Sống cùng trí tuệ nhân tạo

Trong những năm gần đây, sự phát triển nhanh chóng của AI đã tạo ra một lo ngại toàn cầu ngày càng lớn, với nỗi sợ rằng AI sẽ thay thế và cướp mất việc làm của con người.

Khi ta tìm kiếm từ khóa "AI có lấy mất công việc của con người?" trên Google, kết quả trả về khoảng 269 triệu trang liên quan. Điều này chứng tỏ sự quan tâm sâu sắc của người lao động toàn cầu về khả năng AI sẽ thay thế công việc của họ.

Giải phóng nhân loại

Liệu AI, một công nghệ tân tiến nhất do con người sáng tạo, có phải là thứ khiến con người rơi vào tình cảnh "gậy ông đập lưng ông"?

Các chuyên gia an ủi rằng: Việc AI thay thế con người, ít nhất là trong một thời gian dài, vẫn chỉ là điều có trong các bộ phim khoa học viễn tưởng. Bởi vì mục tiêu của con người khi phát triển AI là để nó hỗ trợ, phục vụ và thay thế con người trong một số công việc trong mọi lĩnh vực. Nhiều người đã có cơ hội trải nghiệm sự tiện lợi từ các trợ lý ảo như Google Assistant của Google, Siri của Apple, Copilot của Microsoft, Alexa của Amazon. Nhớ lại vào năm 1997, Deep Blue, chiếc máy tính chơi cờ vua của IBM, đã đánh bại nhà vô địch cờ vua Garry Kasparov.

Trang Informa TechTarget chỉ ra rằng có 17 loại công việc có thể bị tác động bởi AI. Trong số đó, các công việc hành chính, chăm sóc khách hàng và giảng dạy có thể sẽ bị thay thế, hỗ trợ hoặc cải tiến nhờ AI. Cụ thể, AI tạo sinh có thể tạo ra nhiều chatbot, dẫn đến sự thay đổi trong công việc của nhà văn, biên tập viên và đại diện dịch vụ khách hàng. Theo dữ liệu từ Công ty Challenger, Gray & Christmas Inc., AI đã làm giảm gần 4.000 công việc trong tháng 5-2023.

Ông Nick Bunker, một chuyên gia kinh tế tại Indeed Hiring Lab, trang web tìm kiếm việc làm, cho rằng AI "sẽ tác động đến rất nhiều công việc - có thể ảnh hưởng đến mọi công việc theo cách gián tiếp" ở một mức độ nào đó. Tuy nhiên, ông không tin rằng công nghệ này sẽ dẫn đến một tình trạng thất nghiệp nghiêm trọng. Ông nói: "Chúng ta đã chứng kiến nhiều sự kiện công nghệ quan trọng trong lịch sử, và chúng không dẫn đến thất nghiệp gia tăng lớn. Công nghệ có thể phá hủy, nhưng cũng có thể tạo ra sự sáng tạo. Những công việc mới sẽ xuất hiện." Ông Sam Altman, CEO của OpenAI, đơn vị phát triển , cũng đã chia sẻ trong một cuộc thảo luận tại Viện Công nghệ Massachusetts (MIT) vào tháng 5-2024 rằng ông tin "AI sẽ thay thế rất nhiều công việc hiện tại, và điều này sẽ làm thay đổi cách thức hoạt động của nhiều công việc hiện tại."

Dù vậy, nỗi lo rằng AI có thể là một mối đe dọa đối với một số loại công việc lại có cơ sở thực tế. Một nghiên cứu năm 2023 từ các trường đại học hàng đầu Mỹ như Đại học Princeton, Đại học Pennsylvania và Đại học New York chỉ ra những công việc dễ bị ảnh hưởng nhất bởi AI là nhân viên tư vấn qua điện thoại và giáo viên tiếng Anh cũng như ngoại ngữ. Tuy nhiên, các nghiên cứu này cũng khẳng định rằng việc bị ảnh hưởng bởi AI không đồng nghĩa với việc mất việc. AI có thể giúp con người giải phóng để thực hiện những công việc sáng tạo hơn.

Nâng cao kỹ năng

AI không thay thế con người mà chủ yếu hỗ trợ con người trong công việc và thay thế con người trong một số nhiệm vụ cụ thể. Theo các chuyên gia, cách tiếp cận hợp lý nhất đối với AI là chấp nhận nó và tìm cách chung sống cùng AI.

Các chatbot rõ ràng có thể giúp nhân viên làm việc hiệu quả hơn. Các nhà nghiên cứu Erik Brynjolfsson từ Đại học Stanford, Danielle Li và Lindsey Raymond từ MIT đã khảo sát 5.200 nhân viên hỗ trợ khách hàng tại một công ty lớn. Những nhân viên này đã sử dụng trợ lý AI và công cụ AI đã giúp họ làm việc hiệu quả hơn, tăng năng suất, không chỉ đưa ra gợi ý hữu ích mà còn cung cấp các liên kết đến tài liệu quan trọng của công ty. Công ty Alorica tại Irvine (California, Mỹ), điều hành các trung tâm dịch vụ khách hàng toàn cầu, đã triển khai công cụ dịch thuật AI giúp các nhân viên giao tiếp với khách hàng từ bất kỳ ngôn ngữ nào trong số 200 ngôn ngữ và 75 phương ngữ khác nhau.

Ông Nguyễn Như Dũng - Giám đốc Điều hành của Cisco Việt Nam, Lào và Campuchia - đã chia sẻ vào đầu tháng 1-2025: "Con người và AI sẽ cùng tồn tại trong lực lượng lao động của thế hệ mới. Tương lai của công việc sẽ không đơn giản là lựa chọn giữa con người và máy móc, mà là sự cộng sinh của cả hai để hoàn thành nhiệm vụ. AI sẽ từ việc chỉ hỗ trợ các công việc trở thành một phần thiết yếu trong lực lượng lao động tương lai, giúp giải quyết vấn đề thiếu hụt kỹ năng trong nhiều lĩnh vực. Việc sử dụng các kỹ năng phù hợp để tận dụng AI sẽ là yếu tố quyết định đối với mọi vai trò, từ kỹ thuật đến phi kỹ thuật. Mỗi nhân viên sẽ phải nâng cao kỹ năng của mình để duy trì sự phù hợp."