Việt Nam đang phải đối mặt với việc lãng phí gần 3 tỷ USD mỗi năm do rác thải nhựa chưa được tái chế.

TPO - Báo cáo từ Ngân hàng Thế giới cho biết Việt Nam mất khoảng 3 tỷ USD mỗi năm do không tái chế được rác nhựa sinh hoạt và hơn 30 tỷ USD vì rác thực phẩm không được xử lý. Chính vì thế, việc thúc đẩy phân loại rác tại nguồn là vô cùng quan trọng, theo bà Chu Thị Kim Thanh, Giám đốc vận hành Công ty PRO Việt Nam.

Thưa bà, theo Luật Bảo vệ Môi trường, các địa phương phải thực hiện phân loại rác tại nguồn trước ngày 31/12/2024, trong đó bao gồm rác tái chế. Bà có thể chia sẻ về vai trò của việc thúc đẩy phân loại rác tái chế đối với việc bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế tuần hoàn không?

Thúc đẩy phân loại rác tái chế đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ môi trường. Việc này giúp giảm thiểu khối lượng rác cần xử lý qua phương pháp chôn lấp hoặc đốt, đồng thời giảm chi phí thu gom, vận chuyển và xử lý rác thải sinh hoạt. Nó cũng giúp hạn chế phát thải khí nhà kính và giảm ô nhiễm đất, nước.

Hơn nữa, phân loại rác tái chế đúng cách sẽ biến rác thải thành nguồn nguyên liệu tái sử dụng, giúp tiết kiệm chi phí xử lý và đóng góp vào sự phát triển kinh tế tuần hoàn, đồng thời bảo vệ tài nguyên thiên nhiên cho các thế hệ sau.

Báo cáo của Ngân hàng Thế giới cho thấy Việt Nam lãng phí khoảng 3 tỷ USD mỗi năm do không tái chế rác nhựa từ sinh hoạt, và hơn 30 tỷ USD vì chất thải hữu cơ không được tái chế. Hơn nữa, với áp lực ô nhiễm nhựa hiện nay, phân loại rác tái chế là bước đi cần thiết để giảm thiểu ô nhiễm và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Bà nghĩ sao về tỷ lệ bao bì tái chế và tái sử dụng hiện nay ở Việt Nam, và theo bà, các cơ quan, người dân, doanh nghiệp cần làm gì để cải thiện và thúc đẩy tái chế rác hiệu quả hơn?

Tỷ lệ tái chế bao bì tại Việt Nam hiện nay vẫn còn khá thấp, một phần do quy trình thu gom và xử lý rác thải chưa đồng bộ, cùng với việc nhận thức về phân loại rác của người dân chưa cao. Bên cạnh đó, nhiều nhà tái chế vẫn phụ thuộc vào phế liệu nhập khẩu thay vì tận dụng nguồn phế liệu trong nước.

Để giải quyết vấn đề này, cần có sự hợp tác chặt chẽ giữa các bên liên quan. Cơ quan quản lý Nhà nước cần đưa ra các chính sách hỗ trợ kinh tế tuần hoàn và tái chế, chẳng hạn như chính sách mua sắm công 'xanh', ưu đãi thuế cho sản phẩm sử dụng nguyên liệu tái chế, cơ chế hỗ trợ vay vốn từ Quỹ bảo vệ môi trường cho các dự án cơ sở hạ tầng tái chế, và dần giảm thiểu việc nhập khẩu phế liệu.

Cùng với đó, cần khuyến khích các doanh nghiệp áp dụng công nghệ mới và thiết kế sản phẩm theo nguyên tắc 3R, giúp sản phẩm dễ tái sử dụng, giảm lượng vật liệu sử dụng mà không ảnh hưởng đến chất lượng, đồng thời thuận tiện cho việc thu gom và tái chế sau khi sử dụng. Người dân, đặc biệt là thế hệ trẻ, cũng cần được nâng cao nhận thức qua giáo dục và truyền thông để thay đổi thói quen phân loại rác từ nguồn.

