Buzz
Việt Nam đang đối mặt với bước ngoặt quan trọng trong ngành năng lượng, khi điện không chỉ được truyền tải qua hệ thống lưới điện truyền thống mà còn thông qua khả năng phân tích dữ liệu và ứng dụng AI vào quản lý vận hành.
Trước áp lực từ khủng hoảng năng lượng toàn cầu cùng yêu cầu phát triển bền vững và nâng cao hiệu suất, ngành năng lượng buộc phải thay đổi với tốc độ chưa từng có. Trong đó, AI và quản lý dữ liệu đóng vai trò then chốt trong mọi chiến lược vận hành.
Dữ liệu chính là tài nguyên chiến lược hàng đầu của ngành điện
Trong thời đại công nghệ số, dữ liệu được xem như nguồn nhiên liệu thứ cấp duy trì hoạt động của các nhà máy điện. Hàng ngày, hệ thống giám sát, trạm biến áp và nhà máy phát điện tạo ra khối lượng khổng lồ thông tin từ cảm biến, hệ thống SCADA và thiết bị theo dõi. Khả năng xử lý và tận dụng hiệu quả nguồn dữ liệu này sẽ quyết định đến hiệu suất và khả năng dự đoán trong toàn bộ chuỗi cung ứng năng lượng.
Thực tế cho thấy nhiều doanh nghiệp vẫn đang đối mặt với thách thức trong quản lý dữ liệu khi hệ thống thiếu đồng bộ, dữ liệu phân tán không liên kết, khiến việc đánh giá toàn diện hoạt động sản xuất trở nên khó khăn. Điều này không chỉ cản trở quá trình chuyển đổi số mà còn làm giảm hiệu quả điều hành, chậm trễ trong ra quyết định và suy yếu lợi thế cạnh tranh.
Tình trạng phân mảnh hệ thống chính là rào cản lớn nhất của chuyển đổi số. Đa phần doanh nghiệp vẫn sử dụng nhiều nền tảng riêng lẻ. Dữ liệu không được chuẩn hóa và thiếu kế hoạch tổng thể, gây khó khăn trong quản lý tập trung. Việc thu thập thông tin từ nhiều nguồn khác nhau như phần mềm riêng lẻ, nhập liệu thủ công đến các file báo cáo rời rạc khiến quá trình xử lý trở nên phức tạp.
Bên cạnh đó, sự không đồng nhất trong tiêu chuẩn đánh giá, phương pháp tính toán cùng với thiếu hụt công cụ phân tích dữ liệu chuyên sâu khiến các báo cáo đánh giá mất đi độ tin cậy, làm giảm hiệu lực của các quyết định quản lý.
Đáng chú ý, nhiều doanh nghiệp mới chỉ chú trọng số hóa quy trình mà chưa thực sự chú trọng đến việc số hóa nguồn dữ liệu. Hệ quả là xuất hiện lượng lớn dữ liệu không có cấu trúc rõ ràng dưới dạng file đính kèm, gây tốn kém không gian lưu trữ và khó sử dụng hiệu quả.
Tình trạng thiếu master data (dữ liệu gốc) - bao gồm các thông tin nền tảng về tài sản, vật tư, nhân sự và tài chính doanh nghiệp - đang trở thành rào cản trong việc chuẩn hóa hệ thống, dẫn đến lãng phí nguồn lực và sai lệch thông tin.
Do đó, các doanh nghiệp cần xem dữ liệu như tài sản chiến lược then chốt, làm nền tảng cho mọi quyết định quản trị và phát triển. Đồng thời cần xây dựng chiến lược dữ liệu cụ thể từ việc thiết kế kiến trúc hệ thống, chuẩn hóa cấu trúc dữ liệu đến ứng dụng công nghệ phù hợp để biến dữ liệu thành 'trung tâm số' của doanh nghiệp.
Trung tâm điều hành năng lượng hiện đại - nơi dữ liệu và AI đóng vai trò như nguồn năng lượng thứ cấp vận hành toàn bộ hệ thống.
'Xử lý dữ liệu cần làm ngược từ kết quả': Bài học kinh nghiệm trong xây dựng chiến lược dữ liệu bài bản
Chia sẻ từ kinh nghiệm thực tế khi hợp tác với các doanh nghiệp năng lượng, ông Nguyễn Chí Linh - đại diện Tổng Công ty Giải pháp doanh nghiệp Viettel (Viettel Solutions) đã giới thiệu phương pháp tiếp cận '5 câu hỏi cốt lõi' giúp doanh nghiệp xây dựng chiến lược dữ liệu: Xác định nguồn dữ liệu hiện có; Hiểu rõ yêu cầu dữ liệu phục vụ kinh doanh và quản trị; Quản lý hiệu quả dữ liệu trọng yếu; Đảm bảo chất lượng dữ liệu (Chính xác - Đầy đủ - Sạch - Cập nhật); Phát triển hệ thống báo cáo đa chiều hỗ trợ dự báo toàn diện và chính xác.
Do tính chất vận hành phức tạp và yêu cầu giám sát liên tục, các doanh nghiệp năng lượng cần áp dụng hệ thống quản lý dữ liệu chuyên nghiệp theo các khung chuẩn bao gồm: đảm bảo an toàn và chất lượng dữ liệu, quản lý metadata, dữ liệu cốt lõi, mô hình hóa hệ thống, lưu trữ - xử lý, phân tích và quản trị tổng thể. Mục đích cuối cùng là tạo ra hệ thống dữ liệu đồng bộ, hỗ trợ tối đa cho cả hoạt động vận hành lẫn chiến lược phát triển.
