Buzz
Nokia đã trải qua một quá trình hồi sinh mang tính cách mạng và vô cùng ấn tượng.
Rất hiếm âm thanh kỹ thuật số nào có thể khắc sâu vào ký ức người dùng qua nhiều thế hệ như nhạc chuông Nokia. Đến năm 2009, giai điệu biểu tượng của gã khổng lồ di động Phần Lan này đã vang lên ở khắp nơi, với ước tính 1,8 tỷ lượt phát mỗi ngày trên toàn cầu — tương đương khoảng 20.000 lần mỗi giây.
Bản nhạc chuông này — lấy cảm hứng từ tác phẩm guitar cổ điển “Gran Vals” của Francisco Tárrega — đã trở thành biểu tượng gắn liền với Nokio, doanh nghiệp từng thống lĩnh cuộc cách mạng điện thoại di động từ giữa thập niên 1990 cho đến đỉnh cao vào năm 2008.
Thế nhưng, sự ra đời của iPhone cùng các mẫu điện thoại thông minh Android có giá dễ tiếp cận hơn đã khiến doanh số Nokia lao dốc. Thương hiệu từng gắn liền với chiếc điện thoại 3310 đình đám dần bị xem là lỗi thời, giống như nhiều người tiên phong di động khác, trong đó có BlackBerry.
Dẫu vậy, đến năm 2025, Nokia đã tự làm mới mình. Bước chuyển đổi gần đây nhất của hãng tập trung vào việc cung cấp hạ tầng phần cứng cho kết nối dịch vụ đám mây và trung tâm dữ liệu, đồng thời nhận được sự ủng hộ từ Nvidia vào tháng 10, khi tập đoàn chip này công bố kế hoạch đầu tư trị giá 1 tỷ đô la. Hai bên cũng thiết lập quan hệ đối tác chiến lược nhằm đưa trí tuệ nhân tạo vào mạng viễn thông.
Theo Justin Hotard, giám đốc điều hành mới nhất của Nokia, khả năng liên tục cải tổ và thích nghi trong kinh doanh đã trở thành một phần không thể tách rời trong bản sắc của công ty.
“Nokia có một truyền thống tuyệt vời trong việc này”, ông chia sẻ với Financial Times. Câu chuyện đi lên của tập đoàn Phần Lan — từ một xưởng giấy nhỏ năm 1865 đến vai trò đáng kể trong làn sóng trí tuệ nhân tạo, trải qua các thời kỳ kinh doanh ủng cao su, tivi và những mẫu điện thoại di động từng dẫn đầu thế giới — đã khiến giới phân tích và nhiều nhân vật trong ngành không khỏi thán phục.
“Hành trình của Nokia thật đáng để chiêm ngưỡng”, Ben Wood, nhà phân tích trưởng của CCS Insight, nhận xét.
Sự thống lĩnh gần 20 năm của Nokia trên thị trường điện thoại di động bắt nguồn từ việc hãng sớm nắm bắt và triển khai GSM — bộ tiêu chuẩn mạng 2G mang tính toàn cầu, đặt nền móng cho kết nối hiện đại. Những chiếc điện thoại với bàn phím vật lý và màn hình nhỏ không chỉ khai mở kỷ nguyên nhắn tin mà còn trở thành biểu tượng văn hóa đại chúng, xuất hiện trong các bộ phim từ Ma trận đến Thiên thần của Charlie.
Jorma Ollila, giám đốc điều hành Nokia giai đoạn 1992–2006, lý giải rằng thành công của các mẫu điện thoại đến từ mô hình kinh doanh do đội ngũ tiếp thị dẫn dắt, trong khi nhiều đối thủ lại được điều hành bởi những người thiên về công nghệ nền tảng.
“Chúng tôi có một cách thức rất đặc biệt… trong việc thiết kế điện thoại sao cho chúng thân thiện với người dùng,” ông nói với tờ FT.
