Buzz
Khác với Facebook, không dựa vào quan hệ bạn bè hay người quen, nhưng thuật toán của TikTok vẫn biết chính xác sở thích người dùng. Chính thuật toán này là yếu tố mà Mỹ thèm khát khi tiến hành thâu tóm TikTok.
Thuật toán gợi ý của TikTok lại trở thành tâm điểm chú ý sau khi ByteDance, chủ sở hữu Trung Quốc của ứng dụng, ký hợp đồng với các nhà đầu tư Mỹ và toàn cầu, bao gồm công ty điện toán đám mây Oracle, để chuyển giao quyền kiểm soát TikTok tại Mỹ.
Điều gây bất ngờ không phải là thỏa thuận được ký kết, mà là quyền sở hữu thuật toán - được xem là "viên ngọc quý" của TikTok - vẫn chưa rõ ràng. Vậy vì sao thuật toán này lại đặc biệt đến mức ByteDance sẵn sàng đóng cửa ứng dụng tại Mỹ thay vì bán nó?
Cách TikTok nhận diện sở thích người dùng
TikTok hiểu người dùng theo cách hoàn toàn khác biệt so với các nền tảng mạng xã hội như Facebook hay Instagram. Trong khi Meta xây dựng thuật toán dựa trên "social graph" (mạng lưới quan hệ bạn bè và những người theo dõi), TikTok lại sử dụng "interest signals" (tín hiệu sở thích) để phát triển thuật toán của mình.
Đây chính là sự khác biệt căn bản giúp TikTok có thể gợi ý nội dung phù hợp dù người dùng không có bất kỳ bạn bè nào trên nền tảng.
Facebook và Instagram hoạt động dựa trên nguyên lý rằng bạn sẽ yêu thích những gì bạn bè của bạn yêu thích. Trong khi đó, TikTok đảo ngược logic này: bạn sẽ thích những gì phù hợp với sở thích cá nhân, dù người tạo ra nội dung hay người xem là ai. Chính vì vậy, khi bạn mở TikTok lần đầu tiên mà chưa theo dõi ai, ứng dụng có thể nhanh chóng điều chỉnh và hiển thị nội dung bạn yêu thích chỉ sau vài lần vuốt.
Theo các nhà phân tích, thành công của TikTok không chỉ nhờ thuật toán mà còn do cách thức hoạt động của nó kết hợp với định dạng video ngắn. Định dạng này giúp thuật toán của TikTok trở nên linh hoạt và năng động hơn, với khả năng điều chỉnh nhanh chóng theo những thay đổi trong sở thích của người dùng theo thời gian.
Điều đặc biệt về thuật toán TikTok là khả năng xác định chi tiết những gì người dùng có thể thích vào những thời điểm khác nhau trong ngày. Ví dụ, bạn có thể thích xem video nấu ăn vào buổi trưa nhưng lại yêu thích video hài kịch vào 11 giờ đêm.
Một nghiên cứu được công bố năm ngoái bởi các nhà nghiên cứu từ Mỹ và Đức đã phát hiện ra điều thú vị: thuật toán TikTok có thể khai thác sở thích của người dùng từ 30% đến 50% các video gợi ý. Nghiên cứu này được thực hiện với dữ liệu từ 347 người dùng TikTok và 5 bot tự động. Điều này có nghĩa là 50% đến 70% video bạn xem trên TikTok thực chất nằm ngoài sở thích đã biết của bạn.
Vậy tại sao TikTok lại làm như vậy? Các nhà nghiên cứu giải thích trong bài báo "TikTok and the Art of Personalization" rằng thuật toán cố gắng gợi ý một lượng lớn video khám phá nhằm hai mục đích: một là để suy luận tốt hơn sở thích người dùng, hai là để tối đa hóa khả năng giữ chân người dùng bằng cách giới thiệu những video nằm ngoài sở thích đã biết.
Đây chính là nghệ thuật cá nhân hóa - không chỉ cung cấp cho bạn những gì bạn biết mình sẽ thích, mà còn giúp bạn khám phá những thứ mà bạn chưa biết là mình sẽ yêu thích.
Lợi thế của người đi đầu
TikTok có lợi thế khi được thiết kế dành riêng cho thiết bị di động từ đầu, thay vì phải điều chỉnh giao diện từ màn hình máy tính như các nền tảng đối thủ. Bên cạnh đó, việc gia nhập thị trường video ngắn sớm đã giúp TikTok chiếm ưu thế lớn. Trong khi Instagram của Meta phải đến năm 2020 mới ra mắt Reels, YouTube của Alphabet cũng chỉ ra mắt Shorts vào năm 2021, cả hai đều bị TikTok bỏ lại phía sau trong việc thu thập dữ liệu và phát triển sản phẩm.
Chính sức mạnh của thuật toán TikTok là lý do Mỹ mong muốn thâu tóm nền tảng này. Rush Doshi, cựu thành viên Hội đồng An ninh Quốc gia dưới thời Tổng thống Joe Biden, đã đặt câu hỏi trên mạng xã hội X rằng không rõ liệu thuật toán đã được chuyển giao, cấp phép hay vẫn nằm dưới sự kiểm soát của công ty mẹ tại Trung Quốc, với Oracle chỉ đóng vai trò "giám sát". Đây là câu hỏi quan trọng, bởi thuật toán chính là yếu tố cốt lõi tạo nên thành công toàn cầu của TikTok.
Theo thỏa thuận đã được công bố, ByteDance sẽ vẫn giữ quyền sở hữu hoạt động kinh doanh TikTok tại Mỹ, nhưng sẽ chuyển giao quyền kiểm soát dữ liệu, nội dung và thuật toán của ứng dụng cho liên doanh mới.
Liên doanh này sẽ chịu trách nhiệm xử lý dữ liệu người dùng tại Mỹ và quản lý thuật toán, trong khi một bộ phận thuộc sở hữu hoàn toàn của ByteDance sẽ kiểm soát các hoạt động kinh doanh tạo ra doanh thu như thương mại điện tử và quảng cáo. TikTok Mỹ sẽ do ByteDance điều hành và chịu trách nhiệm tạo doanh thu, trong khi liên doanh mới chỉ nhận một phần doanh thu từ dịch vụ công nghệ và dữ liệu.
Tuy nhiên, vẫn còn một trở ngại pháp lý lớn. Bắc Kinh đã thay đổi luật xuất khẩu vào năm 2020, cho phép chính phủ Trung Quốc có quyền phê duyệt việc xuất khẩu thuật toán và mã nguồn. Điều này khiến việc bán hoặc tách ứng dụng tại Mỹ trở nên phức tạp hơn. Chính phủ Trung Quốc vẫn chưa đưa ra tuyên bố về thỏa thuận đã ký, khiến tương lai của thuật toán - yếu tố quý giá này - vẫn còn mơ hồ.
