Buzz
'Từ thiện kiểu tư bản' là khái niệm mô tả việc sử dụng tài sản khổng lồ để mang lại lợi ích cho xã hội thông qua thị trường, thay vì các hoạt động từ thiện truyền thống.
Tỷ phú từng cam kết dành 95% tài sản cho từ thiện nay lại rót toàn bộ 40 tỷ USD vào việc mua lại một hãng phim: Đây chính là thời điểm 'từ thiện kiểu tư bản' lên ngôi.
Larry Ellison, 81 tuổi, đồng sáng lập Oracle và là một tên tuổi nổi bật trong cả lĩnh vực công nghệ và thể thao, đã làm giới kinh doanh và từ thiện bất ngờ khi công bố kế hoạch sử dụng 40 tỷ USD tài sản cá nhân để tham gia thương vụ sáp nhập Paramount–Skydance. Đây là một bước đi không chỉ định hình lại tương lai Hollywood mà còn là dấu ấn di sản của Ellison.
Lời cam kết 40 tỷ USD của Ellison để đứng sau thương vụ Paramount của con trai ông không phải là một khoản đóng góp từ thiện theo cách thông thường. Nó là một biểu hiện của thời đại tỷ phú hiện nay: 'Từ thiện kiểu tư bản', nơi các tài sản khổng lồ được triển khai qua cơ chế thị trường thay vì các quỹ từ thiện, và việc 'cho đi' ngày càng liên quan đến việc tái cấu trúc ngành công nghiệp hơn là viết séc cho các tổ chức từ thiện.
Động thái này xảy ra đúng lúc mô hình từ thiện truyền thống của các tỷ phú như Warren Buffett và Bill Gates đang dần chững lại, tạo nên một sự phân biệt rõ rệt giữa dòng tiền chảy vào quỹ từ thiện và dòng tiền trên các thương vụ giao dịch.
Quyết định của Ellison vừa táo bạo vừa mang tính cá nhân. Con trai ông, David Ellison, hiện đang lãnh đạo Skydance, một hãng phim trẻ, đang tìm cách kết hợp những tài sản Hollywood cổ điển với chiến lược công nghệ mới, chủ yếu là tập trung vào streaming.
Cam kết của Ellison, được thiết lập như một khoản bảo lãnh cá nhân trị giá hơn 40 tỷ USD vốn chủ và hỗ trợ nợ cho đề xuất của Paramount, thực tế đã biến một thương vụ thâu tóm thù địch thành dự án do gia đình 'đầu tư'. Đây là biểu hiện của lòng tin của người cha và cũng là nỗ lực của một ông trùm công nghệ khao khát đưa tầm nhìn của mình vào cơ sở hạ tầng truyền thông thế hệ mới.
Dù Ellison chưa từng nói về từ thiện, sự kiện này vẫn đáng chú ý. Tuy nhiên, vấn đề nằm ở chỗ, nhà đồng sáng lập Oracle đã công khai cam kết dành ít nhất 95% tài sản để làm từ thiện, đứng chung hàng ngũ các tỷ phú không có ý định mang phần lớn tài sản xuống mộ. Trong bối cảnh đó, việc bảo lãnh thương vụ Paramount không còn là một 'kèo bên lề' mà là bản phác thảo cho cách ông thực hiện lời hứa: Không chỉ bằng những khoản tài trợ ẩn danh, mà thông qua việc đầu tư vào những thực thể mà ông tin có thể 'sửa' các hệ thống lớn như y tế, phần mềm, và giờ là giải trí.
LẰN RANH MỚI
Triết lý của Ellison tách biệt ông khỏi những người như MacKenzie Scott, người đi theo mô hình từ thiện truyền thống, đặt cộng đồng làm trung tâm. Scott đã đóng góp hàng tỷ USD cho hàng ngàn tổ chức phi lợi nhuận, ưu tiên các nhóm yếu thế như nhà ở, an ninh lương thực và các HBCU. Lý thuyết của bà khá đơn giản: Chuyển nguồn lực nhanh chóng đến các tổ chức địa phương, tin tưởng vào lãnh đạo địa phương, và tránh các bộ máy cồng kềnh của quỹ lớn.
