Buzz
Nền kinh tế độc thân và xã hội 'tóc bạc' tại Trung Quốc đang phát triển mạnh mẽ, dẫn đến nhu cầu tìm kiếm bạn đồng hành và chia sẻ tăng cao. Đây là một lĩnh vực mà không có AI nào có thể thay thế được sự gần gũi, ấm áp của con người.
Giữa những đô thị rộng lớn như Bắc Kinh, Thượng Hải và Quảng Châu, giữa các tòa chung cư cao tầng, nghề chăm sóc, đồng hành và tâm sự cho người độc thân đang ngày càng trở nên phổ biến.
Công việc tưởng chừng kỳ lạ này thực sự đã trở thành một phần không thể thiếu trong xã hội Trung Quốc hiện đại – nơi mà áp lực công việc, mối quan hệ gia đình và hôn nhân, cùng nhịp sống vội vã khiến nhiều người, cả trẻ và già, phải đối mặt với cảm giác cô đơn.
Dù AI đang phát triển mạnh mẽ và nhiều dịch vụ có thể được 'số hóa', nghề chăm sóc người độc thân ở các thành phố lớn của Trung Quốc vẫn là một lĩnh vực khó có thể thay thế bởi máy móc hay chatbot.
Người thật, việc thật
Tại Bắc Kinh, cô Yang, một blogger 27 tuổi, đã 'khám phá' nghề này chỉ với mục đích trải nghiệm. Cô nhận khách với mức phí khoảng 125 Nhân dân tệ mỗi giờ (hơn 454.000 đồng) để đi dạo trong cửa hàng IKEA và lắng nghe những tâm sự rối ren của một chàng trai trẻ về mối quan hệ tình cảm của mình.
Trong suốt hai giờ, cô và khách đã thảo luận về quan điểm của phụ nữ, về áp lực phải cân bằng giữa công việc căng thẳng và gìn giữ tình yêu. Qua cuộc trò chuyện, cô Yang nhận ra rằng nhu cầu thực sự không phải là một cuộc trò chuyện tự động từ ứng dụng hay một lời khuyên máy móc, mà chính là cảm giác 'có ai đó lắng nghe và thấu hiểu từ tận đáy lòng'.
Khách hàng của cô Yang chủ yếu đang chịu áp lực công việc, căng thẳng gia đình hoặc cảm thấy cô đơn vì thiếu bạn bè để chia sẻ. Họ không muốn kể cho cha mẹ vì sợ khiến họ lo lắng, cũng không dám tâm sự với bạn bè vì sợ bị phán xét hoặc làm lan tỏa sự tiêu cực.
Chỉ khi bỏ tiền thuê một người lạ, họ mới có thể thoải mái bày tỏ những suy nghĩ sâu kín, vì giữa hai người 'không quen biết', mọi điều khó nói đều có thể được chia sẻ một cách tự do.
"Giới trẻ ngày càng cô đơn hơn. Nhiều người đang phải đối mặt với căng thẳng công việc, trong khi một số khác chịu áp lực từ gia đình", cô Yang chia sẻ.
Báo cáo nghiên cứu của Tencent năm 2024 cho thấy dù AI có khả năng phân tích ngôn ngữ tự nhiên xuất sắc, nhưng nó vẫn thiếu yếu tố cốt lõi trong ngành chăm sóc người độc thân: đó là sự hiện diện 'thực' bên cạnh khách hàng.
Khi đi cùng người già đến bệnh viện, nhiệm vụ không chỉ là lắng nghe câu chuyện của họ; người đồng hành cần phải nắm tay, hỗ trợ họ di chuyển, quan sát biểu cảm khuôn mặt, tốc độ đi lại, thậm chí giúp họ khi không thể nghe rõ bác sĩ.
Những hành động nhỏ như việc lấy ghế cho người già ngồi, xoa lưng an ủi khi họ căng thẳng, hay cùng họ khám phá các phòng khám trong bệnh viện… chính là những khoảnh khắc mà ngay cả robot có chân trụ mềm mại cũng không thể mô phỏng được hoàn hảo.
