoaks của Neil Mehta đang cạnh tranh bằng chiến lược khác biệt: tập trung vào số ít startup chất lượng với khoản đầu tư lớn, dù quy mô đội ngũ nhỏ hơn nhiều so với các đàn anh trong ngành.
Vince Hankes của Thrive (đơn vị đã đầu tư hơn 1 tỷ USD vào OpenAI) dự đoán trong danh mục đầu tư chọn lọc của họ có thể xuất hiện nhiều doanh nghiệp đạt mốc nghìn tỷ USD. Thrive đang áp dụng chiến lược tương tự private equity, bao gồm mua lại và cải tổ các công ty truyền thống trong lĩnh vực CNTT, sau đó tích hợp công nghệ AI để nâng cấp hoạt động.
Tuy nhiên, việc rót vốn liên tục vào những công ty chưa sinh lời với hy vọng về tăng trưởng trong tương lai tiềm ẩn rủi ro thua lỗ lớn. Những định giá phi mã của các startup hot hiện nay có thể sẽ lặp lại kịch bản sụt giảm như những 'kỳ lân xác sống' trước đây, dẫn đến tình trạng khan hiếm vốn đầu tư.
Trước viễn cảnh lợi nhuận nghìn tỷ USD, giới đầu tư khó lòng cưỡng lại sức hút từ những cơ hội này.
Nguồn: The Economist
