Từ kỳ lân tỷ USD đến thảm bại: Đế chế in 3D Desktop Metal sụp đổ, giấc mơ về “cách mạng hóa sản xuất” tan vỡ khi đối mặt với thực tế khắc nghiệt.

Desktop Metal, từng được định giá hơn 1 tỷ USD trước khi bán ra sản phẩm đầu tiên, đã nhận được kỳ vọng sẽ mở ra một cuộc cách mạng sản xuất thông qua công nghệ in 3D kim loại. Tuy nhiên, chiếc máy P-50 “thần kỳ” không bao giờ vận hành như những gì đã hứa. Sau cơn sốt SPAC và những dự báo doanh thu hàng tỷ USD, công ty đã phải tuyên bố phá sản, đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong ngành in 3D công nghiệp.

Vào mùa đông năm 2020, tại một nhà máy ở ngoại ô Boston, Desktop Metal đã giới thiệu chiếc máy in 3D kim loại công nghiệp P-50, kèm theo những lời quảng bá đầy tham vọng. Theo quảng cáo, cỗ máy này có khả năng sản xuất các linh kiện cho động cơ máy bay, xe tải, hay thiết bị cấy ghép y tế với tốc độ "nhanh đến mức khó tin", khiến nhiều người tin rằng đó là điều không thể.

Tuy nhiên, thực tế lại không như kỳ vọng. P-50 chưa bao giờ hoạt động đủ ổn định để có thể phân phối rộng rãi. Sau khi được đưa đến một số khách hàng, sản phẩm đã lặng lẽ bị "xếp xó". Đây chính là dấu hiệu đầu tiên cho thấy sự phát triển nhanh chóng của ngành in 3D phụ thuộc quá nhiều vào những lời hứa chưa thành hiện thực.

Trong nhiều thập kỷ, giới công nghệ in 3D đã mơ về một cuộc cách mạng công nghiệp mới, nơi máy in 3D có thể thay thế dây chuyền sản xuất truyền thống, tạo ra sản phẩm nhanh hơn, rẻ hơn và linh hoạt hơn. Tuy nhiên, thực tế cho thấy công nghệ này đã trở thành công cụ không thể thiếu trong một số lĩnh vực đặc thù như cấy ghép nha khoa tùy chỉnh hay linh kiện vệ tinh. Mặc dù vậy, việc ứng dụng rộng rãi vào sản xuất hàng loạt lại diễn ra chậm chạp hơn rất nhiều so với những kỳ vọng ban đầu.

Lãi suất cao, chi phí nguyên vật liệu đắt đỏ và độ phức tạp kỹ thuật của máy móc đã khiến nhiều doanh nghiệp e ngại. Theo dự báo của hãng tư vấn Wohlers Associates, quy mô thị trường sản xuất bồi đắp toàn cầu - hay còn gọi là in 3D công nghiệp - sẽ đạt 24,2 tỷ USD vào năm 2025. Con số này thấp hơn nhiều so với dự báo 47,7 tỷ USD được đưa ra khi Desktop Metal ra mắt chiếc P-50.

Thay vì theo đuổi những "giấc mơ mặt trăng", ngành in 3D hiện nay tập trung vào việc tối ưu hóa quy trình và giúp khách hàng tận dụng hiệu quả các thiết bị sẵn có. Alison Wyrick Mendoza, chuyên gia tư vấn tại Wohlers Associates (nay thuộc tổ chức tiêu chuẩn ASTM International), nhận định rằng các công ty còn lại đang chú trọng vào thực thi vận hành thay vì những dự báo viễn cảnh đầy hào nhoáng.

Tại hội nghị lớn của ngành tổ chức ở New York tuần qua, Yoav Zeif, CEO của Stratasys - công ty tiên phong trong việc bán máy in 3D từ những năm 1990 - đã thừa nhận: "Việc áp dụng công nghệ mới luôn mất nhiều năm. Những gì chúng ta đang chứng kiến là một ngành công nghiệp đang trưởng thành. Có lẽ sự khác biệt duy nhất là chúng ta đã có quá nhiều cường điệu".

Khác với phương pháp gia công truyền thống - cắt gọt từ khối vật liệu thô - công nghệ sản xuất bồi đắp tạo ra sản phẩm bằng cách in từng lớp vật liệu như nhựa, kim loại hoặc gốm. Phương pháp này có khả năng tạo ra những cấu trúc phức tạp mà các máy móc cũ không thể làm được. Tuy nhiên, quá trình này thường chậm hơn, tốn kém hơn và dễ gặp lỗi kỹ thuật, gây khó khăn trong việc mở rộng sản xuất đại trà.

Hiện nay, các nhà đầu tư ở Phố Wall đang quan tâm đến những công ty như VulcanForms hay Hadrian - các doanh nghiệp cung cấp linh kiện chính xác in 3D cho ngành hàng không và quốc phòng. Họ đã tích hợp trí tuệ nhân tạo vào máy in để phát hiện lỗi và cho phép một kỹ sư có thể giám sát nhiều thiết bị cùng một lúc.

Trên phạm vi toàn cầu, động lực tăng trưởng lớn nhất lại đến từ Trung Quốc. Bambu Lab - công ty chuyên bán máy in 3D để bàn với giá phải chăng - đang giành thị phần từ các hãng máy in 3D lâu đời của Mỹ.