Bà có thể chia sẻ một số mô hình thu gom và tái chế rác thành công ở Việt Nam và làm thế nào để nhân rộng các mô hình này một cách bền vững ở các địa phương?

Một giải pháp quan trọng trong quản lý chất thải là áp dụng chính sách EPR (trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất). Chính sách này không chỉ giúp giảm thiểu chi phí xử lý chất thải mà còn thúc đẩy sự phát triển bền vững của ngành công nghiệp tái chế tại Việt Nam.

Với sự đầu tư nghiêm túc vào nghiên cứu và thử nghiệm, PRO Việt Nam đã phát triển các mô hình thu gom hiệu quả, có khả năng mở rộng, giúp tối ưu hóa chi phí. Trong giai đoạn 2022-2023, chúng tôi đã hoàn tất việc thu gom và tái chế hơn 17.000 tấn bao bì. Riêng năm 2023, PRO Việt Nam tiếp tục hỗ trợ các thành viên thực hiện nghĩa vụ EPR với hơn 63.000 tấn bao bì được ủy quyền.

PRO Việt Nam cũng đi đầu trong việc triển khai các mô hình sáng tạo như chương trình ‘Vệ sĩ môi trường’ tại tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu. Đây là sáng kiến kết hợp thu gom và tái chế bao bì vỏ hộp giấy tại các trường học, đồng thời tổ chức các hoạt động giáo dục ngoại khóa nhằm nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường cho học sinh mầm non và tiểu học. Chương trình không chỉ có tác động tích cực đến thế hệ trẻ mà còn thúc đẩy sự phát triển chuỗi giá trị bao bì tại địa phương.

Công nghệ hiện đại đang đóng góp một vai trò quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả thu gom và tái chế. Một ví dụ điển hình là các máy thu gom chai nhựa PET được lắp đặt tại các siêu thị và trường học. Mô hình này không chỉ dễ dàng tiếp cận và thân thiện với người sử dụng mà còn giúp nâng cao nhận thức cộng đồng về tái chế. Đặc biệt, các máy này có khả năng truy xuất nguồn gốc chai nhựa, tạo điều kiện thuận lợi cho việc áp dụng công nghệ sản xuất bottle-to-bottle, một giải pháp bền vững mà nhiều thành viên PRO Việt Nam đang thực hiện.

Bà có thể chia sẻ một số dự án mà PRO Việt Nam sẽ triển khai trong thời gian tới để cùng cộng hưởng, thúc đẩy hoạt động phân loại rác tại nguồn ở các địa phương, từ đó thúc đẩy tái chế rác bền vững?

Trong thời gian tới, PRO Việt Nam sẽ tiếp tục triển khai các hoạt động như thực thi nghĩa vụ EPR cho các thành viên, đồng thời đẩy mạnh các sáng kiến thu gom và tái chế tại các trường học và khu dân cư để phát triển chuỗi giá trị bao bì tại các địa phương.

Bên cạnh đó, PRO Việt Nam xác định giáo dục cộng đồng là trọng tâm trong các hoạt động sắp tới. Chúng tôi sẽ hợp tác với các cơ quan truyền thông uy tín để thực hiện các chiến dịch truyền tải kiến thức về 3R (Reduce, Reuse, Recycle). Những chiến dịch này không chỉ cung cấp thông tin mà còn truyền cảm hứng thay đổi hành vi, khuyến khích người dân thực hiện phân loại và tái chế rác ngay tại hộ gia đình, góp phần tạo ra tác động sâu rộng đến toàn xã hội.

Chúng tôi tin tưởng rằng, với sự hợp tác chặt chẽ giữa chính quyền, doanh nghiệp và người dân, các nỗ lực này sẽ tạo ra một sự cộng hưởng mạnh mẽ, giúp cho việc thu gom và tái chế rác thải tại Việt Nam trở nên dễ dàng tiếp cận và bền vững hơn.

Cảm ơn bà rất nhiều!