Buzz
Rất nhiều thương hiệu xe danh tiếng trên toàn cầu đang nỗ lực không ngừng để phát triển dòng sản phẩm phương tiện mà giá trị cốt lõi được xác định bởi các nền tảng phần mềm thông minh.
Khoảng mười năm trước, Toyota khởi động chiến lược thu hút hàng loạt chuyên gia từ Google cùng nhiều tập đoàn công nghệ lớn, đánh dấu bước ngoặt chuyển trọng tâm từ phát triển phần cứng thuần túy sang đầu tư mạnh mẽ vào lĩnh vực trí tuệ nhân tạo và các giải pháp phần mềm, mang theo những kỳ vọng vô cùng to lớn.
Tại Triển lãm Điện tử Tiêu dùng (CES) 2016, Gill Pratt, giám đốc điều hành Viện Nghiên cứu Toyota, đã nhấn mạnh: “Bối cảnh đã hoàn toàn thay đổi, giờ đây phần mềm và dữ liệu chính là những trụ cột không thể thiếu trong kế hoạch phát triển giải pháp di chuyển tương lai của Toyota”.
Những năm tiếp theo, Toyota - hãng sản xuất ô tô dẫn đầu thế giới về sản lượng - đã theo đuổi tham vọng xây dựng một hệ thống máy tính trung tâm toàn năng, có khả năng điều khiển mọi bộ phận từ hộp số, phanh, vô lăng, cơ cấu khóa cửa cho đến các tính năng hỗ trợ lái tiên tiến và hệ thống giải trí đa phương tiện trên xe.
Toyota hiện là một trong số đông đảo các nhà sản xuất xe hàng đầu đang tích cực cạnh tranh để cho ra mắt thế hệ “xe được định nghĩa bằng phần mềm”, bước vào cuộc đua trực tiếp với Tesla và thế hệ các hãng xe mới đến từ Trung Quốc.
Tuy vậy, theo chỉ số đánh giá thường niên “Digital Automaker Index” từ Gartner - bảng xếp hạng năng lực tạo ra doanh thu từ phần mềm của các hãng xe - cho thấy các tập đoàn ô tô truyền thống đến từ châu Âu, Mỹ và Nhật Bản vẫn đang bị bỏ lại khá xa so với các đối thủ mới nổi đầy năng động.
Theo nhận định của Tsuguo Nobe, cựu giám đốc Intel và Nissan, hiện là giáo sư tại Đại học Nagoya: “Chỉ một số ít các nhà sản xuất ô tô truyền thống có đủ năng lực để cạnh tranh với Tesla, Rivian hay những hãng xe điện hàng đầu Trung Quốc trong việc phát triển một hệ điều hành xe hơi hoàn chỉnh và toàn diện”.
VẾT XE ĐỔ CỦA SMARTPHONE
Giới phân tích đưa ra lời cảnh báo rằng ngành công nghiệp xe hơi rất có thể sẽ lặp lại kịch bản của thị trường điện thoại thông minh và máy tính cá nhân, nơi mà chỉ có một vài hệ điều hành độc tôn như iOS và Android chiếm lĩnh thị phần.
Sự chuyển dịch này sẽ làm thay đổi hoàn toàn mô hình kinh doanh vốn có: từ trọng tâm là thiết kế, sản xuất và phân phối xe - vốn phụ thuộc nhiều vào kỹ thuật cơ khí và có tỷ suất lợi nhuận thấp - sang một mô hình mới tập trung vào việc phát triển phần mềm và cung cấp các dịch vụ giá trị gia tăng.
Toyota cùng các đối thủ đặt kỳ vọng lớn vào việc các giải pháp phần mềm và dịch vụ kỹ thuật số sẽ tạo ra những dòng doanh thu mới, nhất là trong bối cảnh ngành công nghiệp đang chuyển mình sang xu hướng xe điện và công nghệ tự lái. Nguồn vốn đầu tư cũng đang dần chuyển hướng khỏi động cơ đốt trong và thiết kế ngoại hình để đổ dồn vào các hệ thống máy tính tiên tiến, vốn đóng vai trò then chốt trong việc quản lý pin, các tính năng an toàn và trong tương lai là khả năng vận hành tự động hoàn toàn.
Tuy nhiên, khi các nhân viên, nhà phân tích và phóng viên tụ họp tại khu vực ngoại ô Tokyo để chứng kiến thành quả sau nhiều năm nỗ lực, phản ứng nhận được lại tỏ ra khá thờ ơ và không như kỳ vọng.
Nền tảng phần mềm Arene ban đầu sẽ chỉ được tích hợp để vận hành hệ thống giải trí và các công nghệ an toàn cao cấp trên mẫu xe SUV RAV4 khi nó ra mắt vào cuối năm nay. Thời điểm chính xác cho một hệ thống tích hợp đầy đủ và toàn diện vẫn chưa được xác định, mặc dù Toyota đã xác nhận rằng nó sẽ xuất hiện trên thế hệ xe điện chạy pin hoàn toàn mới của hãng.
