Sau 30 năm, Walmart đã có màn hồi sinh ấn tượng nhờ ứng dụng AI, khiến Amazon phải theo sát và học hỏi. Tương lai của siêu thị giờ đây đang chuyển mình mạnh mẽ thành các kho hàng TMĐT, một xu hướng đang đến rất gần.

Trước đây, Walmart đã bị Amazon bỏ lại phía sau vì bỏ lỡ cơ hội trong làn sóng TMĐT đầu tiên. Tuy nhiên, giờ đây, hãng này đang hồi sinh mạnh mẽ nhờ tận dụng AI, giúp mảng TMĐT lần đầu tiên báo lãi sau 30 năm và tốc độ tăng trưởng gấp đôi đế chế của Jeff Bezos.

Theo tờ The Economist, Walmart đang có những bước tiến vượt bậc nhờ vào công nghệ AI, xây dựng những kho hàng thông minh và chuyển mình thành một gã khổng lồ TMĐT, sẵn sàng cạnh tranh với Amazon.

Vào thập niên 1980, kho hàng của Walmart còn nhỏ hẹp, ồn ào và thiếu tổ chức. Nhân viên phải tự tay kéo thùng hàng từ xe tải rồi phân loại một cách thủ công, không có sự hỗ trợ của các thiết bị tự động hay phần mềm quản lý hiện đại.

Sau 40 năm, Walmart đã bước vào kỷ nguyên của những "nhà kho thông minh". Những trung tâm phân phối mới được thiết kế như những nhà chứa máy bay khổng lồ, trang bị băng chuyền hiện đại, màn hình điều khiển và đặc biệt là các cánh tay rô bốt tự động, giúp chọn và đóng gói hàng hóa.

AI đã giúp Walmart tối ưu hóa cách thức xếp hàng hóa trên xe tải, đảm bảo dễ dàng dỡ hàng tại các cửa hàng. Các mặt hàng dễ vỡ luôn được xếp lên trên cùng, hàng hóa khẩn cấp đặt ở phía trước, và các sản phẩm thường mua cùng nhau được xếp chung một khu vực.

Tại mỗi công đoạn, chỉ cần một vài nhân viên có mặt, chủ yếu để giám sát và hỗ trợ hệ thống máy móc hoạt động một cách hiệu quả.

Có thể thấy rõ rằng, nhờ vào AI, tham vọng của Walmart trong cuộc đua cạnh tranh với Amazon tại thị trường TMĐT ngày càng trở nên mạnh mẽ hơn bao giờ hết.

Mối duyên nợ với Amazon

Quay ngược thời gian về những năm đầu 2010 khi Doug McMillon trở thành CEO, Walmart đang phải đối mặt với một cuộc khủng hoảng lớn.

Amazon, bắt đầu chỉ là một cửa hàng bán sách trực tuyến, giờ đây đã mở rộng thành một "cửa hàng bán mọi thứ" với dịch vụ giao hàng tận nơi, khiến mô hình cửa hàng ngoại ô của Walmart trở nên lạc hậu.

Doanh thu từ các cửa hàng hiện tại của Walmart liên tục giảm sút, lợi nhuận thu hẹp và giá trị cổ phiếu lao dốc.

Vào thời điểm đó, Amazon không chỉ vượt trội về khả năng phân phối nhanh chóng mà còn sở hữu một hệ thống kho hàng rộng lớn và đa dạng trên toàn nước Mỹ.

Trong khi đó, Walmart vẫn chủ yếu vận hành qua hệ thống siêu thị vật lý, chưa khai thác hết tiềm năng của kênh bán hàng trực tuyến.

Việc bỏ lỡ cơ hội trong làn sóng TMĐT đầu tiên đã khiến Walmart tụt lại phía sau so với đối thủ Amazon, một gã khổng lồ ra đời sau nhưng phát triển cực kỳ nhanh chóng.

Một câu chuyện khá đặc biệt là mối quan hệ giữa Walmart và Amazon lại bắt nguồn từ chính những cựu nhân viên của Walmart.

Vào năm 1998, Robert Davis, một kỹ sư công nghệ kỳ cựu của Walmart, đã đề xuất với CEO David Glass rằng công ty nên dồn sức vào phát triển mảng bán hàng trực tuyến. Tuy nhiên, ông Glass đã từ chối, cho rằng doanh thu online sẽ không thể vượt qua được quy mô của các cửa hàng Sam’s Club.

Thất vọng trước sự thờ ơ của lãnh đạo, Davis quyết định rời Walmart để gia nhập Amazon, góp phần xây dựng đế chế TMĐT này suốt hơn một thập kỷ.

Việc Davis ra đi cùng với thái độ xem nhẹ mảng TMĐT đã khiến Walmart chậm chân trong giai đoạn "bùng nổ" mua sắm online.

