Buzz
VTV.vn - Dấu hiệu ngón cái giơ lên đã xuất hiện từ thời đế chế La Mã, trải qua bao thăng trầm lịch sử để rồi bùng nổ mạnh mẽ trong kỷ nguyên truyền thông xã hội.
Hành động giơ ngón cái có nguồn gốc cổ đại từ nền văn minh La Mã, được phát triển qua các thời kỳ và đạt đến đỉnh cao phổ biến trong thời đại mạng xã hội ngày nay.
Trong thế giới hiện đại, biểu tượng ngón cái giờ đây được cả hành tinh biết đến với tên gọi nút "like" - một trong những biểu tượng có sức ảnh hưởng nhất trong văn hóa mạng. Cuốn sách Like: The Button That Changed the World (Tạm dịch: Like: Nút bấm đã thay đổi thế giới) vừa ra mắt đã khám phá hành trình từ biểu tượng nhỏ bé trở thành trung tâm của văn hóa Internet đương đại.
Trước khi được Facebook phổ cập, ý tưởng này lần đầu xuất hiện tại Yelp năm 2005. Ngày 18/5/2005, nhân viên Bob Goodson của Yelp - startup đánh giá địa điểm Mỹ - đã đề xuất sử dụng biểu tượng ngón cái lên/xuống để đánh giá nhà hàng. Tuy nhiên, theo WallStreet Journal, Yelp đã chọn các nút "hữu ích", "vui nhộn" và "tuyệt vời" do đồng sáng lập Russ Simmons đề xuất thay vì ý tưởng của Goodson.
Dù vậy, biểu tượng ấy không mất đi mà ngược lại còn lan tỏa toàn cầu với tên gọi "nút like". Goodson, hiện là Chủ tịch công ty phần mềm Quid, cùng Martin Reeves - Chủ tịch Viện BCG Henderson - đã nghiên cứu sâu về nguồn gốc và quá trình biến nút like thành một trong những biểu tượng có sức mạnh nhất trên không gian mạng.
Nghiên cứu chỉ ra cử chỉ ngón cái giơ lên có từ thời La Mã. Dù nhiều người cho rằng nó mang nghĩa "tha mạng" trong các trận giác đấu, giới sử học lại bác bỏ điều này. Họ cho rằng ngón cái giơ ra thực chất báo hiệu án tử, còn ngón cái giấu đi mới thể hiện lòng khoan dung. Ý nghĩa "đồng ý" của biểu tượng chỉ hình thành sau này, khi các tác phẩm nghệ thuật thế kỷ 19 như bức Pollice Verso miêu tả sai ý nghĩa cử chỉ La Mã cổ.
Biểu tượng ngón cái giơ lên tiếp tục được phổ biến rộng rãi trong thế kỷ 20. Các phi công Mỹ thời Thế chiến II thường sử dụng cử chỉ này như tín hiệu chuẩn bị xuất kích, dần trở thành biểu tượng của tinh thần đồng đội và sự tự tin, lan tỏa từ quân đội ra đời sống dân sự.
Dù Facebook là nền tảng đưa nút like trở nên phổ biến, nhưng trong giai đoạn thử nghiệm năm 2007, chính CEO Mark Zuckerberg lại tỏ ra phản đối. Vị giám đốc này lo ngại tính năng mới sẽ khiến giao diện trở nên rối mắt và thiếu chuyên nghiệp.
Trong khi đó, đối thủ FriendFeed đã tiên phong triển khai nút like từ tháng 10/2007. Sau khi mua lại FriendFeed, Facebook chính thức tích hợp và tùy chỉnh biểu tượng này vào ngày 9/2/2009. Đây cũng là thời điểm các nền tảng lớn như Twitter, YouTube, PayPal, Gmail đang thử nghiệm nhiều hình thức tương tác mới lạ.
Facebook nhận thấy nút like không chỉ gia tăng tương tác mà còn giúp thu thập dữ liệu sở thích người dùng hiệu quả, phục vụ cho hệ thống quảng cáo mục tiêu. Thành công này thúc đẩy mạng xã hội này bổ sung thêm 6 biểu tượng cảm xúc: "yêu thích", "thương thương", "haha", "wow", "buồn" và "phẫn nộ".
Theo phân tích của chuyên gia, sức hút của nút like nằm ở sự đơn giản nhưng hiệu quả, giúp người dùng cảm thấy được chú ý và khích lệ họ duy trì hoạt động. Tuy nhiên, nó cũng tiềm ẩn tác động tiêu cực đến tâm lý, đặc biệt với giới trẻ - nhóm dễ cảm thấy tổn thương khi bài đăng nhận được ít tương tác.
Hiện nay, nút "like" đã trở nên phổ biến toàn cầu. Facebook chưa bao giờ công bố tổng số lượt tương tác từ tính năng này và các biểu tượng cảm xúc đi kèm. Tuy nhiên, theo ước tính của đồng sáng lập PayPal Max Levchin, con số này có thể lên tới hàng nghìn tỷ. Nó vừa là phần thưởng tinh thần, vừa tạo áp lực vô hình, đồng thời minh chứng cho sức ảnh hưởng của một cử chỉ cổ xưa trong thời đại kỹ thuật số.
Tuy nhiên, ý nghĩa của cử chỉ ngón cái không đồng nhất toàn cầu. Tại một số khu vực Trung Đông và Tây Phi, nó có thể bị xem là hành vi khiếm nhã. Ở Úc, khi kết hợp với động tác đẩy tay, nó mang ý nghĩa xúc phạm. Dù vậy, với đại đa số cư dân mạng, nút "like" vẫn là biểu tượng đơn giản của sự đồng tình - dù lịch sử hình thành của nó lại vô cùng phức tạp.
Sự phổ biến của nút like chứng minh rằng ngay cả một biểu tượng nhỏ bé cũng có thể thể hiện những khái niệm lớn lao về kết nối, sự công nhận và cách thức giao tiếp của nhân loại. "Tôi tin rằng hành động like sẽ không bao giờ lỗi thời - bởi nó là kết tinh của cả trăm ngàn năm phát triển", Reeves nhận định.