Ngay cả những người đứng đầu cũng công nhận rằng phiên bản đầu tiên chưa thể tạo ra một bước đột phá ấn tượng. John Absmeier, giám đốc công nghệ của Woven by Toyota, thừa nhận: “Đây chưa phải là một bước tiến vĩ đại”. Chỉ vài tuần sau, một kỹ sư phần mềm tại Woven đã đưa ra những chỉ trích còn mạnh mẽ hơn, chia sẻ với FT rằng Arene thực sự “rất tệ”. Vị kỹ sư này nói thêm: “Nó chứa đầy lỗi. Về bản chất, nó không phải là một hệ điều hành thực thụ mà chỉ đơn thuần là một bộ sưu tập các công cụ rời rạc”.
Toyota đã lên tiếng phản hồi rằng việc “tạm dừng để xem xét và suy ngẫm khi phát sinh vấn đề” là một nét văn hóa đặc trưng tại Woven, nhằm mục đích không ngừng cải thiện và hoàn thiện sản phẩm. Hãng xe này nhấn mạnh rằng cam kết cải tiến liên tục chính là nền tảng cốt lõi của Arene và toàn bộ nỗ lực phát triển dòng xe được định nghĩa thông qua phần mềm.
THÁCH THỨC
Nhiều nhà sản xuất ô tô khác cũng đang đối mặt với những thách thức tương tự. Volkswagen, Renault và Mercedes-Benz đã phải tìm kiếm sự hợp tác từ các đối tác công nghệ để đẩy nhanh tiến trình số hóa xe của mình, nhưng điều này vô tình lại làm phát sinh những căng thẳng với Apple, Google và các gã khổng lồ công nghệ khác trong cuộc chiến giành quyền kiểm soát dữ liệu, hệ thống giải trí trên xe và trải nghiệm lái tổng thể.
Izumi Kawanishi, chủ tịch Sony-Honda Mobility, nhận định: “Inevitable OEMs truyền thống luôn bị ràng buộc bởi di sản phần cứng của chính mình. Chính vì thế, việc chuyển hướng sang một mô hình phát triển lấy phần mềm làm trung tâm là một thách thức vô cùng khó khăn”.
Toyota đã thu hút nhiều nhân tài nổi bật, điển hình như James Kuffner – cựu lãnh đạo mảng robot tại Google. Ông đảm nhận vị trí CEO của Woven vào năm 2018, nhưng sau khi dẫn dắt quá trình phát triển Arene, Kuffner đã bất ngờ rời khỏi vị trí của mình vào năm 2023.
Theo chia sẻ từ những người tham gia dự án, các kỹ sư đến từ Silicon Valley thường cảm thấy thất vọng trước văn hóa làm việc có phần bảo thủ và quá trình ra quyết định chậm chạp của Toyota. Một cựu lãnh đạo của Toyota nhận xét: “Luôn tồn tại sự thỏa hiệp khi chuyển đổi mô hình kỹ thuật. Đây thực sự là một cuộc cách mạng chỉ diễn ra một lần trong một trăm năm”.
VOLVO – BÀI HỌC CHUA CHÁT TỪ EX90
Volvo Cars nằm trong số những nhà sản xuất châu Âu tiên phong giới thiệu dòng xe điện được tích hợp phần mềm hiện đại và chip xử lý từ Nvidia, cho phép cập nhật hệ thống từ xa thông qua nền tảng đám mây.
Vào năm 2022, hãng đã bổ nhiệm Jim Rowan, cựu CEO của Dyson, vào vị trí giám đốc điều hành. Chủ tịch Li Shufu tin rằng một CEO đến từ bên ngoài ngành công nghiệp ô tô sẽ phù hợp hơn để dẫn dắt quá trình chuyển đổi số toàn diện.
Tuy nhiên, dự án phát triển hệ thống máy tính trung tâm cho mẫu xe EX90 đã gặp phải nhiều trì hoãn đáng kể và chi phí thì tăng lên chóng mặt. Đến tháng 3/2025, Volvo buộc phải mời lại cựu CEO Håkan Samuelsson để “ổn định” tình hình và đưa dự án trở lại đúng hướng.
Ngay lập tức, ông đã công bố kế hoạch cắt giảm 3.000 nhân sự và ghi nhận một khoản lỗ lên tới 1,2 tỷ USD – nguyên nhân chủ yếu đến từ việc dự án EX90 bị chậm tiến độ tới hai năm. Trong một cuộc phỏng vấn, Samuelsson thừa nhận vẫn tiềm ẩn nguy cơ xảy ra lỗi phần mềm, mặc dù đã có những nỗ lực đơn giản hóa hệ thống và tăng cường công tác kiểm thử.
