Buzz
Theo báo cáo của WEF, 50% các doanh nghiệp tin rằng AI sẽ tạo ra những cơ hội việc làm mới, và ước tính khoảng 69 triệu công việc mới sẽ ra đời nhờ sự phát triển của công nghệ trong giai đoạn từ 2023 đến 2028.
Báo cáo của Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) chỉ ra rằng trong giai đoạn 2023–2028, khoảng 69 triệu việc làm mới sẽ được tạo ra nhờ các xu hướng kinh tế và công nghệ. Tuy nhiên, cũng sẽ có 83 triệu công việc bị mất đi. Điều này đồng nghĩa với việc toàn cầu sẽ mất ròng 14 triệu công việc, chiếm khoảng 2% tổng lực lượng lao động.
Điều đặc biệt là 50% doanh nghiệp tin rằng AI sẽ giúp tạo ra các cơ hội việc làm mới, trong khi chỉ có 25% cho rằng AI sẽ dẫn đến việc cắt giảm nhân sự.
Tuy có sự thay đổi, xu hướng chủ đạo vẫn là sự chuyển dịch cơ cấu lao động chứ không phải là việc sa thải hàng loạt.
Báo cáo của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) cho thấy cho đến nay chưa có bằng chứng rõ ràng nào chứng minh rằng AI làm giảm tổng cầu lao động. Các nghiên cứu so sánh mức độ ứng dụng AI tại các quốc gia hoặc khảo sát thị trường lao động nội địa đều không phát hiện sự suy giảm rõ rệt về tỷ lệ việc làm sau khi công nghệ này được ứng dụng.
Khảo sát của OECD trong các ngành sản xuất và tài chính cho thấy phần lớn doanh nghiệp và người lao động đều đánh giá cao tác động tích cực của AI đối với hiệu quả công việc và điều kiện làm việc, dù vẫn tồn tại những mối lo ngại cần phải theo dõi chặt chẽ.
Tờ The Economist thậm chí cho rằng dù AI đang được nhắc đến rất nhiều, nhưng thực tế chúng vẫn chưa được ứng dụng rộng rãi trong công việc. Một nghiên cứu chính thức chỉ ra rằng chưa đến 10% doanh nghiệp Mỹ thực sự ứng dụng AI trong sản xuất và dịch vụ.
Theo Economist, ngay cả khi AI được áp dụng, chúng chỉ đóng vai trò như công cụ giúp người lao động làm việc hiệu quả hơn thay vì dẫn đến việc sa thải hàng loạt.
Thay thế hay hỗ trợ?
Tờ New York Times (NYT) thông tin rằng từ cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ nhất, người lao động đã luôn lo sợ rằng máy móc sẽ thay thế họ.
Tuy nhiên, khi công nghệ bắt đầu chuyển đổi các ngành công nghiệp như sản xuất ô tô, chế biến thịt và thậm chí cả công việc thư ký, điều diễn ra không phải là việc cắt giảm công việc mà là chia nhỏ công việc thành các nhiệm vụ đơn giản để thực hiện nhiều lần với tốc độ nhanh hơn.
Các xưởng của thợ máy lành nghề đã nhường chỗ cho hàng trăm công nhân trong dây chuyền lắp ráp. Công việc của thư ký riêng đã được thay thế bằng các nhóm nhân viên đánh máy và nhân viên nhập liệu.
Điều tương tự cũng đang diễn ra trong lĩnh vực lập trình, khi các lập trình viên lo ngại mất việc, nhưng thực tế AI lại đang chia nhỏ công việc và nâng cao hiệu suất thay vì dẫn đến sa thải. Thay vì một lập trình viên phải viết toàn bộ chức năng, giờ đây họ giám sát AI tạo mã, kiểm thử và tối ưu hóa. Đây là một quá trình tái cấu trúc công việc, giúp doanh nghiệp linh hoạt hơn và người lao động học được những kỹ năng mới.
Một nghiên cứu hợp tác giữa Microsoft và ba trường đại học cho thấy việc sử dụng Copilot (trợ lý lập trình AI) đã giúp tăng năng suất lập trình lên hơn 25%. McKinsey cũng dự đoán AI sẽ giúp tăng năng suất lao động hàng năm tại Mỹ từ 0,5–0,9 điểm phần trăm đến năm 2030.
Khi năng suất được cải thiện, các doanh nghiệp có thể duy trì hoặc thậm chí mở rộng hoạt động mà không cần phải cắt giảm nhân sự.
Tại Amazon, dù có thông tin về việc sa thải các kỹ sư, công ty vẫn tiếp tục tuyển dụng hàng trăm nghìn lao động kho bãi sau khi ứng dụng robot tự động trong kho, nhờ năng suất lao động tăng vọt.
Tương tự, GM và các nhà máy ô tô sử dụng robot nhưng vẫn cần lực lượng kỹ thuật viên giám sát, sửa chữa và phát triển hệ thống – điều này tạo ra nhiều cơ hội việc làm chất lượng cao.