Tuy nhiên, dưới sự lãnh đạo của McMillon, Walmart đã có một cuộc hồi sinh ngoạn mục nhờ việc ứng dụng công nghệ hiện đại, đặc biệt là AI, vào mọi quy trình của mình.

Vào năm 2024, doanh thu của Walmart đạt 680 tỷ USD và quy mô nhân sự lên tới 2,1 triệu người, giúp công ty này trở thành tập đoàn lớn nhất thế giới về cả doanh thu lẫn số lượng nhân viên.

Tại thị trường Mỹ, Walmart chiếm khoảng 10% tổng chi tiêu bán lẻ (không bao gồm ô tô) và 25% chi tiêu vào hàng tạp hóa.

Nhờ vào quá trình chuyển đổi số và cải thiện hiệu quả vận hành, vốn hóa thị trường của Walmart đã tăng hơn 50% trong vòng một năm, vượt qua mốc 750 tỷ USD.

Giá cổ phiếu của Walmart hiện nay được định giá gần 40 lần thu nhập (P/E), vượt qua cả những gã khổng lồ như Alphabet, Amazon, Apple, Meta và Microsoft.

Trong báo cáo quý I/2025, Walmart cho biết họ kỳ vọng doanh thu năm nay sẽ tăng trưởng từ 3-4%, trong khi lợi nhuận hoạt động (operating profit) dự kiến sẽ tăng nhanh hơn, mặc cho những thách thức từ chuỗi cung ứng và chiến tranh thương mại.

Sự hồi sinh sau 30 năm nhờ AI

Theo tờ Fortune, mảng TMĐT của Walmart lần đầu tiên báo lãi sau 30 năm kể từ khi công ty bắt đầu gia nhập lĩnh vực này.

Tờ Business Insider (BI) cho biết Walmart đã chiếm ưu thế rõ rệt trong thị trường tạp hóa trực tuyến, với thị phần đạt gần 27% vào cuối năm 2024, trong khi Amazon chỉ có 18,5%.

Bằng cách tận dụng mạng lưới hơn 4.600 cửa hàng làm trung tâm phân phối, Walmart có thể cung cấp dịch vụ giao hàng nhanh trong vòng 3 giờ tới 95% dân số Mỹ, giúp mảng thương mại điện tử lần đầu tiên có lãi nhờ phương thức "gom giao nhiều đơn quanh khu vực gần nhau" (Densification).

Nhờ phương thức gom đơn này, Walmart đã giảm thiểu đáng kể chi phí trên mỗi đơn hàng, duy trì giá cả cạnh tranh và tốc độ giao hàng nhanh, điều mà Amazon vẫn đang nỗ lực cải tiến.

Theo Fortune, khoảng 1/3 số khách hàng của Walmart chấp nhận trả phí để giao hàng nhanh hơn, trong khi Walmart tận dụng các chi nhánh siêu thị làm kho mini gần người tiêu dùng, đồng thời tích hợp quảng cáo và dữ liệu để phát triển mảng TMĐT tự thân.

Walmart đã tận dụng kho dữ liệu mua sắm khổng lồ để bán quảng cáo qua ứng dụng, màn hình tại cửa hàng và TV (sau khi mua lại Vizio). Đơn vị quảng cáo này thu về 4,4 tỷ USD trong năm 2024, với biên lợi nhuận lên tới 70%, đóng góp 10% lợi nhuận hoạt động và dự kiến sẽ tăng lên 16% vào năm 2027.

Theo hãng tin Reuters, nhờ tối ưu hóa chi phí vận hành bằng AI, Walmart đã công bố lợi nhuận mảng TMĐT tại Mỹ năm 2025 sẽ có mức tăng trưởng hai con số, đồng thời khẳng định sẽ tiếp tục sinh lời ngay cả khi đối mặt với thuế quan và gián đoạn chuỗi cung ứng.

Theo Reuters, đây là một bước ngoặt quan trọng khi Walmart từ chỗ thua lỗ để xây dựng nền tảng kỹ thuật số, giờ đây vận hành hiệu quả đủ để bù đắp chi phí đầu tư mà vẫn giữ được mức giá thấp.

Cùng quan điểm, trang SellerApp cho rằng việc tận dụng 7.000 điểm bán lẻ để phục vụ cả giao hàng và lấy hàng nhanh đã giúp Walmart tránh được tình trạng quá tải tại các trung tâm phân phối, một vấn đề mà Amazon vẫn đang gặp phải.

Báo cáo từ Euromonitor đánh giá Walmart đang dẫn đầu trong xu hướng phát triển các cửa hàng lấy hàng nhanh, với hơn 4.600 chi nhánh được triển khai vào cuối năm 2022, phù hợp với xu hướng "đặt online, lấy tại cửa" của người tiêu dùng Mỹ sau đại dịch.