Anh Yi Xiang, một người mù và là chủ tiệm massage tại Ôn Châu, đã từng sử dụng dịch vụ đồng hành để khám phá thành phố: 'Những người bạn không khuyết tật của tôi ở xa và không phải lúc nào cũng có thời gian. Trả tiền cho dịch vụ này dễ dàng hơn và thật thú vị khi thuê một người lạ đưa tôi đi tham quan. Lần nào tôi cũng gặp một người mới.'
Chỉ với 200 Nhân dân tệ, người đàn ông khiếm thị được cô hướng dẫn viên kể về từng ngọn cây bên bờ Tây Hồ, giúp anh cảm nhận vẻ đẹp qua từng lời nói, giọng điệu và cách diễn đạt của cô.
Mặc dù AI có thể nói ra lời, nhưng nó không thể giúp khách hàng cảm nhận vẻ đẹp của một chiếc lá rơi, mùi hương hoa ven hồ hay hơi ấm từ bàn tay người dẫn đường.
Thêm vào đó, các hướng dẫn viên AI không có khả năng thấu hiểu tâm lý con người một cách sâu sắc và linh hoạt.
Trong bài phân tích đăng trên tờ The Guardian, các chuyên gia tâm lý cảnh báo rằng AI hiện tại, dù được huấn luyện với hàng trăm triệu câu thoại, vẫn chỉ phản hồi dựa trên dữ liệu sẵn có, thiếu khả năng thấu cảm thực sự.
Khi một khách hàng gặp khủng hoảng vì lý do cá nhân, các chatbot dù đưa ra 'từ khóa an ủi' vẫn không thể cảm nhận được nỗi đau bên trong để đưa ra giải pháp phù hợp, mang tính đồng cảm thật sự.
Nói cách khác, chỉ cần khách hàng thay đổi một chút thái độ hay nét mặt, AI sẽ không biết cách xử lý. Con người có thể phản ứng linh hoạt với cảm xúc của nhau, từ việc nhìn thấy đôi mắt ngấn lệ đến nghe giọng nói nghẹn ngào của khách hàng, ngay lập tức chuyển từ tư vấn sang vai trò an ủi, hoặc biết khi nào nên dừng lại khi họ quá yếu đuối. AI không thể đáp ứng mức độ linh hoạt tâm lý như vậy.
Không thể tự động hóa
Khác với anh Yi, cô Alaia Zhang, 22 tuổi, chọn nghề cho thuê thời gian rảnh như một nguồn thu nhập trong lúc thất nghiệp. Cô cho rằng suy nghĩ sợ tổn thương chính là lý do khiến giới trẻ ngày nay không muốn bỏ công sức để xây dựng những mối quan hệ sâu sắc và đáng tin cậy.
"Giới trẻ ngày nay phải đối mặt với nhiều lo âu nhưng họ lại không muốn chia sẻ những suy nghĩ tiêu cực đó với bạn bè hay gia đình. Họ cảm thấy thiếu đi một người đáng tin cậy để tâm sự. Mọi người đều cảm thấy cô đơn, kể cả tôi", cô Zhang chia sẻ và cho biết cô chỉ nhận khách nữ vì lý do an toàn.
Cô Zhang cũng nhận thấy rằng mức phí cho các chuyên gia tâm lý trị liệu quá cao và nỗi sợ bị kỳ thị khiến nghề tâm sự với người lạ trở nên phổ biến hơn.
Yếu tố về sự tin tưởng và nỗi lo sợ bị kỳ thị chính là lý do mà AI khó có thể thay thế được con người trong ngành nghề mới mẻ này tại Trung Quốc.
Khảo sát của Baijing Tech năm 2024 cho thấy gần 50% người tham gia khảo sát cho biết họ 'sẽ không tin tưởng' một nền tảng AI nếu phải chia sẻ những khía cạnh riêng tư của cuộc sống, vì họ lo ngại rằng dữ liệu đó có thể bị lưu trữ, chuyển nhượng hoặc bị rò rỉ.
Khi thuê một người thật – dù chỉ là 'người lạ' – khách hàng có thể xác minh danh tính, quan sát hành vi của họ và lên lịch gặp tại các không gian công cộng để đảm bảo an toàn.
"Nếu là AI, tôi không thể nhìn thấy mặt, không biết liệu câu chuyện của mình có bất cứ lúc nào bị đem đi bán dữ liệu hay không", một bạn trẻ sống ở Thượng Hải chia sẻ.
