Trung Quốc vừa đưa lên không gian cụm siêu máy tính AI đầu tiên, với kế hoạch sử dụng 2.800 vệ tinh để tạo thành 'chòm sao' Tam Thể.

Với siêu máy tính hoạt động trên quỹ đạo, Trung Quốc đang xây dựng nền tảng cho một tương lai mới trong lĩnh vực điện toán và khai thác không gian.

Trung Quốc đã phóng thành công cụm vệ tinh đầu tiên trong dự án xây dựng một “chòm sao” siêu máy tính AI ngoài không gian - một hệ thống tính toán quy mô lớn được đặt trên quỹ đạo, có khả năng xử lý dữ liệu ngay trong vũ trụ mà không cần gửi về Trái Đất, theo thông tin từ Live Science.

Ngày 14/5, 12 vệ tinh đầu tiên của dự án này đã được phóng từ Trung tâm phóng vệ tinh Tửu Tuyền, sử dụng tên lửa Trường Chinh 2D. Dự án do công ty ADA Space và Viện nghiên cứu Zhejiang Lab dẫn dắt, với mục tiêu triển khai đến 2.800 vệ tinh tạo thành một mạng lưới tính toán mạnh mẽ mang tên Three-Body Computing Constellation (Chòm sao tính toán Tam Thể - lấy cảm hứng từ bộ tiểu thuyết khoa học viễn tưởng nổi tiếng Tam Thể).

Điểm nổi bật của hệ thống này là mỗi vệ tinh được trang bị mô hình AI với 8 tỷ tham số, khả năng xử lý đến 744 tera phép tính mỗi giây (TOPS). Khi hoạt động đồng bộ, 12 vệ tinh đầu tiên có thể đạt tổng công suất khoảng 5 peta (5 triệu tỷ) phép tính mỗi giây, vượt trội so với nhiều thiết bị AI hiện nay, ví dụ như laptop AI Copilot+ của Microsoft chỉ đạt khoảng 40 TOPS.

Theo thông tin từ ADA Space, hệ thống này sẽ tận dụng điều kiện không gian - với nhiệt độ tự nhiên lạnh và không khí loãng - để làm mát thiết bị, đồng thời sử dụng năng lượng từ pin mặt trời, giúp tiết kiệm tài nguyên và giảm phát thải CO₂ so với các trung tâm dữ liệu trên mặt đất.

Một trong những động lực chính cho dự án này là giải quyết vấn đề hiện tại của các vệ tinh truyền thống: dữ liệu thu được từ không gian phải truyền về Trái Đất để xử lý, điều này phụ thuộc vào tốc độ truyền tải và khả năng kết nối của trạm mặt đất. Hệ quả là một lượng lớn dữ liệu có thể bị mất hoặc không sử dụng được.

Hệ thống mới của Trung Quốc áp dụng mô hình "edge computing" - tức là xử lý dữ liệu ngay trên thiết bị thay vì gửi về trung tâm. Các vệ tinh có thể xử lý và lựa chọn dữ liệu quan trọng ngay trên quỹ đạo, trước khi truyền về Trái Đất dưới dạng đã qua xử lý. Cách này không chỉ tiết kiệm thời gian mà còn giảm tải cho các trung tâm dữ liệu và tối ưu hóa hiệu suất truyền tải.

Đặc biệt, các vệ tinh sẽ giao tiếp với nhau qua kết nối laser, và một số vệ tinh còn được trang bị thiết bị phát hiện phân cực tia X - công nghệ có thể hỗ trợ nghiên cứu các hiện tượng vũ trụ mạnh mẽ như vụ nổ tia gamma.

Tên gọi “Three-Body” (Ba thể) của chòm sao siêu máy tính này được lấy cảm hứng từ bài toán vật lý thiên văn nổi tiếng về ba vật thể, mô tả chuyển động hỗn loạn của ba vật thể dưới tác động lẫn nhau bởi lực hấp dẫn. Đây cũng là tên của loạt tiểu thuyết khoa học viễn tưởng của nhà văn Lưu Từ Hân (Liu Cixin), hiện đã được Netflix chuyển thể thành phim.

Ông Vương Kiện - Giám đốc Zhejiang Lab - cho biết mục tiêu của dự án không chỉ mang tính chiến lược mà còn nhằm kêu gọi hợp tác quốc tế, cho phép các tổ chức từ nhiều quốc gia sử dụng và phát triển hệ thống máy tính này trong tương lai.

Dù Mỹ và châu Âu cũng đã thử nghiệm máy tính ngoài không gian, Trung Quốc hiện là quốc gia tiên phong triển khai hệ thống AI tính toán quy mô lớn trên quỹ đạo. Trước đó, cựu CEO Google Eric Schmidt cũng đã đề xuất xây dựng các trung tâm dữ liệu trong không gian để giải quyết khủng hoảng năng lượng ngày càng nghiêm trọng trên Trái Đất.

Theo ước tính của Schmidt, các trung tâm dữ liệu sẽ cần 29 gigawatt điện vào năm 2027 và lên tới 67 gigawatt vào năm 2030 - mức tiêu thụ năng lượng khổng lồ mà ông cho là "chưa từng thấy trong đời".

Việt Anh