Để cạnh tranh với Amazon, Walmart đã cho ra mắt Walmart Fulfillment Services (WFS), cung cấp ưu đãi về phí lưu kho thấp hơn và không áp dụng phạt lưu kho dài hạn, rất phù hợp cho các sản phẩm bán chậm. Nhờ tận dụng kho bãi ngay tại các cửa hàng, WFS giúp giao hàng nhanh chóng hơn với chi phí cạnh tranh, qua đó thu hút nhiều thương nhân thứ ba chuyển sang nền tảng của Walmart.

Những lợi thế này chứng minh Walmart không chỉ theo kịp mà còn vượt qua Amazon trong một số lĩnh vực quan trọng, đặc biệt là tạp hóa trực tuyến, logistics nhanh và dịch vụ omnichannel.

Mặc dù Amazon vẫn giữ vị trí dẫn đầu trong quy mô TMĐT, Walmart đã tìm ra những "điểm yếu" của đối thủ và tận dụng quy mô vật lý khổng lồ của mình để tạo ra một lợi thế cạnh tranh bền vững.

Phá vỡ tư duy

Tờ Fortune cho biết trong nhiều năm, lãnh đạo Walmart đã lo ngại rằng e‑commerce sẽ làm giảm lợi nhuận từ các cửa hàng truyền thống, vì vậy họ đã dè dặt trong việc đầu tư vào tăng trưởng.

Khi Amazon sẵn sàng chi hàng tỷ đô mỗi quý để mở rộng, Walmart lại chỉ lo lắng về con số thua lỗ vài chục triệu trong một quý, điều này đã khiến họ mất thế chủ động.

Tư duy truyền thống của Walmart có thể hiểu được khi Sam Walton thành lập công ty vào năm 1962 với mô hình kinh doanh chủ yếu dựa trên nguyên tắc giữ chi phí thấp, chuyển lợi ích tiết kiệm đến khách hàng, giành thị phần, tận dụng quy mô để giảm chi phí liên tục, thay vì chú trọng vào công nghệ và sự đổi mới.

Dù vậy, từ cuối những năm 1960, Walmart đã bắt đầu tìm hiểu công nghệ, nhưng lúc đó những nghiên cứu này chưa được đánh giá cao.

Chỉ đến khi McMillon nắm quyền, Walmart mới bắt đầu tăng đầu tư vào công nghệ (capex), gấp đôi mức đầu tư từ năm 2019, đạt 24 tỷ USD vào năm 2024, chiếm hai phần ba dòng tiền hoạt động của công ty.

Công ty cũng phát triển các trợ lý AI nội bộ: "Sparky" hỗ trợ khách hàng tìm kiếm sản phẩm, và "Wally" giúp bộ phận merchandiser đưa ra các gợi ý danh mục hàng hóa. Cặp đôi này đã góp phần đẩy nhanh tốc độ phát triển mảng TMĐT của Walmart.

Với hệ thống cửa hàng rộng khắp, phủ sóng 90% dân số Mỹ trong bán kính 16km từ mỗi chi nhánh, Walmart đang chuyển hóa các kho hàng truyền thống thành điểm xử lý đơn hàng trực tuyến.

Công ty còn mở ra nền tảng TMĐT cho các bên thứ ba, mở rộng danh mục sản phẩm lên hàng trăm triệu món, thu phí 12% giá trị giao dịch và thêm 8% phí lưu kho, đóng gói, giao hàng cho các thương nhân sử dụng dịch vụ logistics của Walmart.

Theo eMarketer, mảng TMĐT của Walmart tại Mỹ đã đạt doanh thu vượt mốc 100 tỷ USD vào năm 2024, với mức tăng trưởng khoảng 20% mỗi năm, gấp đôi tốc độ tăng trưởng của Amazon và đang dẫn đầu trong lĩnh vực giao hàng tạp hóa trực tuyến.

Trước đây, Walmart phải học hỏi từ Amazon, nhưng giờ đây đế chế của Jeff Bezos lại phải học hỏi lại từ Walmart khi mua Whole Foods (2017) và thử nghiệm cửa hàng tự động không thu ngân, tuy nhiên kết quả không đạt như mong đợi.

Ngược lại, Walmart với lợi thế về mạng lưới siêu thị kết hợp TMĐT đang vững vàng vượt qua đối thủ. Với tốc độ phát triển TMĐT ngày càng mạnh mẽ, Walmart hiện nay có thể trở thành hình mẫu thay thế Amazon trong ngành bán lẻ và TMĐT.

*Nguồn: Fortune, BI, Reuters