TSKH Phạm Thị Kim Cương đã chỉ ra rằng Việt Nam có thể tận dụng cơ hội để mở rộng ra thế giới nhờ vào xu hướng tiêu dùng bền vững đang ngày càng phát triển.

Tiêu dùng bền vững, hay tiêu dùng thông minh, không chỉ là một trào lưu ngắn hạn mà đang trở thành một phong trào toàn cầu. Việt Nam hoàn toàn có thể khai thác tiềm năng từ xu hướng này nếu biết nắm bắt đúng cơ hội.

Giữa bối cảnh kinh tế toàn cầu đầy thách thức, từ lạm phát đến biến đổi khí hậu và sự cạnh tranh công nghệ, Việt Nam đang chứng kiến sự phát triển của một xu hướng mới đầy tiềm năng: tiêu dùng thông minh. Đây không chỉ là phương thức mua sắm hiện đại mà còn là chìa khóa cho một tương lai thịnh vượng của cả người dân và nền kinh tế quốc gia.

Những nhận định này được GS.TSKH Phạm Thị Kim Cương chia sẻ trong khuôn khổ cuộc trò chuyện về giải thưởng Better Choice Awards - một sáng kiến danh giá nhằm tôn vinh các sản phẩm và giải pháp đổi mới sáng tạo có thể mang lại giá trị thiết thực cho người tiêu dùng và xã hội.

Tiêu dùng thông minh - Không chỉ là xu hướng mà là một cuộc cách mạng

Khác với quan niệm truyền thống về việc mua sắm chỉ nhằm tối đa hóa lợi ích cá nhân, tiêu dùng thông minh đang mở ra một kỷ nguyên mới trong hành vi tiêu dùng. Theo GS. Phạm Thị Kim Cương: "Tiêu dùng thông minh không chỉ đơn giản là việc lựa chọn và sử dụng hàng hóa, dịch vụ để tối ưu hóa lợi ích cá nhân, mà còn bao gồm việc tiêu dùng có trách nhiệm, giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường và xã hội."

Điều đáng chú ý là xu hướng này thể hiện qua ba đặc điểm cốt lõi mà bà nhấn mạnh: “tính bền vững (ưu tiên các sản phẩm thân thiện với môi trường), số hóa (tận dụng công nghệ và nền tảng số để đưa ra quyết định mua sắm sáng suốt thông qua tìm kiếm thông tin, so sánh giá cả và tham khảo đánh giá sản phẩm), và cá nhân hóa (dựa trên nhu cầu và sở thích cá nhân, được hỗ trợ bởi dữ liệu lớn và các hệ thống gợi ý thông minh).”

Theo GS. Phạm Thị Kim Cương, minh chứng rõ ràng nhất cho điều này là trong lĩnh vực năng lượng, nơi tiêu dùng thông minh thể hiện qua các công nghệ số nhằm kiểm soát quá trình tiêu thụ, giúp tiết kiệm năng lượng và tối ưu hóa hoạt động của các thiết bị.

Để tiêu dùng thông minh phát triển mạnh mẽ, điều kiện tiên quyết là phải có nền tảng công nghệ vững chắc. Đây chính là lợi thế lớn mà Việt Nam đang sở hữu. Sự phát triển nhanh chóng của công nghệ số tại Việt Nam đang tạo ra môi trường lý tưởng để tiêu dùng thông minh bùng nổ.

Sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số tại Việt Nam đang tạo ra môi trường lý tưởng cho sự bùng nổ của tiêu dùng thông minh. Với 79,8 triệu người dùng internet chiếm 78,8% dân số và 76,2 triệu tài khoản mạng xã hội chiếm 75,2% dân số, Việt Nam đã có trong tay những công cụ mạnh mẽ để thay đổi cách thức tiêu dùng. Như GS. Phạm Thị Kim Cương nhận xét: "Sự phát triển của công nghệ số đang tạo điều kiện thuận lợi cho xu hướng tiêu dùng thông minh... Sự phổ biến của mạng xã hội đang trở thành công cụ quan trọng ảnh hưởng đến hành vi tiêu dùng, đặc biệt đối với giới trẻ."

Những dấu hiệu tích cực của sự thay đổi này không chỉ được phản ánh qua các con số thống kê mà còn hiện diện rõ nét trong cuộc sống hàng ngày. Bà chia sẻ những quan sát thú vị: "Mỗi lần về Việt Nam gần đây, tôi đều rất vui khi thấy nhiều bạn sinh viên mang theo bình nước cá nhân thay vì mua nước đóng chai nhựa dùng một lần, thay vì dùng túi nilon, ngày càng có nhiều người chuyển sang túi vải." Điều này được củng cố bởi báo cáo từ NielsenIQ Consumer Outlook and Expectation 2024, cho thấy 16% người tiêu dùng Việt Nam coi phát triển bền vững là ưu tiên dài hạn, trong khi 24% tập trung xây dựng lối sống bền vững trong ngắn hạn.