Ông nói: “Luôn tồn tại rủi ro về lỗi phần mềm khi triển khai. Nhưng trong hai năm qua, tần suất lỗi đã ở mức quá cao và hoàn toàn không thể chấp nhận được đối với người dùng”.
Volvo đã đầu tư xây dựng một trung tâm kiểm thử phần mềm cực kỳ hiện đại tại Thụy Điển. Samuelsson nhấn mạnh: “Không có bất kỳ cuốn sách giáo khoa nào dạy cách thực hiện công việc này. Nếu bạn là người tiên phong, chính bạn phải tự mình viết nên cẩm nang hướng dẫn”.
Theo nhận định của Nobe từ Đại học Nagoya, xe điện đòi hỏi sức mạnh tính toán vượt trội so với xe sử dụng động cơ xăng. Yêu cầu này buộc các nhà sản xuất phải thay thế các bộ điều khiển điện tử (ECU) riêng lẻ bằng một kiến trúc vùng (zonal architecture) – nơi các chức năng điện tử được nhóm lại theo từng khu vực cụ thể trên xe.
Ông giải thích: “Kiến trúc mới này không những tích hợp hiệu quả các phần mềm mà còn giúp giảm thiểu đáng kể độ phức tạp của hệ thống dây điện, làm nhẹ tổng thể trọng lượng xe, qua đó góp phần tiết kiệm chi phí sản xuất”.
Tuy nhiên, việc Toyota chậm trễ trong quá trình chuyển đổi sang xe điện thuần túy, cùng với việc vẫn duy trì kỳ vọng lớn vào dòng xe hybrid, đã phần nào cản trở những nỗ lực phát triển phần mềm tiên tiến của hãng. Thêm vào đó, mô hình sản xuất “just-in-time” – vốn rất thành công trong việc tối ưu hóa và giảm thiểu lãng phí – lại tỏ ra không phù hợp khi cần tích hợp những hệ thống xử lý có sức mạnh vượt xa nhu cầu thực tế trước mắt.
Absmeier từ Woven thừa nhận: “Về mặt kỹ thuật, việc thay đổi kiến trúc không phải là thách thức quá lớn. Điều khó khăn thực sự nằm ở việc thích ứng nó với các quy trình thiết kế và sản xuất truyền thống vốn có. Chúng ta không thể đập bỏ toàn bộ kiến trúc cũ ngay lập tức, mà phải tiến hành xây dựng từng bước một cách có hệ thống”.
Bất chấp những khó khăn mà Toyota và Volvo đang gặp phải, nhiều hãng xe khác vẫn không ngừng đầu tư hàng tỷ USD vào lĩnh vực phát triển phần mềm.
Vào tháng 9/2025, BMW dự kiến sẽ ra mắt nền tảng Neue Klasse, một hệ thống kiến trúc vùng hiện đại dành cho thế hệ xe điện mới với khả năng di chuyển quãng đường xa hơn, tốc độ sạc nhanh hơn và nền tảng phần mềm có thể nâng cấp vượt trội.
Hệ thống này bao gồm bốn “bộ não siêu cấp” (superbrains) giúp tăng cường đáng kể khả năng giao tiếp nội bộ trong xe, hệ thống giải trí, tính năng lái tự động và nhiều chức năng khác. Các chuyên gia nhận định mức độ tích hợp của Neue Klasse sâu rộng hơn so với Toyota, mang lại sức mạnh xử lý vượt trội gấp 20 lần các dòng xe hiện tại.
Neue Klasse sẽ được ra mắt đầu tiên trên mẫu SUV iX3, và BMW có kế hoạch giới thiệu 40 mẫu xe mới hoặc được nâng cấp trước năm 2027. Stephen Reitman, chuyên gia phân tích tại Bernstein, nhận định: “Đây là bước nhảy vọt quan trọng nhất của BMW, và là cơ hội vàng để một nhà sản xuất ô tô truyền thống không những lấy lại vị thế đã mất mà còn vươn lên dẫn đầu thị trường”.
Tóm lại, ngành công nghiệp ô tô đang trải qua một cuộc chuyển mình mang tính lịch sử, chỉ diễn ra một lần trong trăm năm – từ nền tảng cơ khí thuần túy chuyển sang kỷ nguyên của phần mềm. Thế nhưng, các “gã khổng lồ” truyền thống như Toyota, Volvo hay GM vẫn đang loay hoay tìm hướng đi, trong khi đó Tesla, Rivian cùng các nhà sản xuất Trung Quốc lại nhanh chóng vươn lên nắm giữ vị thế dẫn đầu.
Viễn cảnh tương lai của ngành xe hơi được dự báo sẽ lặp lại mô hình của thị trường điện thoại thông minh: Chỉ một số ít hệ điều hành chiếm lĩnh thị phần. Và câu hỏi then chốt đặt ra là: Trong thế giới ô tô tương lai, đâu sẽ là nền tảng Android, và đâu sẽ là iOS?
Theo: Financial Times
