Buzz
Và trong suốt hàng thế kỷ, sai sót này đã được dạy, tranh luận và trở thành chuẩn mực mà không ai nghi ngờ.
Khi Newton công bố ba định lý chuyển động vào năm 1687, ông có lẽ không bao giờ tưởng tượng rằng chúng sẽ trở thành nền tảng cho vật lý hiện đại trong suốt hàng thế kỷ sau. Tuy nhiên, có một vấn đề: có thể chúng ta đã hiểu sai định lý đầu tiên của ông ngay từ đầu – tất cả chỉ vì một lỗi dịch thuật.
Theo Daniel Hoek, nhà triết học ngôn ngữ và toán học tại Virginia Tech, một sai sót trong bản dịch tiếng Anh năm 1729 của Principia có thể đã làm sai lệch ý nghĩa thực sự của định lý quán tính. Và suốt hàng thế kỷ, lỗi này đã được giảng dạy, tranh luận và trở thành chuẩn mực mà không ai nghi ngờ.
Một từ bị dịch sai, cả thế giới hiểu sai?
Chúng ta vẫn luôn học rằng định lý quán tính cho biết một vật thể sẽ giữ nguyên trạng thái đứng yên hoặc chuyển động theo một đường thẳng, trừ khi có lực tác động vào. Nhưng Hoek phát hiện ra rằng điều này có thể không hoàn toàn chính xác.
Ông quay lại bản gốc tiếng Latin của Newton và phát hiện một từ quan trọng đã bị dịch sai: quatenus, có nghĩa là "insofar" (trong chừng mực nào đó), nhưng lại được dịch thành "unless" (trừ khi).
Dù ban đầu nghe có vẻ không quan trọng, nhưng sự khác biệt này lại làm thay đổi hoàn toàn ý nghĩa. Bản dịch sai khiến chúng ta nghĩ rằng Newton đang mô tả một trạng thái lý tưởng – rằng nếu không có lực tác động, vật thể sẽ tiếp tục di chuyển thẳng mãi mãi. Tuy nhiên, thực tế có thể Newton đang muốn nói một điều khác: mọi sự thay đổi trong quỹ đạo hoặc tốc độ của vật thể đều là kết quả của lực tác động.
Điều này vô cùng quan trọng, bởi vì nó phù hợp hơn với cách Newton hiểu về thế giới. Nếu chúng ta tin rằng định lý quán tính chỉ áp dụng cho những vật thể không bị tác động bởi lực, vậy thì nó có giá trị gì? Vì thực tế, mọi vật thể trong vũ trụ đều chịu ảnh hưởng của lực, từ trọng lực đến ma sát.
Ngay cả Newton cũng nhận thức được điều này. Trong Principia, ông không chỉ nói về vật thể chuyển động theo đường thẳng. Ông còn đưa ra những ví dụ thực tế, chẳng hạn như con quay quay chậm dần do ma sát với không khí. Nếu Newton thực sự tin rằng vật thể chỉ thay đổi chuyển động khi có lực tác động, vậy tại sao ông lại đưa ra một ví dụ mà trong đó lực luôn hiện hữu?
Hoek không khẳng định rằng cách hiểu cũ hoàn toàn sai, nhưng ông cho rằng việc điều chỉnh lại bản dịch sẽ giúp chúng ta hiểu rõ hơn về tư duy thực sự của Newton.
Tuy nhiên, vấn đề đặt ra là: ai sẽ chấp nhận sự thay đổi này? Hoek cho biết một số người cho rằng ý tưởng của ông quá mới mẻ để được công nhận, trong khi một số khác lại cho rằng nó quá hiển nhiên để cần phải bàn luận.
Dù sao đi nữa, phát hiện của Hoek khiến chúng ta phải suy ngẫm: có bao nhiêu lý thuyết khoa học khác cũng có thể bị hiểu sai chỉ vì một lỗi dịch thuật?
