Tăng trưởng mạnh mẽ nhưng lãnh đạo AI Trung Quốc vẫn tỏ ra thận trọng: Thiếu chip tiên tiến, khó lòng vượt qua Mỹ

Sự khan hiếm chip AI cao cấp khiến nhiều lãnh đạo AI Trung Quốc nhận định rằng khoảng cách công nghệ AI giữa Mỹ và Trung Quốc đang ngày một giãn ra, thay vì được rút ngắn.

Sau một năm tràn ngập những thông tin tích cực về bước tiến vượt bậc của AI Trung Quốc, giới lãnh đạo ngành bất ngờ đưa ra các đánh giá bi quan. Tại một hội nghị cuối tuần ở Bắc Kinh, các nhà nghiên cứu AI hàng đầu thừa nhận thẳng thắn rằng khả năng bắt kịp Mỹ trong ngắn hạn là rất mong manh, và khoảng cách thực tế có thể còn tiếp tục mở rộng.

Tang Jie, nhà sáng lập startup AI Trung Quốc Zhipu, không giấu được sự lo lắng: "Sự thật có thể là khoảng cách thực sự đang nở rộng. Mặc dù chúng ta đang làm tốt trong một số lĩnh vực nhất định, chúng tôi vẫn phải thừa nhận những thách thức và sự chênh lệch đang phải đối mặt." Phát biểu này đến từ một trong những nhân vật đứng đầu ngành AI Trung Quốc, trong bối cảnh các doanh nghiệp trong nước vừa ghi nhận nhiều thành tựu đáng chú ý.

Trên thực tế, AI Trung Quốc đang bước vào giai đoạn tăng trưởng đầy ấn tượng. DeepSeek từng gây chấn động toàn cầu với mô hình AI chất lượng cao ra mắt một năm trước, đồng thời liên tục công bố các kỹ thuật nâng cao hiệu quả phát triển AI được giới nghiên cứu phương Tây áp dụng rộng rãi.

Theo Epoch AI, các mô hình của DeepSeek và Alibaba đã rút ngắn khoảng cách với những mô hình hàng đầu của Mỹ xuống còn bốn tháng, so với mức trung bình bảy tháng trong những năm gần đây. Trong khi đó, hai startup AI là Zhipu và MiniMax vừa huy động hơn 1 tỷ USD qua các đợt IPO tại Hong Kong trong tháng này, với cổ phiếu MiniMax tăng gấp đôi.

Vậy điều gì khiến các lãnh đạo AI Trung Quốc vẫn bi quan giữa hàng loạt thành tựu? Nguyên nhân nằm ở chip – rào cản then chốt mà họ khó có thể vượt qua trong ngắn hạn.

Justin Lin, người phụ trách phát triển mô hình AI Qwen của Alibaba, đã đưa ra một con số gây bất ngờ khi được hỏi về khả năng bất kỳ công ty Trung Quốc nào vượt qua OpenAI và Anthropic trong vòng 3 đến 5 năm tới.

Ước tính tại chỗ của ông chỉ dừng ở mức 20% hoặc thấp hơn. Ông lý giải: "Một lượng khổng lồ tài nguyên tính toán tại OpenAI và các công ty Mỹ khác được dành cho nghiên cứu thế hệ tiếp theo, trong khi chúng tôi bị căng mỏng. Chỉ riêng việc đáp ứng nhu cầu cung cấp dịch vụ đã tiêu tốn gần như toàn bộ tài nguyên hiện có."

Khoảng cách về nguồn lực là vô cùng lớn. Theo ước tính của các nhà phân tích UBS, tổng chi tiêu vốn của các tập đoàn internet Trung Quốc – phần lớn dành cho AI – chỉ đạt khoảng 57 tỷ USD trong năm ngoái, tương đương khoảng 1/10 so với các đối thủ Mỹ. Đằng sau con số này là một thực tế khắc nghiệt: Trung Quốc không thể tiếp cận những chip AI tiên tiến nhất thế giới.

Thua kém trong công nghệ chip

Minh chứng rõ nét nhất xuất hiện khi NVIDIA ra mắt phần cứng thế hệ mới Rubin vào tháng 1. Danh sách khách hàng được nêu tên bao gồm hàng loạt công ty Mỹ, nhưng hoàn toàn vắng bóng các nhà phát triển AI Trung Quốc do các quy định của Mỹ ngăn chặn việc bán trực tiếp. Để tiếp cận chip Rubin, các doanh nghiệp Trung Quốc buộc phải tìm đường vòng thông qua các dịch vụ điện toán đám mây tại những quốc gia khác.