Thêm vào đó, trách nhiệm cá nhân và đạo đức trong ngành chăm sóc người độc thân cũng rất được quan tâm.
Khi đồng hành cùng một cụ già, người chăm sóc phải chịu trách nhiệm nếu có bất kỳ sự cố nào xảy ra: từ tai nạn nhỏ cho đến việc ngăn ngừa mất cắp, lừa đảo. Một hệ thống AI – dù tuyệt vời cách mấy – không thể đứng ra chịu trách nhiệm hình sự, cũng không thể đối mặt trực tiếp với những tình huống khẩn cấp ngoài dự kiến.
Đồng quan điểm, báo cáo của Tencent năm 2024 chỉ ra rằng AI hiện vẫn gặp khó trong việc "tạo kịch bản tương tác theo cảm xúc thực tế của người dùng".
Khi đang ngồi trò chuyện ở quán cà phê, khách hàng có thể bất ngờ xúc động vì nhớ đến câu chuyện gia đình hoặc muốn thay đổi địa điểm đi dạo ngay lập tức vì thời tiết chuyển xấu, hoặc họ muốn nhân viên đồng hành giúp họ "vào vai" một nhân vật khác để giải tỏa tâm lý căng thẳng.
Con người có thể linh hoạt điều chỉnh không gian, chủ đề, giọng nói và cử chỉ trong khi AI chỉ biết trả lời qua tin nhắn hoặc giọng nói sắp đặt sẵn, không thể chuyển sang chế độ "trang bị ô che mưa" hay "rủ rê" đi mua sách.
Chăm sóc người già
Không chỉ dừng lại ở người trẻ, nền kinh tế tóc bạc đang bùng nổ khi Trung Quốc trở thành quốc gia có dân số già nhanh nhất thế giới.
Cô Cui Pei (38 tuổi, sống tại Tây An) chia sẻ: "Tôi nhận mức thu nhập khoảng 6.000 Nhân dân tệ mỗi tháng chỉ từ việc đưa đón, hỗ trợ thủ tục y tế cho người già. Khách hàng của tôi thường là con cháu họ đang ở nước ngoài hoặc bận rộn ở thành phố khác."
Theo cô Cui, khách hàng cần người thực, chạm vào tay bố mẹ để dìu họ qua từng phòng khám và không thể dùng AI để thay thế những bước đi ấy. Đối với gói dịch vụ cao cấp, đôi khi khách hàng còn yêu cầu người đồng hành "đến nhà, giúp mua đồ ăn, nấu cơm, trò chuyện buổi tối", một chuỗi hành động hoàn toàn không thể do AI thực hiện.
"Trong nghề này, những người như chúng tôi phải hành động như con cái của khách hàng khi con cái thật của họ không có ở đây. Chúng tôi sẽ phải chăm sóc họ chu đáo như cha mẹ già của mình vậy. Chúng tôi phải thông cảm và học cách hiểu cảm xúc của người già, qua đó an ủi họ", cô Cui cho hay.
Cũng theo cô Cui, các bác sĩ ngày càng chấp nhận hiện tượng này vì việc giải thích bệnh trạng cho người đồng hành thường nhanh chóng và dễ dàng hơn thay vì đối phó với những bệnh nhân dễ xúc động hoặc lãng tai.
Tóm lại, trong kỷ nguyên AI thống trị, nhiều ngành nghề đang phải thay đổi mạnh mẽ. Tuy nhiên dù tương lai AI có thể trở nên tinh vi đến đâu, khi người thuê cần một bờ vai để tựa, một giọng nói ấm áp bên tai, một người cầm tay dẫn đường giữa bệnh viện rộng lớn hay đơn giản chỉ là một người lạ sẵn sàng ngồi nghe mình giãi bày, thì AI cũng khó có thể lấp đầy khoảng trống tình cảm ấy.
Đó chính là lý do khiến dịch vụ chăm sóc, đồng hành và tâm sự cùng người độc thân ở Trung Quốc sẽ khó bị thay thế, bởi bản chất của nó chính là "kết nối trái tim" giữa những con người cô đơn trong một xã hội ngày càng sôi động nhưng cũng vô cùng hối hả.
*Nguồn: SCMP, Nikkei, BI, Fortune