Trí tuệ nhân tạo - Từ công cụ hỗ trợ đến người bạn đồng hành không thể thiếu

Nếu công nghệ tài chính đã làm thay đổi cách thức thanh toán, thì trí tuệ nhân tạo đang tạo ra một cuộc cách mạng thực sự trong cách thức ra quyết định mua sắm. GS. Phạm Thị Kim Cương khẳng định: "Trí tuệ nhân tạo đang thay đổi sâu sắc cách thức người tiêu dùng quyết định mua sắm. AI, với khả năng xử lý lượng dữ liệu lớn, giúp cá nhân hóa trải nghiệm mua sắm bằng cách cung cấp gợi ý sản phẩm phù hợp dựa trên sở thích, hành vi và lịch sử giao dịch của người dùng."

Minh chứng rõ ràng nhất cho điều này có thể thấy qua các nền tảng như Shopee và Lazada, nơi AI đã được ứng dụng thành công để mang đến những trải nghiệm mua sắm cá nhân hóa, giúp người tiêu dùng tiết kiệm thời gian và tối ưu hóa hiệu quả lựa chọn.

Dù vậy, giống như mọi công nghệ khác, AI cũng mang trong mình những mặt trái. Bà cũng cảnh báo về những yếu tố cần được chú ý: "AI giúp giảm chi phí tìm kiếm thông tin và tăng hiệu quả trong lựa chọn, nhưng người tiêu dùng có thể bị ảnh hưởng bởi các thuật toán thiên lệch, làm giảm sự đa dạng và sai lệch thông tin theo sở thích của người dùng trực tuyến."

Với sự phát triển mạnh mẽ của AI và các công nghệ số khác, câu hỏi đặt ra là yếu tố nào sẽ quyết định sự thành công của các sản phẩm công nghệ tiêu dùng trong bối cảnh này. Trong thời đại các sản phẩm công nghệ tiêu dùng ngày càng phổ biến, từ thiết bị nhà thông minh đến thiết bị đeo thông minh, có nhiều yếu tố cạnh tranh, nhưng khả năng cá nhân hóa trải nghiệm người dùng đang trở thành yếu tố chủ chốt quyết định sự thành công.

Theo phân tích của GS. Phạm Thị Kim Cương: "Khả năng cá nhân hóa trải nghiệm người dùng là một trong những yếu tố quan trọng nhất. Nhờ vào việc khai thác thông tin từ dữ liệu lớn một cách thông minh, các sản phẩm có thể đáp ứng chính xác nhu cầu, sở thích và thói quen của từng cá nhân."

“Ngoài ra, thành công của sản phẩm còn phụ thuộc vào khả năng thích ứng nhanh với xu hướng thị trường và sự thay đổi công nghệ. Bền vững và trách nhiệm xã hội theo xu hướng tiêu dùng xanh tại các quốc gia phát triển cũng ngày càng là yếu tố quan trọng mà người tiêu dùng Việt quan tâm. Các sản phẩm không chỉ cần đảm bảo chất lượng mà còn phải thân thiện với môi trường, như sử dụng nguyên liệu bền vững hoặc thiết kế tiết kiệm năng lượng, đồng thời nhà sản xuất cam kết có trách nhiệm với xã hội. Hạ tầng kết nối mạng (internet, 4G/5G) cũng là yếu tố không thể thiếu cho sự thành công của các sản phẩm công nghệ.””

“Cuối cùng, yếu tố bảo mật thông tin và quyền riêng tư đang ngày càng trở thành một yêu cầu thiết yếu, đặc biệt khi người tiêu dùng ngày càng nhận thức rõ hơn về giá trị của dữ liệu cá nhân. Việc đảm bảo an toàn cho dữ liệu là điều không thể thiếu để xây dựng lòng tin và duy trì thành công lâu dài cho sản phẩm.”

Nhìn về tương lai: Ba trụ cột vững chắc cho sự tăng trưởng

Dựa trên những phân tích về hiện tại, câu hỏi tiếp theo là: Tương lai sẽ ra sao? Trong vòng 5-10 năm tới, sự phát triển của kinh tế tiêu dùng Việt Nam sẽ được thúc đẩy bởi ba yếu tố then chốt, có mối quan hệ bổ trợ lẫn nhau. GS. Phạm Thị Kim Cương nhận định: "Sự tăng trưởng của nền kinh tế tiêu dùng sẽ được thúc đẩy nhờ vào sự kết hợp giữa ba yếu tố: công nghệ, thu nhập và niềm tin xã hội."