Theo WEF, 65% doanh nghiệp hiện đang triển khai các kế hoạch chuyển đổi (reskilling) cho nhân viên để sử dụng công cụ AI. Các kỹ năng như "quản lý AI", "phân tích dữ liệu nâng cao", hay "thiết kế giải pháp AI" đang trở thành yếu tố then chốt, tạo ra cơ hội thăng tiến cho người lao động thay vì bị sa thải.
Hầu hết doanh nghiệp hiện nay tập trung vào đầu tư nâng cao kỹ năng (upskilling), xây dựng lộ trình chuyển đổi nghề nghiệp rõ ràng cho nhân viên. Thực tế tại các "ông lớn" như Amazon, Microsoft... càng minh chứng rõ ràng điều này: năng suất có thể tăng nhờ AI, nhưng việc loại bỏ hoàn toàn con người không phải là lựa chọn hiệu quả.
Thay vì thế, chìa khóa thành công nằm ở khả năng kết hợp giữa nhân lực và machine learning, mở rộng vai trò quản lý, giám sát và tối ưu hóa của con người trong kỷ nguyên AI.
Từ 'gõ mã' đến 'hiểu mã'
Tại Amazon, nơi đang đầu tư mạnh mẽ vào AI tạo sinh, văn hóa lập trình đang thay đổi một cách nhanh chóng.
Trong bức thư mới nhất gửi các cổ đông, CEO Andy Jassy đã chia sẻ rằng AI tạo sinh đang mang lại lợi nhuận lớn cho các công ty áp dụng nó, giúp nâng cao năng suất và giảm chi phí.
Ông cho biết, việc làm việc nhanh chóng là vô cùng quan trọng, bởi nếu Amazon không cung cấp cho khách hàng những gì họ muốn 'nhanh nhất có thể', các đối thủ cạnh tranh sẽ chiếm ưu thế, và lập trình sẽ trở thành hoạt động mà AI có thể 'thay đổi hoàn toàn các chuẩn mực'.
Trả lời NYT, ba kỹ sư của Amazon cho biết sau một năm sử dụng AI, công ty đã nâng cao mục tiêu sản lượng và đặt ra các yêu cầu thời gian chặt chẽ hơn để thúc đẩy nhân viên sử dụng AI một cách tích cực.
Thậm chí, Amazon còn tổ chức các cuộc thi lập trình nội bộ để khuyến khích nhân viên sử dụng AI trong công việc.
Một kỹ sư của Amazon cho biết, nhóm của họ đã bị giảm biên chế 50%, nhưng nhờ sử dụng AI, họ vẫn sản xuất được lượng mã tương đương.
Đi kèm với tốc độ gia tăng này là áp lực ngày càng nặng nề. Một kỹ sư cho biết, việc phát triển một tính năng cho trang web trước đây có thể mất vài tuần, nhưng hiện nay phải hoàn thành trong vài ngày. Ông cho biết điều này chỉ có thể thực hiện được nhờ vào AI, giúp tự động hóa mã hóa và giảm thiểu thời gian họp với đồng nghiệp để thu thập phản hồi và tìm kiếm các ý tưởng thay thế.
Gần đây, Amazon đã triển khai các công cụ AI có khả năng tạo ra phần lớn mã lập trình, và được các kỹ sư mô tả là "cực kỳ ấn tượng". Mặc dù không hoàn toàn tự nguyện, do cần phải kiểm tra lại nhiều lần, nhưng nhiều kỹ sư vẫn phải sử dụng chúng để kịp tiến độ.
"Viết code thú vị hơn rất nhiều so với việc đọc code", lập trình viên Simon Willison thừa nhận với NYT.
Sự chuyển mình từ việc viết mã sang đọc mã có thể khiến các kỹ sư cảm thấy như họ đang trở thành người ngoài cuộc trong chính công việc của mình.
Amazon cũng sử dụng AI để kiểm tra các tính năng phần mềm mà họ phát triển, một công việc khá nhàm chán. Việc tự động hóa các chức năng này có thể khiến các kỹ sư mới vào nghề không có đủ cơ hội để tích lũy kiến thức chuyên môn và nâng cao trình độ.
Dù vậy, Amazon vẫn coi AI là xu thế không thể bỏ qua nếu không muốn bị đối thủ bỏ xa về hiệu suất làm việc.
Rõ ràng, khi trí tuệ nhân tạo (AI) ngày càng thâm nhập sâu rộng vào hoạt động sản xuất và kinh doanh, không ít lo ngại đã được đặt ra về việc AI sẽ "cướp" công việc của con người và dẫn đến một làn sóng sa thải quy mô lớn.
Tuy vậy, các nghiên cứu và dữ liệu thực tế cho thấy rằng AI đang chuyển đổi công việc một cách sâu rộng, thay vì hoàn toàn thay thế lao động con người, đồng thời giúp doanh nghiệp tăng năng suất mà không làm tăng tỷ lệ thất nghiệp.
*Nguồn: NYT, Economist
