Buzz
Lượng vàng khổng lồ đang bị bỏ rơi giữa các bãi rác.
Theo Reuter, khi Ruediger Kuehr đặt câu hỏi cho các chính quyền địa phương ở Đức về số phận của hàng trăm nghìn máy tính bảng cấp phát cho học sinh trong đại dịch khi chúng hết hạn sử dụng, ông chỉ nhận lại sự lúng túng. Kỹ sư điện tử này, hiện đứng đầu chiến dịch của Liên Hợp Quốc nhằm giải quyết vấn đề rác thải điện tử, cho biết không ai tính đến chuyện thu gom, sửa chữa hay xử lý những thiết bị đó.
Rủi ro là những chiếc máy tính bảng ấy, cùng với hàng triệu thiết bị điện tử được phân phát tại các trường học trên khắp Châu Âu và Mỹ, sẽ sớm trở thành rác thải điện tử, vừa gây hại cho môi trường vừa chứa đựng giá trị tiềm ẩn khổng lồ.
Rác thải điện tử, phần lớn bao gồm kim loại và nhựa, đang tăng nhanh gấp năm lần khả năng tái chế hiện tại. Báo cáo giám sát toàn cầu của Liên Hợp Quốc cho thấy khối lượng rác này sẽ tăng 30%, đạt mức 82 tỷ tấn vào năm 2030.
Hàng tỷ USD giá trị tài nguyên quý như các khoáng chất thiết yếu cho chuyển đổi năng lượng đang bị lãng phí. Riêng năm 2022, khoảng 12 triệu tấn kim loại đã biến mất. Con số này chưa tính pin từ hàng triệu xe điện, nhưng có tính rác thải từ tấm pin mặt trời – dòng rác dự kiến tăng từ 600.000 tấn năm 2022 lên 2,4 triệu tấn vào 2030.
Việc khai thác kim loại phục vụ chuyển đổi năng lượng vừa tốn kém vừa gây ô nhiễm đất và nước, và đây cũng là lý do nhiều người sử dụng để biện minh cho việc khai thác tài nguyên dưới đáy biển sâu – một vùng còn chưa được tận dụng.
Năm 2022, rác thải điện tử toàn cầu chứa khoảng 4 triệu tấn kim loại được phân loại là nguyên liệu thô thiết yếu, chủ yếu là nhôm. Dù nhôm là một trong những vật liệu có khả năng tái chế cao nhất, chỉ có 60% được tái chế trong năm đó. Ngoài ra còn có các vật liệu quý giá như kim loại nhóm bạch kim – chẳng hạn palladium, được ứng dụng trong pin nhiên liệu hydro hoặc bảng mạch in. Báo cáo của LHQ khẳng định những kim loại này có tiềm năng thu hồi trên 95%.
Thực tế, lượng kim loại nhóm bạch kim có trong rác thải điện tử năm 2022 còn vượt cả nhu cầu dự đoán đến năm 2030 cho các công nghệ hydro của Cơ quan Năng lượng Quốc tế.
Dù vậy, không phải mọi vật liệu đều có thể dễ dàng thu hồi. Ví dụ như neodymium – kim loại dùng làm nam châm cho tua-bin gió – có hơn 7.000 tấn được tìm thấy trong rác thải điện tử toàn cầu, đủ đáp ứng gần 50% nhu cầu năng lượng gió của IEA vào năm 2030. Tuy nhiên, công nghệ tái chế hiện nay vẫn còn sơ khai và tốn kém, đòi hỏi các nhà tái chế phải chọn lọc nguồn hiệu quả nhất.
Theo báo cáo của LHQ, việc xử lý và quản lý rác thải điện tử đúng cách có thể giúp giảm lượng khí carbon toàn cầu. Chuyên gia Kees Baldé của Viện Đào tạo và Nghiên cứu nhấn mạnh: "Càng tái chế nhiều kim loại thì càng giảm việc khai thác tài nguyên mới".
Trong năm 2023, có khoảng 62 triệu tấn rác thải điện tử – từ tivi, smartphone đến máy tính – bị vứt bỏ. Trong đó, lượng kim loại bị lãng phí có giá trị tới 91 tỷ USD, bao gồm khoảng 15 tỷ USD vàng (tương đương 390.000 tỷ đồng).
Phần lớn rác thải điện tử hiện vẫn bị chôn lấp hoặc xử lý bởi các hệ thống tái chế không chính thức. Chuyên gia Vanessa Gray từ Liên minh Viễn thông Quốc tế cảnh báo, khi khoảng cách giữa lượng rác và khả năng tái chế ngày càng giãn rộng, tỷ lệ tái chế thực tế có thể giảm, dự kiến chỉ còn 20% vào năm 2030.