Trong đó, công nghệ sẽ đóng vai trò là chất xúc tác mạnh mẽ nhất, thông qua việc đổi mới trong lĩnh vực số hóa, AI và các nền tảng thương mại điện tử. Thu nhập vẫn là nền tảng quan trọng của nền kinh tế, với mục tiêu tăng GDP bình quân đầu người từ 4.700 USD vào năm 2024 lên 7.500 USD vào năm 2030.

Đặc biệt, bà nhấn mạnh vai trò không thể thiếu của yếu tố thứ ba: "Niềm tin xã hội là yếu tố quyết định sự ổn định và bền vững trong hành vi tiêu dùng cũng như sự phát triển lâu dài của thị trường."

Tận dụng làn sóng toàn cầu để vươn ra thế giới

Với nền tảng vững chắc trong nước, Việt Nam có đủ khả năng để vươn ra thế giới và tận dụng những cơ hội tiềm năng. Xu hướng tiêu dùng bền vững đang phát triển mạnh mẽ trên toàn cầu, mở ra cơ hội lớn để Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh xuất khẩu. Theo khảo sát Eurobarometer 2024, gần 6/10 người tiêu dùng châu Âu sẵn sàng chi thêm tiền cho những sản phẩm bền vững.

Đây chính là cơ hội mà Việt Nam có thể tận dụng. Với lợi thế trong các ngành nông sản, thủy sản và dệt may, GS. Phạm Thị Kim Cương nhận định: "Việt Nam hoàn toàn có tiềm năng để phát triển các sản phẩm xanh và hữu cơ, đồng thời áp dụng công nghệ thân thiện với môi trường và quy trình chứng nhận truy xuất nguồn gốc."

Cụ thể, các sản phẩm như tôm, cá tra, cà phê và gạo có thể gia tăng giá trị đáng kể nếu đáp ứng tốt các tiêu chuẩn về môi trường và khả năng truy xuất nguồn gốc. Tương tự, trong ngành dệt may, việc sử dụng vật liệu tái chế hoặc quy trình sản xuất giảm thiểu khí thải sẽ mở ra nhiều cơ hội tại các thị trường phát triển.

Từ hiệu ứng tức thời đến giá trị bền vững - Vai trò của Better Choice Awards

Trong bối cảnh này, một câu hỏi quan trọng được đặt ra là liệu các nỗ lực truyền thông và tôn vinh, từ KOLs đến các giải thưởng như Better Choice Awards, có thể tạo ra tác động lâu dài hay chỉ dừng lại ở hiệu ứng nhất thời.

Về vấn đề này, GS. Phạm Thị Kim Cương đưa ra quan điểm cân bằng: "KOLs, các đơn vị truyền thông và các giải thưởng như Better Choice Awards có thể tạo ra hiệu ứng 'bằng chứng xã hội' trong ngắn hạn, ảnh hưởng đến nhận thức và khơi dậy sự quan tâm của người tiêu dùng đối với các sản phẩm và giá trị tiêu dùng thông minh, bền vững."

Tuy nhiên, để từ hiệu ứng ngắn hạn chuyển thành tác động bền vững, điều quan trọng là sự phối hợp toàn diện. Bà nhấn mạnh: "Hiệu quả lâu dài cần sự hợp tác đa chiều: truyền thông có vai trò lan tỏa thông tin, doanh nghiệp phải chứng minh cam kết qua hành động cụ thể, và chính sách của nhà nước cần tạo ra khung khuyến khích cũng như giám sát minh bạch. Khi cả ba yếu tố này gắn kết với nhau, chúng ta mới có thể xây dựng một văn hóa tiêu dùng thông minh và bền vững."

Tổng hợp từ các phân tích trên, có thể thấy rằng tiêu dùng thông minh không chỉ là một xu hướng mà đang dần trở thành chìa khóa quan trọng để mở ra một tương lai thịnh vượng cho Việt Nam. Từ việc thay đổi thói quen mua sắm cá nhân đến việc nâng cao khả năng cạnh tranh xuất khẩu quốc gia, xu hướng này đang mang lại những cơ hội to lớn.

Khi công nghệ tiếp tục phát triển, thu nhập của người dân ngày càng được cải thiện và niềm tin xã hội được củng cố, Việt Nam sẽ có khả năng xây dựng một nền kinh tế tiêu dùng thông minh và bền vững. Đây chính là con đường mở ra tương lai, nơi đất nước có thể bước vào kỷ nguyên phát triển mới, thịnh vượng và bền vững – đúng như mục tiêu mà Better Choice Awards đang hướng đến: tôn vinh những sản phẩm và giải pháp mang lại giá trị thực sự cho người tiêu dùng và xã hội.