Quyết định mới đây của Washington cho phép NVIDIA bán chip H200 sang Trung Quốc cũng không hẳn là tín hiệu tích cực như nhiều người kỳ vọng. Theo giới công nghệ Trung Quốc, con chip này – vốn đã chậm hai thế hệ so với dòng Rubin – không còn đủ sức để huấn luyện các mô hình AI tiên tiến.

Chưa dừng lại ở đó, các doanh nghiệp vẫn phải chờ Bắc Kinh phê duyệt việc mua H200, trong khi phía Trung Quốc chỉ cho phép nhập khẩu cho những mục đích được xem là "cần thiết" như nghiên cứu AI cao cấp, đồng thời tiếp tục thúc đẩy việc sử dụng chip nội địa.

Bài toán không chỉ nằm ở khâu mua chip. Yao Shunyu, người vừa rời OpenAI để dẫn dắt nỗ lực AI của Tencent, chỉ ra rằng: "Nút thắt cốt lõi là năng lực sản xuất chip." Do bị Washington ngăn tiếp cận các công nghệ chế tạo chip hàng đầu, Trung Quốc không thể tận dụng những nhà sản xuất chip tiên tiến tại châu Á như Samsung hay TSMC để làm chip tối tân, mà buộc phải dựa vào các thiết bị kém hiện đại hơn để mở rộng công suất.

Hệ lụy của công nghệ chip tụt hậu

Câu chuyện của DeepSeek là minh chứng rõ ràng cho thực trạng này. Năm ngoái, trong quá trình phát triển mô hình chủ lực mới, DeepSeek từng thử nghiệm sử dụng các chip kém tiên tiến hơn từ Huawei và những nhà cung cấp nội địa khác. Tuy nhiên, kết quả không đạt yêu cầu, buộc họ phải quay lại dùng chip NVIDIA cho một phần khối lượng công việc huấn luyện.

Dù Huawei cùng nhiều startup chip Trung Quốc đã đạt được những bước tiến đáng kể trong vài năm qua – thậm chí Zhipu còn tuyên bố vừa xây dựng một mô hình tạo ảnh mã nguồn mở chỉ bằng chip Huawei – khoảng cách hiệu năng so với những chip tốt nhất của Mỹ vẫn còn rất xa.

Bất chấp hàng loạt thách thức, niềm tin của giới đầu tư vẫn không suy giảm. Alyssa Lee, một nhà đầu tư công nghệ giàu kinh nghiệm hiện làm việc tại một startup AI, cho biết: "Bất chấp môi trường hoạt động ngày càng khắc nghiệt, các nhà đầu tư vẫn tiếp tục định giá cao khả năng bắt kịp công nghệ hoặc tạo ra bước đột phá. Chính sự lạc quan này phản ánh mức độ đổi mới mà các công ty Trung Quốc đã thể hiện."

Những nhà phát triển như DeepSeek đã cho thấy năng lực thích nghi đáng nể trong điều kiện tài nguyên hạn chế, khi liên tục công bố các kỹ thuật cho phép xây dựng mô hình lớn hơn với số lượng chip ít hơn và thiết kế bộ nhớ tối ưu hơn. Đồng thời, nhiều mô hình hàng đầu của Trung Quốc được phát hành dưới dạng open-source, giúp họ gia tăng uy tín toàn cầu, trong khi các mô hình Mỹ dẫn đầu vẫn duy trì hình thức closed-source.

Tuy vậy, các đổi mới này, dù đáng chú ý, vẫn chưa đủ để làm thay đổi cục diện. Các biện pháp kiểm soát xuất khẩu của Mỹ đã hạn chế khả năng theo đuổi AI tiên tiến – vốn đòi hỏi lượng sức mạnh tính toán khổng lồ – của nhiều công ty Trung Quốc. Thay vào đó, họ buộc phải tập trung vào ứng dụng AI cho các nhu cầu thường nhật, trong khi các doanh nghiệp Mỹ tiếp tục đầu tư vào những con chip mới nhất nhằm mở rộng giới hạn năng lực của AI với những khả năng ngày càng ấn tượng.