Quan trọng hơn cả, doanh nghiệp cần xác định rõ chiến lược dữ liệu trước khi đầu tư công nghệ. Đại diện Viettel Solutions khẳng định: 'Xây dựng hệ thống dữ liệu phải bắt đầu từ mục tiêu cuối cùng', cần xác định rõ nhu cầu sử dụng dữ liệu phục vụ trực tiếp cho mục tiêu kinh doanh thay vì chạy theo công nghệ một cách thiếu định hướng.
Khai thác sức mạnh AI trong dự đoán, bảo dưỡng và tối ưu hóa hiệu suất vận hành
Khi có hệ thống dữ liệu hoàn chỉnh, AI trở thành công cụ đắc lực giúp ngành năng lượng vận hành thông minh. Ông Phạm Tường Chiến - Giám đốc Công nghệ Viettel Cloud Platform chia sẻ, Viettel đã triển khai nhiều ứng dụng AI thực tế trong lĩnh vực năng lượng: từ dự báo nhu cầu điện, phát hiện bất thường, bảo trì dự đoán đến tự động hóa quy trình và hỗ trợ ra quyết định chiến lược.
AI kết nối hệ thống cảm biến, cơ sở dữ liệu và thiết bị giám sát giúp ngành năng lượng dự báo chính xác và vận hành hiệu quả
Các giải pháp AI chuyên ngành của Viettel được thiết kế để phân tích dữ liệu từ cảm biến, hình ảnh camera, âm thanh và nhiệt độ theo thời gian thực. Nhờ đó, hệ thống có thể cảnh báo sớm các dấu hiệu bất thường, tự động điều chỉnh kế hoạch bảo trì nhằm giảm thiểu thời gian ngừng hoạt động và tối ưu chi phí vận hành.
Bên cạnh đó, AI còn ứng dụng trong phân tích hình ảnh thiết bị, đánh giá hiệu suất, tối ưu hóa lưu trữ năng lượng tái tạo và vận hành hệ thống chatbot hỗ trợ kỹ thuật. Các mô hình AI này được phát triển và triển khai thông qua nền tảng AI Studio tích hợp đầy đủ công cụ từ Jupyter Notebook, API AI đến kho lưu trữ dữ liệu tập trung, giúp doanh nghiệp ứng dụng AI từ giai đoạn thử nghiệm đến sản xuất mà không cần đầu tư hạ tầng phức tạp.
Giải pháp công nghệ toàn diện dành riêng cho lĩnh vực năng lượng Việt Nam
Quá trình chuyển đổi số trong ngành năng lượng không thể chỉ dừng lại ở việc áp dụng các công nghệ riêng lẻ. Giá trị thực sự chỉ xuất hiện khi dữ liệu, AI, IoT và hạ tầng điện toán được liên kết thành một thể thống nhất - có khả năng mở rộng linh hoạt và đảm bảo quyền kiểm soát trong vận hành.
Viettel Solutions hiện đang sở hữu một nền tảng công nghệ 'Make in Vietnam' được thiết kế đặc thù cho các doanh nghiệp trong nước. Hệ sinh thái này cho phép triển khai toàn bộ quy trình AI trên nền tảng điện toán đám mây nội địa, từ dịch vụ GPU-as-a-Service linh hoạt, nền tảng điều phối Kubernetes (VKE) đến AI Studio hỗ trợ phát triển, đào tạo và vận hành các mô hình AI.
Viettel Solutions phát triển hệ sinh thái số 'Make in Vietnam' được thiết kế riêng cho đặc điểm của doanh nghiệp Việt.
Các doanh nghiệp có thể ứng dụng các mô hình AI vào thực tế mà không cần đầu tư hạ tầng vật lý, đồng thời vẫn đảm bảo hiệu suất, an ninh và khả năng tích hợp liền mạch với các hệ thống điều hành hiện có như EMS, HMI. Ngoài ra, Viettel Solutions còn cung cấp giải pháp chuyển đổi toàn bộ hệ thống điều hành truyền thống lên nền tảng đám mây, giúp doanh nghiệp từng bước chuyển đổi sang vận hành thông minh thời gian thực, tối ưu chi phí mà không ảnh hưởng đến hoạt động cốt lõi.
Toàn bộ hệ sinh thái được xây dựng như một hệ điều hành chuyên biệt cho ngành năng lượng: dễ dàng tích hợp, mở rộng và đảm bảo chủ quyền dữ liệu. Với sự hợp tác từ các đối tác công nghệ hàng đầu như Intel, Viettel Solutions liên tục nâng cấp và tối ưu các dòng vi xử lý, GPU cùng nền tảng AI thế hệ mới - đảm bảo hiệu năng xử lý cao, khả năng tương thích lâu dài và độ ổn định cho các tác vụ tính toán phức tạp trong môi trường sản xuất năng lượng.
Trong hành trình số hóa ngành năng lượng, việc kết hợp giữa dữ liệu và AI không chỉ giúp doanh nghiệp Việt tối ưu hóa hoạt động mà còn trao quyền chủ động trong việc định hướng phát triển công nghệ thay vì phụ thuộc vào các giải pháp nước ngoài.
Trước xu thế phát triển đó, Viettel Solutions - với tư cách là đơn vị cung cấp giải pháp số tích hợp đa nền tảng, hợp tác cùng các tập đoàn công nghệ toàn cầu, đang dẫn đầu với hệ thống công nghệ 'nền tảng vững mạnh, trí tuệ vượt trội', hỗ trợ các doanh nghiệp năng lượng Việt Nam chuyển dịch sang mô hình vận hành thông minh và phát triển lâu dài.
Nguyễn Tuấn