Desktop Metal được thành lập vào năm 2015 trong bối cảnh ngành công nghiệp này đang tăng trưởng hơn 25% mỗi năm. Khi đó, Trung Quốc chưa chiếm lĩnh thị trường và ý tưởng sản xuất linh kiện kim loại ngay trong môi trường văn phòng vẫn được coi là một đột phá.

Ric Fulop, một doanh nhân có hiểu biết sâu rộng về truyền thông, đã quy tụ một đội ngũ giáo sư liên kết với MIT, bao gồm cả Emanuel "Ely" Sachs - người sáng chế công nghệ binder jet từ thập niên 1980, giúp tái tạo linh kiện kim loại nhanh hơn nhiều so với phương pháp laser truyền thống.

Desktop Metal bắt đầu nổi tiếng nhờ các máy in 3D dễ sử dụng trong văn phòng, lý tưởng cho việc tạo mẫu thử. Công ty cũng đã cho ra mắt máy công nghiệp cỡ trung. Tuy nhiên, Fulop đã tập trung phần lớn nguồn lực vào chiếc P-50 với tham vọng bán cho các tập đoàn lớn như Ford và Apple. Theo Jonah Myerberg, đồng sáng lập kiêm giám đốc công nghệ, cỗ máy này cần thêm thời gian để hoàn thiện. "Chúng tôi đã học được rất nhiều từ thất bại đó," ông chia sẻ.

Giá trị của Desktop Metal chủ yếu đến từ khả năng truyền đạt tầm nhìn lớn về tương lai của in 3D. Công ty đã được định giá 1 tỷ USD trước khi bán sản phẩm đầu tiên. Đại dịch Covid-19 đã thúc đẩy nhu cầu sản xuất linh kiện nội địa, góp phần tạo ra cơn sốt trên Phố Wall.

Vào năm 2020, Desktop Metal đã lên sàn chứng khoán thông qua SPAC - một hình thức sáp nhập với công ty mua lại có mục đích đặc biệt, vốn bị cho là rủi ro. Tài liệu gửi cho nhà đầu tư dự báo doanh thu vào năm 2025 gần đạt 1 tỷ USD, phần lớn từ P-50.

Các đối thủ như Markforged và Velo3D cũng niêm yết qua SPAC. Cả ba công ty đều đạt định giá trên 1 tỷ USD vào năm 2021 trước khi đối mặt với khó khăn tài chính.

Desktop Metal đã sử dụng vốn đầu tư để thâu tóm 11 công ty khác. Tuy nhiên, vào năm ngoái, công ty buộc phải nộp đơn phá sản. Mảng kinh doanh cốt lõi của công ty được bán với giá chỉ 7 triệu USD, một sự sụp đổ gây chấn động không chỉ với công ty mà còn đối với cả ngành công nghiệp này.

Joris Peels, chuyên gia tư vấn ngành, cho rằng vụ phá sản này đánh dấu sự kết thúc của thời kỳ "tiền rẻ và lời hứa vô hạn". Một số ý kiến cho rằng chiến lược mở rộng tốn kém cùng với dự án P-50 tiêu tốn gần 100 triệu USD cho R&D là nguyên nhân chính. Tuy nhiên, Fulop lại cho rằng toàn ngành đều gặp khó khăn trong bối cảnh lãi suất cao và sự cạnh tranh khốc liệt từ Trung Quốc.

Khi tiền mặt cạn kiệt, Fulop đã tìm cách bán công ty cho Stratasys và sau đó là Nano Dimension, nhưng đều thất bại. Sau các tranh chấp pháp lý, Desktop Metal buộc phải ra tòa phá sản vào mùa hè năm ngoái. Chủ nợ bắt đầu thanh lý tài sản và đe dọa đóng cửa nhà máy tại Burlington nếu không tìm được người mua.

Bước ngoặt đến khi khách hàng gọi điện hỏi về nguồn cung thanh kim loại - vật liệu quan trọng để vận hành máy. Doanh nghiệp của họ phụ thuộc vào nguồn cung ổn định. Điều này nhắc nhở ban lãnh đạo rằng công ty vẫn còn giá trị.

Cuối cùng, họ tìm được "cứu tinh" là Arc Public Benefit - một quỹ đầu tư chú trọng tác động xã hội bên cạnh lợi nhuận tài chính. Vào tháng 9, Arc đã mua lại phần còn lại của Desktop Metal, mang lại cho công ty một cơ hội thứ hai.

Dù vậy, Ric Fulop đã chuyển sang dự án mới mang tên General Flash, một startup chuyên phát triển phương pháp tinh luyện kim loại mới. Công ty thậm chí chưa treo biển hiệu nhưng đã huy động được 25 triệu USD.

Câu chuyện của Desktop Metal cho thấy ngành in 3D công nghiệp đang bước qua giai đoạn "cường điệu hóa" để tiến vào thời kỳ thực tế hơn. Giấc mơ cách mạng sản xuất chưa biến mất, nhưng con đường phía trước dường như dài và gập ghềnh hơn rất nhiều so với những gì Phố Wall từng tưởng tượng.

Đại Nghĩa