Liệu Bong bóng AI đã phát triển đến mức không thể vỡ khi chi tiêu toàn cầu được dự báo chạm mốc 3.000 tỷ USD?

Với tổng đầu tư toàn cầu có thể đạt tới 3.000 tỷ USD trong những năm tới, liệu AI có trở thành một Bong bóng quá khổng lồ để không thể sụp đổ?

Thế giới đang chứng kiến một đợt bùng nổ đầu tư khổng lồ trong lịch sử hiện đại, khi hơn 3.000 tỷ USD đã và sẽ được đổ vào cuộc đua trí tuệ nhân tạo. Con số này, gấp sáu lần GDP của Việt Nam, đặt ra câu hỏi liệu bong bóng AI đã lớn đến mức không thể vỡ hay đây chỉ là một ảo tưởng nguy hiểm trước khi khủng hoảng ập đến?

Theo báo cáo từ The Economist, chỉ trong năm nay, các công ty công nghệ lớn ở Mỹ sẽ chi gần 400 tỷ USD cho hạ tầng cần thiết để phát triển các mô hình trí tuệ nhân tạo. Các nhà phân tích dự đoán rằng đến cuối năm 2028, tổng số tiền chi cho các trung tâm dữ liệu toàn cầu sẽ vượt mốc 3 nghìn tỷ USD, một con số chưa từng thấy trong lịch sử công nghệ.

Quy mô đầu tư này đã đưa AI vào một trạng thái mà các nhà kinh tế gọi là "too big to fail" - quá lớn không thể thất bại. Để hiểu rõ hơn về mức độ khổng lồ này, chúng ta cần so sánh với những bong bóng kinh tế gần đây.

Bong bóng dot-com năm 2001 đã sụp đổ khi giá trị vốn hóa đạt 1 nghìn tỷ USD, tương tự như bong bóng vay mua nhà dưới chuẩn năm 2008 cũng vỡ ở mức tương tự.

Lần này, các tập đoàn công nghệ lớn không chỉ tạo ra giá trị thị trường ảo mà còn thực sự đốt tiền mặt với số lượng khổng lồ. Chỉ riêng giá trị vốn hóa thị trường của mỗi công ty công nghệ lớn tham gia vào AI và những nhà sản xuất GPU như NVIDIA đã vượt qua mốc 3.000 tỷ USD.

Quy mô của cuộc chơi AI lần này lớn đến mức nếu nó sụp đổ, nền kinh tế thế giới có thể đối mặt với thiệt hại ngang với hậu quả của Thế chiến 2. Chính vì thế, AI đã trở thành một con đường một chiều không thể quay lại, không thể vỡ và chắc chắn sẽ có kết quả. Một yếu tố then chốt củng cố cho luận điểm này chính là tầm quan trọng của AI trong nền kinh tế Mỹ ngày nay.

Theo ước tính, cơn sốt AI đã đóng góp đến 40% trong sự tăng trưởng GDP của Mỹ năm vừa qua, một con số đáng kinh ngạc cho một lĩnh vực chỉ chiếm một phần nhỏ trong tổng sản lượng. Nếu các dự án đầu tư bị thu hẹp hoặc hủy bỏ hoàn toàn, điều đó sẽ dẫn đến một cơn đau kinh tế nghiêm trọng khi số lượng trung tâm dữ liệu giảm và ít công nhân được tuyển dụng.

Cuộc đua đầu tư không ngừng nghỉ giữa các công ty công nghệ lớn đang diễn ra, khi họ chi tiêu mạnh tay vào năng lực điện toán cần thiết để xây dựng những mô hình lớn nhất.

Những người ủng hộ cho rằng trí tuệ nhân tạo tổng quát AGI có thể chỉ còn vài năm nữa là hiện thực, và công ty đầu tiên đạt được thành tựu này sẽ thu về lợi nhuận khổng lồ. Trong bối cảnh này, việc chi tiêu chậm và thận trọng có thể đồng nghĩa với việc bị bỏ lại phía sau.

Những rủi ro vẫn hiện hữu

Mặc dù có những lý do mạnh mẽ để tin rằng AI không thể sụp đổ, các nhà phân tích vẫn cảnh báo về những kịch bản tiêu cực có thể xảy ra. Công nghệ có thể phát triển theo những hướng mà các nhà đầu tư không lường trước được.

Các doanh nghiệp áp dụng sớm đang chuyển sang các mô hình ngôn ngữ nhỏ hơn, điều này có thể chỉ ra rằng cần ít công suất điện toán hơn so với dự đoán. Hoặc con đường dẫn đến việc áp dụng rộng rãi có thể chậm chạp và đầy khó khăn hơn mong đợi do những vấn đề nhỏ trong công nghệ, khó khăn trong việc cung cấp nguồn điện kịp thời, hoặc sự trì trệ trong quản lý.

