Quán cà phê robot cho phép bạn làm việc từ xa.

TP - Thay vì thay thế người lao động, các robot của nhà sáng chế Kentaro Yoshifuji giúp mọi người có thể làm việc từ quán cà phê Dawn dù ở bất kỳ đâu trên thế giới.

Nhật Bản đang phải đối mặt với tình trạng thiếu hụt lao động. Với tỷ lệ thất nghiệp chỉ 2,5%, dân số già đi nhanh chóng và tỷ lệ sinh giảm, việc tìm người để làm các công việc như tài xế taxi, nhân viên pha chế hay bồi bàn trở nên vô cùng khó khăn với nền kinh tế nước này.

Nhà phát minh này không chỉ tạo ra một giải pháp giúp người khuyết tật tiếp cận nhiều công việc hơn, mà còn giúp họ giảm bớt cảm giác cô đơn. Tại quán cà phê Dawn ở Tokyo, một robot sẽ chào đón khách hàng bước vào. Với giọng nói ấm áp và khuôn mặt mô phỏng từ mặt nạ Noh trong nhạc kịch truyền thống Nhật Bản, robot này tạo nên một không gian thân thiện. Một robot khác sẽ dẫn khách tới bàn, ghi chú đơn hàng và trò chuyện về Tokyo với du khách. Cuối cùng, một robot thứ ba mang cà phê đến trên khay.

Nhật Bản, quốc gia đi đầu trong lĩnh vực này từ những năm 1970, đã phát triển nhiều quán cà phê robot. Tuy nhiên, khác với các nơi khác sử dụng máy móc tự động với trí tuệ nhân tạo, mỗi chú robot tại Dawn lại được điều khiển trực tiếp bởi con người.

Bằng cách sử dụng điện thoại, máy tính bảng hoặc thậm chí chỉ qua một cái liếc mắt, một 'phi công' - theo cách gọi của nhà sáng chế Kentaro Yoshifuji - có thể điều khiển robot OriHime của mình từ bất kỳ nơi nào trên thế giới, tương tác với khách hàng và di chuyển trong quán cà phê.

Ông Yoshifuji không chỉ phát minh ra một con robot, mà ông đã tạo ra một phương pháp 'dịch chuyển tức thời'. Mặc dù công việc chuẩn bị đồ ăn và đồ uống vẫn chủ yếu do con người thực hiện, nhưng robot và các phi công lại chiếm phần lớn lực lượng lao động tại quán cà phê Dawn - với 90 nhân viên trong danh sách của công ty. Điều này có nghĩa là trong số khoảng năm nhân viên có mặt tại quán, có ít nhất năm người khác đang làm việc từ nhà của họ.

Công ty OryLab khẳng định rằng đây không chỉ là giải pháp dành riêng cho người khuyết tật. Một nhân viên, điều khiển robot từ Ý nơi cô sống cùng chồng, chia sẻ rằng công việc này giúp cô giảm bớt cảm giác nhớ nhà. Thông qua 'dịch chuyển tức thời', cô có thể gặp gỡ mọi người tại quán cà phê ở Tokyo vài lần mỗi tuần, duy trì liên lạc chặt chẽ với quê hương của mình.

Ông Yoshifuji nảy ra ý tưởng này khi còn là sinh viên ngành robot. Từ khi còn học trung học, ông đã phải sử dụng xe lăn do một căn bệnh mà các bác sĩ vẫn chưa thể xác định rõ nguyên nhân.

Nếu OriHime được tạo ra như một công cụ giúp ông Yoshifuji và những người khuyết tật khác tiếp cận việc học, thì ngày càng rõ ràng rằng đó chỉ là bước khởi đầu. 'Khi người khuyết tật tốt nghiệp, họ không thể tìm được việc làm. Họ không có cơ hội công việc nào sau khi tốt nghiệp, với tỷ lệ thất nghiệp chỉ khoảng 5%. Tỷ lệ vào đại học là khoảng 3%.

Các trường đại học, nơi làm việc và thành phố đều được thiết kế dựa trên khả năng di chuyển của con người. Nếu không thể di chuyển, chúng ta sẽ cảm thấy mình không thể làm gì cả, rồi sẽ có những suy nghĩ tiêu cực và mất đi mục tiêu sống, giống như tôi đã từng trải qua khi còn trẻ. Vì vậy, chúng tôi đang nỗ lực giải quyết vấn đề này thông qua OriHime', ông Yoshifuji chia sẻ.