Ngược lại, Ellison từ lâu đã chú trọng vào việc đầu tư vào các lĩnh vực có liên quan trực tiếp đến công việc của ông. Các khoản đóng góp lớn công khai của ông chủ yếu vào nghiên cứu y học tiên tiến và các tổ chức kết hợp khoa học - công nghệ, như sáng kiến về ung thư và y học ứng dụng AI. Cam kết với Paramount đánh dấu việc mở rộng ảnh hưởng của ông sang lĩnh vực văn hóa. Thay vì tài trợ cho báo chí phi lợi nhuận, Ellison nhắm đến các hãng phim, thư viện nội dung, và nền tảng sản xuất - phân phối câu chuyện ra toàn cầu.
Điều thú vị là, Ellison không phải là trường hợp duy nhất. Sáng kiến Chan Zuckerberg (CZI) của Mark Zuckerberg và Priscilla Chan cũng theo đuổi chiến lược tương tự. Sau giai đoạn đầu tập trung vào giáo dục và chính sách, CZI hiện đang dồn sức vào nghiên cứu khoa học, sinh học sử dụng AI và xây dựng cơ sở hạ tầng nghiên cứu quy mô lớn. CZI vận hành như một mô hình lai giữa quỹ đầu tư và mạng lưới phòng thí nghiệm, chú trọng vào việc tạo ra nền tảng và công cụ mà giới khoa học có thể sử dụng. Khi nhóm này nói về 'tác động', họ chủ yếu ám chỉ việc tái cấu trúc các hệ thống cốt lõi chứ không chỉ đơn thuần khuếch đại ngân sách cho các tổ chức hiện tại.
Tờ Fortune gọi đó là 'sự phân cực của giới tỷ phú'. Một bên là các nhà từ thiện kiểu Scott, mô hình từ thiện thế kỷ 20 với những khoản chi lớn cho các NPO, đại học, nhóm cộng đồng, ít điều kiện và chú trọng công bằng. Phía đối diện là Ellison, Zuckerberg, những người xây dựng một mô hình nơi từ thiện gần như không thể phân biệt với chiến lược công nghiệp. Tiền có thể chảy vào các phương tiện từ thiện, nhưng lại đi vào các công ty, phòng thí nghiệm và nền tảng do nhà tài trợ kiểm soát và vận hành ngay trong thị trường họ đang hoạt động.
Điều này đặt ra một câu hỏi khó về quyền lực và trách nhiệm giải trình. Khi cam kết 40 tỷ USD để hỗ trợ một thương vụ sáp nhập truyền thông, một phần trong số đó được xem như sự đóng góp lâu dài cho sự tiến bộ của văn hóa và công nghệ: Ai là người quyết định lợi ích công là gì? Cổ đông chắc chắn sẽ có tiếng nói. Các cơ quan quản lý có thể vào cuộc. Nhưng khác với các khoản tài trợ cho ngân hàng thực phẩm hay tổ chức trợ giúp pháp lý, 'lợi suất xã hội' từ một đế chế Hollywood mạnh mẽ lại là điều mơ hồ, tranh cãi và chịu sự chi phối của các yếu tố như giá thuê bao, chiến lược nội dung, và các cuộc đàm phán lao động.
Dù vậy, 'từ thiện kiểu tư bản' cũng phản ánh nỗi lo thực sự của các nhà sáng lập siêu giàu hiện nay: Cảm giác rằng từ thiện truyền thống không đủ mạnh để giải quyết các vấn đề họ coi là mang tính cấu trúc và công nghệ.
Với Ellison, xây dựng một hệ thống hãng phim vững mạnh và nắm vững AI có thể sẽ có giá trị hơn là phân phát tiền cho một loạt các tổ chức truyền thông phi lợi nhuận không liên kết. Nếu tin rằng tương lai sẽ được viết bằng mã và phân phối qua vài nền tảng toàn cầu, việc sở hữu phần lớn của cỗ máy đó có thể là cách 'có trách nhiệm' nhất để tiêu một gia tài mà ông đã cam kết sẽ cho đi.
Khoản đầu tư 40 tỷ USD vào Paramount và tầm nhìn của con trai Ellison cuối cùng có thể được nhìn nhận như một bước đi kinh doanh sắc sảo, một hành động mạo hiểm vì tình cha con, hoặc một thử nghiệm táo bạo trong việc xây dựng di sản.
Nhưng trong 'cẩm nang' đang hình thành của cách mà giới tỷ phú cho đi, nó đã chiếm một vị trí rõ ràng. Đây là hình thức 'cho đi' khi tiền không thực sự rời khỏi hệ sinh thái đã tạo ra nó, khi từ thiện không còn chỉ là những khoản tài trợ mà đã bước lên bàn giao dịch, và chính chủ nghĩa tư bản trở thành công cụ chủ yếu của lòng từ thiện.
Theo: Fortune