Khi kỳ vọng về doanh thu AI được điều chỉnh giảm, nhiều nhà đầu tư và chủ nợ có thể trở nên ít sẵn sàng chấp nhận những khoản đầu tư lớn hơn. Dòng vốn có thể chậm lại và một số startup, đang vật lộn dưới gánh nặng thua lỗ, có thể sẽ phải đóng cửa hoàn toàn. Nếu một cơn lạnh AI như vậy xảy ra, hậu quả sẽ rất nghiêm trọng.

Trước hết, rất nhiều khoản chi tiêu hiện tại có thể trở nên vô nghĩa. Sau cơn sốt đường sắt thế kỷ 19, Anh vẫn còn lại với đường ray và cầu mà ngày nay vẫn phục vụ hành khách. Các mạng cáp quang xây dựng trong thời kỳ dot-com vẫn đang hoạt động.

Tuy nhiên, cơn sốt AI có thể để lại di sản ít bền vững hơn. Mặc dù vỏ các trung tâm dữ liệu có thể được tái sử dụng, hơn một nửa số tiền đã chi cho máy chủ và chip chuyên dụng sẽ trở nên lỗi thời trong vài năm tới.

Tin vui là hệ thống tài chính hiện nay có thể hấp thụ được cú sốc này. Phần lớn khoản đầu tư vào các trung tâm dữ liệu đã được tài trợ từ nguồn lợi nhuận dồi dào của các công ty công nghệ lớn thay vì từ các khoản vay ngân hàng.

Các công ty này có bảng cân đối kế toán vững mạnh và ở vị trí tốt để tài trợ cho một cơn sốt công nghệ. Những người hào hứng nhất để cung cấp tín dụng là các quỹ thị trường tư nhân, thường được tài trợ bởi các cá nhân giàu có và tổ chức thay vì người gửi tiền thông thường, do đó rủi ro hệ thống được giảm thiểu.

Tuy nhiên, sự sụt giảm trên thị trường chứng khoán vẫn có thể tạo ra những tác động nghiêm trọng. Vì định giá của các công ty trong lĩnh vực AI đã tăng vọt, các danh mục đầu tư hiện tại đang bị chi phối bởi một số ít công ty công nghệ.

Nếu giá trị giảm mạnh, niềm tin và chi tiêu của người dân có thể bị ảnh hưởng, đặc biệt là nhóm người giàu có – những người đã thúc đẩy tiêu dùng ở Mỹ trong năm qua. Khi mất đi các nguồn sức mạnh này, nền kinh tế sẽ suy yếu, trong khi thuế quan và lãi suất cao sẽ gây thêm tổn hại.

Hệ quả tích cực dù nhiều sóng gió

Lịch sử đã chứng minh rằng, ngay cả khi các bong bóng công nghệ vỡ, chúng vẫn để lại những di sản giá trị. Sau khi bong bóng dot-com sụp đổ, hàng trăm tỷ đô la đầu tư vào các tuyến cáp quang internet toàn cầu đã giúp giá sử dụng internet giảm mạnh trong suốt nhiều thập kỷ qua. Hạ tầng giá rẻ này chính là hệ quả có lợi của bong bóng dot-com, và Internet vẫn là động lực chính thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế thế giới gần ba thập kỷ.

Thời kỳ AI có thể sẽ tạo ra những hệ quả tương tự. Hạ tầng AI giá rẻ đang trở thành sản phẩm phụ của cơn bùng nổ đầu tư này. Chưa bao giờ AI lại trở nên rẻ và dễ tiếp cận như hiện tại, mở ra cơ hội cho vô số ứng dụng và doanh nghiệp mới. Ngay cả khi một số công ty AI hiện tại thất bại, công nghệ và hạ tầng mà họ để lại vẫn có thể hỗ trợ thế hệ đổi mới tiếp theo.

Câu trả lời cho câu hỏi liệu bong bóng AI có quá lớn để vỡ hay không vẫn còn phức tạp và đầy những yếu tố cần cân nhắc. Quy mô đầu tư khổng lồ, vai trò quan trọng trong nền kinh tế và áp lực phải thành công đã tạo ra một tình huống gần như không thể đảo ngược. Tuy nhiên, những rủi ro vẫn hiện hữu và hậu quả của một cú sốc tiềm tàng sẽ lan rộng khắp nền kinh tế toàn cầu.