Quán cà phê gặp khó khăn tài chính trong hai năm đầu do chi phí ban đầu cho công nghệ quá cao và nhiều vấn đề phát sinh liên quan đến robot. Ông Yoshifuji cũng cho biết các phi công được hướng dẫn không nên 'quá lịch sự', bởi nếu vậy, khách hàng có thể nghĩ rằng họ là AI.

Tuy nhiên, quán cà phê hiện đã có lãi trong hai năm liên tiếp, một minh chứng quan trọng cho tính khả thi của mô hình này. Công ty cũng đã thành công trong việc mở các quầy cà phê trên toàn Nhật Bản, góp phần nâng cao nhận thức và hỗ trợ cho dự án.

Ông Yoshifuji hy vọng phát minh của mình có thể tạo ra những thay đổi lớn cho xã hội Nhật Bản. Ông tưởng tượng rằng những robot này sẽ được sử dụng trong các trường học, cao đẳng và các văn phòng lớn, phá vỡ những rào cản di chuyển đang ngăn cản người khuyết tật hoàn thành việc học hoặc tham gia vào lực lượng lao động. Ông mong rằng các phi công có thể 'tốt nghiệp' tại quán cà phê và tìm được những công việc tốt hơn nhờ những cơ hội mà OriHime mang lại.

Kể từ sự bùng nổ kinh tế sau chiến tranh, Nhật Bản đã triển khai robot trong hầu hết mọi ngành công nghiệp nhằm nâng cao năng suất. Tuy nhiên, sự đổi mới này dường như đang gặp phải giới hạn, và sự tăng trưởng đã chậm lại từ những năm 1990. Sự thiếu hụt lao động, cộng với chính sách nhập cư hạn chế, là những yếu tố kìm hãm nền kinh tế.

Dữ liệu từ chính phủ cho thấy gần 10 triệu người ở Nhật Bản đang sống với một dạng khuyết tật, chiếm khoảng 7,6% dân số. Đến tháng 9/2024, số người trên 65 tuổi sẽ lên đến 36,25 triệu người.

"Có rất nhiều người khuyết tật ở Nhật Bản và các công ty cũng phải tuân thủ các quy tắc tuyển dụng dành cho người khuyết tật, nhưng họ vẫn đang gặp khó khăn", ông Yoshifuji chia sẻ. Chính lúc này, robot của ông có thể tạo ra sự khác biệt. Dù chỉ có thể giúp một phần nhỏ nhóm người này gia nhập lực lượng lao động, nhưng nó sẽ mang lại tác động lớn, không chỉ trong cuộc sống của họ mà còn cho cả đất nước.

Giáo sư Takahiro Ueyama, thành viên điều hành Hội đồng Khoa học, Công nghệ và Đổi mới tại Văn phòng Nội các, cho biết các nhà đổi mới Nhật Bản từ lâu đã quan tâm đến lợi ích xã hội thay vì lợi ích cá nhân. "Chúng tôi tuyên bố rằng không ai bị bỏ lại phía sau, dù là người già hay người khuyết tật. Mọi người hy vọng rằng sự phát triển khoa học sẽ cải thiện phúc lợi cho những người này."

Ông cũng ủng hộ các giải pháp nhằm cải thiện văn hóa làm việc ở Nhật Bản, nơi vẫn còn khá chậm trong việc thích ứng với các thay đổi xung quanh. Ông chia sẻ rằng đây là những vấn đề "không thể giải quyết ngay lập tức". "Cần rất nhiều thời gian. Chúng ta không chỉ cần công nghệ mới mà còn cần một tư duy của mọi người để thích nghi với những công nghệ này."

Để đất nước nhận ra tiềm năng của một công nghệ như OriHime, các tập đoàn và cộng đồng xã hội cần phải xem xét lại cấu trúc hiện tại và sẵn sàng đón nhận những định nghĩa mới. Ông Yoshifuji cho biết việc thay đổi tư duy luôn khó khăn hơn so với việc phát minh ra các robot - và đó chính là lý do quán cà phê trở nên vô cùng quan trọng.

"Về cơ bản, tôi tin rằng những ý tưởng mới thường không được đón nhận. Nhưng khi bạn tạo ra thứ gì đó, khi bạn biến nó thành hiện thực, sẽ có một số người chấp nhận nó. Và rồi dần dần, mọi người sẽ hiểu được."