Theo CCS Insight, đến năm 2000, Nokia nắm giữ 26,4% thị phần điện thoại di động toàn cầu. Ở đỉnh cao cùng năm, giữa cao trào bong bóng dotcom, giá trị của Nokia ước đạt khoảng 286 tỷ euro và đóng góp xấp xỉ 4% GDP của Phần Lan.
“Tại Nokia, chúng tôi có một niềm tin mạnh mẽ hơn hầu hết các công ty khác rằng công nghệ di động sẽ là một lĩnh vực đầy tiềm năng,” Ollila chia sẻ. “Nhưng thực tế, mức độ bùng nổ của nó còn vượt xa những gì chúng tôi từng dự báo.”
Công ty từng tiêu thụ tới 126 triệu chiếc điện thoại thuộc dòng thành công nhất của mình — mẫu 3310, thường được người dùng gọi bằng cái tên “cục gạch”. Các mẫu điện thoại Nokia khi đó còn được cài sẵn trò chơi Snake gây nghiện, nơi người chơi điều khiển một con rắn ngày càng dài di chuyển trên màn hình nhỏ bằng chính bàn phím vật lý của máy.
Dẫu vậy, việc Nokia không kịp thời nắm bắt làn sóng điện thoại thông minh — khởi đầu từ sự xuất hiện của chiếc iPhone đầu tiên vào năm 2007 — rốt cuộc đã khiến hãng phải trả một cái giá rất đắt.
“Nokia đã chống lại sự thay đổi, phản ứng quá chậm và không thiết kế lại nền tảng phần mềm của mình [để cạnh tranh với Android và iOS”, nhà phân tích Ben Harwood của New Street Research nhận định.
CẢI TỔ
Trong nỗ lực cuối cùng nhằm giành lại vị thế ở thị trường điện thoại thông minh đang tăng trưởng chóng mặt, Nokia đã lựa chọn hệ điều hành Windows Phone của Microsoft vào năm 2011, cho ra đời loạt thiết bị mang thương hiệu Lumia. Tuy nhiên, những sản phẩm này nhanh chóng thất bại nặng nề và theo ông Wood, quyết định đó đã giáng một đòn chí mạng vào hoạt động kinh doanh của hãng.
Trước viễn cảnh ngày càng u ám, Nokia đã bán mảng thiết bị và dịch vụ — từng là nơi đặt nền móng cho đế chế điện thoại di động số một thế giới — cho Microsoft với giá 5,4 tỷ euro vào năm 2014. Doanh thu công ty theo đó lao dốc, từ mức đỉnh 37,7 tỷ euro năm 2007 xuống chỉ còn 10,7 tỷ euro tại thời điểm thương vụ diễn ra.
Khi cái tên Nokia dần phai nhạt trong tâm trí người tiêu dùng, tân giám đốc điều hành Rajeev Suri buộc phải định hình một con đường mới cho doanh nghiệp. Với tham vọng biến Nokia thành một thế lực trong lĩnh vực hạ tầng mạng, Suri đã tiến hành thương vụ mua lại lớn nhất lịch sử công ty: thỏa thuận gây nhiều tranh cãi trị giá 15,6 tỷ euro để thâu tóm nhà cung cấp mạng Alcatel-Lucent của Pháp vào năm 2015.
“Việc mua lại Alcatel là một trong những quyết định táo bạo nhất mà chúng tôi từng đưa ra,” Suri chia sẻ. “Tôi vẫn nhớ khoảnh khắc bước xuống sân khấu tại cuộc họp đại hội đồng cổ đông bất thường cho thương vụ này, khi một số cổ đông nhỏ lẻ nói rằng ‘đừng làm điều này’. Nhưng tôi đã đáp lại: vài năm nữa các bạn sẽ cảm ơn quyết định đó.”
Thời điểm ấy, sự vươn lên mạnh mẽ của các nhà cung cấp Trung Quốc như Huawei và ZTE — những công ty được đánh giá là sở hữu công nghệ mạng di động tiên tiến hơn — đã liên tục bào mòn thị phần của Nokia. Bất chấp các quan ngại từ một số chính phủ về rủi ro an ninh quốc gia khi giao hạ tầng trọng yếu cho doanh nghiệp Trung Quốc, hai nhà cung cấp này vẫn giành được nhiều hợp đồng từ các tập đoàn viễn thông hàng đầu châu Âu, bao gồm BT, Telefónica và Deutsche Telekom.
