Tình trạng thiếu nhân lực nghiêm trọng khiến các nhà hàng Nhật Bản sử dụng robot hình mèo để thay thế con người trong việc phục vụ bàn.

Robot này có thể phản ứng lại khi khách hàng vuốt ve đầu của nó.

Gần trung tâm Tokyo, một nhà hàng đông đúc khách hàng sử dụng đội ngũ robot được thiết kế hình mèo để phục vụ. “Món của bạn đã tới đây. Meow!”, giọng nói nhân tạo vang lên khi robot mang đồ ăn đến bàn. Tại đây, bà Yasuko Tagawa, 71 tuổi, cùng đồng nghiệp Ranjit Dhami Khawas từ Nepal là những nhân viên phục vụ bằng xương bằng thịt duy nhất.

Hiện tượng này không còn xa lạ tại Nhật Bản, nơi hơn 2.000 nhà hàng thuộc Skylark Holdings Co., chuỗi nhà hàng phục vụ tại bàn lớn nhất nước, đã áp dụng.

Đối mặt với tình trạng thiếu lao động trầm trọng và tốc độ già hóa dân số nhanh nhất thế giới, các doanh nghiệp dịch vụ Nhật Bản đang đầu tư mạnh vào robot để phát triển các trợ lý tự động, có thể làm việc cùng con người và đảm nhận những công việc khó tìm người làm.

Những robot dịch vụ này cũng giúp doanh nghiệp dễ dàng tuyển dụng người lớn tuổi hoặc lao động nước ngoài. Điều này không chỉ giúp bù đắp sự thiếu hụt nhân lực mà còn tạo cơ hội để ngành công nghệ hoàn thiện hệ thống tự động hỗ trợ con người, từ vượt rào cản ngôn ngữ đến giảm gánh nặng thể chất trong công việc.

"Nhờ sự hỗ trợ của robot, công việc của tôi trở nên dễ dàng hơn rất nhiều", Tagawa chia sẻ trong lúc dọn dẹp bàn. Bà làm việc tối đa 20 giờ mỗi tuần tại nhà hàng Gusto của Skylark ở Mita, đồng thời đảm nhận việc đào tạo nhân viên mới. Với 6 năm kinh nghiệm tại đây, bà cho biết máy móc đã giúp giảm bớt khoảng một nửa khối lượng công việc. "Ở tuổi của tôi, việc di chuyển nhiều thực sự là một thách thức lớn", bà nói thêm.

Tại nhà hàng, khách hàng sẽ đặt món qua máy tính bảng, và robot sẽ đảm nhận việc phục vụ. Khawas, một sinh viên chưa thành thạo tiếng Nhật, cũng nhận được sự hỗ trợ đáng kể từ robot. "Ban đầu, tôi rất ngạc nhiên khi thấy đàn robot mèo, nhưng chúng thực sự hữu ích", Khawas cho biết.

Tình trạng thiếu hụt lao động tại Nhật Bản vẫn là một vấn đề đáng lo ngại. Quốc gia này có tỷ lệ thất nghiệp thấp nhất trong các nước thuộc OECD, và theo Viện Recruit Works, đến năm 2040, Nhật Bản sẽ thiếu hụt khoảng 11 triệu lao động. Một nghiên cứu được chính phủ hỗ trợ dự đoán rằng đến năm 2065, người từ 65 tuổi trở lên sẽ chiếm gần 40% dân số.

Tình trạng thiếu hụt lao động đặc biệt nghiêm trọng trong các ngành như dịch vụ khách sạn và chăm sóc sức khỏe. Theo Bộ Lao động Nhật Bản, tính đến tháng 1, trung bình có khoảng 3 vị trí phục vụ nhà hàng cho mỗi người tìm việc, trong khi tỷ lệ này đối với nhân viên chăm sóc sức khỏe là khoảng 4 trên 1. Việc tích hợp robot vào thị trường lao động Nhật Bản dường như là điều không thể tránh khỏi.

Theo dự báo của công ty nghiên cứu Fuji Keizai, thị trường robot dịch vụ tại Nhật Bản sẽ đạt giá trị hơn 400 tỷ yên (2,7 tỷ USD) vào năm 2030, gần gấp ba lần so với năm 2024. Trên quy mô toàn cầu, thị trường robot dự kiến sẽ đạt 2,57 nghìn tỷ yên (17,2 tỷ USD) trong năm nay, tăng từ 1,35 nghìn tỷ yên vào năm 2021.

"Thị trường robot dịch vụ vẫn đang trong giai đoạn sơ khai", ông Takayuki Ito, chủ tịch Liên đoàn Robot học Quốc tế (IFR), nhận định.

Theo định nghĩa của Liên đoàn, robot là "một cơ chế truyền động được lập trình với mức độ tự chủ nhất định để thực hiện các chuyển động, thao tác hoặc định vị". Do đó, một thiết bị "robot dịch vụ" là một hệ thống hỗ trợ con người trong nhiều hoạt động, từ dọn dẹp tự động, chăm sóc thú cưng đến robot có thị giác máy hỗ trợ công nhân trên dây chuyền sản xuất.

Nhật Bản ngày càng dựa vào lao động nước ngoài để giải quyết tình trạng thiếu hụt nhân lực. Đồng thời, chính phủ cũng khuyến khích các doanh nghiệp thuê người cao tuổi thông qua các chính sách hỗ trợ giữ chân nhân viên trên 65 tuổi.

Skylark hiện đang sử dụng khoảng 3.000 robot hình mèo, được trang bị cảm biến 3D, hàng chục biểu cảm khuôn mặt và khả năng vận chuyển khay thức ăn nặng. Công ty này cũng đang tuyển dụng hơn 4.000 nhân viên từ 65 tuổi trở lên, tăng từ khoảng 2.270 người vào năm 2020. Tỷ lệ lao động nước ngoài chiếm 3,3% nhân viên bán thời gian, tăng so với 2,6% vào năm 2020.

Chi phí lao động so với doanh thu của Skylark đã giảm xuống còn 32,6% vào năm 2024, so với mức 40,2% vào năm 2021. Theo ước tính của Bloomberg Intelligence, các robot giúp công ty tiết kiệm khoảng 5 tỷ yên chi phí lao động mỗi năm.

Theo Bloomberg, SRNews