HỒI SINH
Đứng trước nguy cơ đe dọa trực tiếp tới mảng kinh doanh cốt lõi, Nokia buộc phải một lần nữa điều chỉnh chiến lược, đánh dấu lần chuyển hướng lớn thứ hai chỉ trong vòng một thập kỷ.
Dưới sự lãnh đạo của giám đốc điều hành Pekka Lundmark, Nokia tăng tốc đầu tư vào các công nghệ mới như dịch vụ đám mây, trung tâm dữ liệu và mạng quang, tiêu biểu là thương vụ mua lại chuyên gia mạng quang Infinera với giá 2,3 tỷ đô la vào tháng Hai. Shaz Ansari, giáo sư chiến lược và đổi mới tại Đại học Cambridge, nhận định rằng khả năng tái cấu trúc thành công của một doanh nghiệp “bắt nguồn từ sự linh hoạt đặc thù: cách họ đối diện với thất bại và phân bổ lại nguồn lực”.
“Nokia sở hữu một năng lực hiếm có: sẵn sàng dừng những mảng kinh doanh không còn hiệu quả,” ông nói thêm. “Công ty đã chứng minh khả năng xoay chuyển không chỉ giữa các dòng sản phẩm, mà còn trên nhiều lĩnh vực công nghiệp khác nhau.”
Ông Hotard, người kế nhiệm ông Lundmark vào tháng 4, đã chủ động định vị Nokia để đón đầu “chu kỳ siêu tăng trưởng AI”, làn sóng đang thúc đẩy hàng trăm tỷ đô la chi tiêu cho các trung tâm dữ liệu mỗi năm. Công nghệ quang học của Nokia cho phép truyền tải dữ liệu giữa các trung tâm dữ liệu, đồng thời hãng cũng sản xuất các bộ định tuyến phục vụ những dịch vụ dựa trên điện toán đám mây.
Bước chuyển mình gần đây nhất của Nokia đã lọt vào tầm ngắm của nhà sản xuất chip Nvidia — công ty thường được xem là nhân tố khởi xướng cuộc cách mạng trí tuệ nhân tạo. Thông tin về khoản đầu tư từ doanh nghiệp có giá trị vốn hóa lớn nhất thế giới đã đẩy giá cổ phiếu Nokia tăng vọt 25%. Hiện nay, tập đoàn này được định giá khoảng 32 tỷ euro, dù mức đó vẫn còn cách rất xa đỉnh cao từng đạt được trong kỷ nguyên hoàng kim của mẫu 3310.
Dẫu vậy, một bộ phận các nhà phân tích cảnh báo rằng chiến lược mới có thể khiến Nokia dễ tổn thương trước môi trường đầu tư AI đầy biến động, nơi xuất hiện hàng loạt đối thủ tiềm tàng như Ciena và Cisco — những cái tên đang quyết liệt tranh giành nguồn chi tiêu này.
Nhà phân tích Paolo Pescatore của PP Foresight cho rằng tồn tại nhiều mối lo ngại đáng kể về khả năng sinh lợi dài hạn từ các khoản đầu tư vào trí tuệ nhân tạo đối với các nhà khai thác mạng, bởi khách hàng thường không muốn phụ thuộc quá sâu vào một nhà cung cấp duy nhất.
Tuy nhiên, Hotard vẫn giữ vững tinh thần lạc quan: “Ở đây tồn tại một tư duy… có người mô tả nó như sự sẵn sàng tiếp tục chiến đấu. Nhưng theo tôi, đó còn là sự thấu hiểu rằng con đường để tồn tại hiếm khi đi theo một đường thẳng; chúng ta buộc phải liên tục điều chỉnh hướng đi.”
Theo: Financial Times
