Buzz
Quốc gia này đang bị áp lực bao vây từ mọi phía.
Nhật Bản đã ghi nhận 10.505 doanh nghiệp phá sản với khoản nợ trên 10 triệu yên (khoảng 63.200 USD) trong năm tài khóa 2025, theo báo cáo từ Tokyo Shoko Research. Số vụ phá sản này tăng 4% so với năm trước và đạt mức cao nhất trong 12 năm qua, khi mà sự gia tăng giá cả và chi phí lao động đang đè nặng lên doanh nghiệp.
Phá sản đạt mức kỷ lục
Năm tài khóa 2025 đánh dấu năm thứ tư liên tiếp số vụ phá sản doanh nghiệp tăng. Đây cũng là con số cao nhất kể từ năm tài khóa 2013, thời điểm nền kinh tế Nhật Bản vẫn đang phục hồi từ hậu quả của trận động đất và sóng thần năm 2011.
Phần lớn các vụ phá sản xảy ra tại các doanh nghiệp nhỏ và vừa, với 8.092 vụ (chiếm 77% tổng số) thuộc về các công ty có dưới 5 nhân viên.
Mặc dù số vụ phá sản gia tăng, nhưng các vụ việc lớn lại không nhiều, dẫn đến tổng giá trị nợ giảm 34%, xuống còn 1.570 tỷ yên.
Đáng chú ý, số vụ phá sản do thiếu hụt lao động tăng vọt 43%, đạt 442 trường hợp, mức cao nhất từ trước đến nay. Theo khảo sát Tankan tháng 3 của Ngân hàng Nhật Bản, tình trạng thiếu nhân lực hiện tại đang ở mức nghiêm trọng nhất trong suốt 34 năm qua. Nhiều doanh nghiệp phải tăng lương để giữ chân người lao động, làm gia tăng áp lực về dòng tiền.
Ngoài ra, việc Ngân hàng Nhật Bản tăng lãi suất cũng đẩy chi phí vay vốn lên cao. Lãi suất vay trung bình tại các ngân hàng nội địa đã tăng từ 0,997% lên 1,263% vào tháng 2, làm nặng thêm gánh nặng lãi vay đối với các doanh nghiệp có nợ lớn.
Các vụ phá sản do chi phí gia tăng cũng đặc biệt đáng chú ý, đạt 801 trường hợp trong năm tài khóa 2025, tăng 14% so với năm trước. Đồng yên yếu và nhiều yếu tố khác tiếp tục đẩy chi phí nguyên liệu lên cao.
Theo từng ngành, lĩnh vực nhà hàng ghi nhận 1.022 vụ phá sản, tăng 2%. Tỷ lệ chuyển chi phí sang giá bán - tức khả năng tăng giá để bù đắp chi phí - của ngành này chỉ đạt 32,8% trong tháng 2, thấp hơn mức trung bình 42,1% của toàn thị trường, theo dữ liệu từ Teikoku Databank.
Ngành vận tải ghi nhận 424 vụ phá sản, giữ nguyên so với năm trước. Mặc dù nhu cầu cao giúp giảm số vụ phá sản trong năm 2025, xu hướng này đã bắt đầu tăng trở lại từ năm 2026.
Tác động từ xung đột Mỹ-Iran bắt đầu từ cuối tháng 2 hiện vẫn được đánh giá là hạn chế, nhưng lo ngại về chi phí tăng, đặc biệt là giá xăng dầu leo thang, vẫn hiện hữu.
“Nếu tình hình tại Iran kéo dài, số vụ phá sản có thể tăng mạnh, đặc biệt trong lĩnh vực vận tải do lợi nhuận doanh nghiệp suy giảm,” ông Yoshihiro Sakata, trưởng bộ phận thông tin của Tokyo Shoko Research, cảnh báo.
Dư chấn
Các chuyên gia nhận định nền kinh tế Nhật Bản đang dần cảm nhận được những “dư chấn” từ cú sốc dầu mỏ do chiến tranh Iran, khi chi phí năng lượng và vận chuyển tăng cao, lan rộng từ ngành năng lượng sang các lĩnh vực du lịch, chuỗi cung ứng thực phẩm và tiêu dùng hàng ngày.
Mặc dù sở hữu một trong những kho dự trữ dầu lớn nhất châu Á, Nhật Bản vẫn phụ thuộc mạnh vào nhập khẩu dầu, khiến nền kinh tế dễ bị tổn thương trước các cú sốc bên ngoài. Làn sóng tăng giá năng lượng mới nhất đang gây áp lực lên nhiều ngành, từ các nhà tắm công cộng đến trang trại chăn nuôi, đồng thời kích thích các cuộc kêu gọi tiết kiệm điện trước kỳ nghỉ lễ cuối tháng 4.
Tác động đã rõ ràng ở cấp địa phương. Katsuragi Onsen, một nhà tắm công cộng (sento) có hơn 50 năm tuổi tại tỉnh Aomori, đã thông báo sẽ đóng cửa vào cuối tháng 5 do chi phí nhiên liệu tăng mạnh. Theo Tokyo Shoko Research, Nhật Bản có 1.562 cơ sở sento hoạt động tính đến năm ngoái.
Chủ cơ sở, ông Masayoshi Yamaguchi, cho biết giá dầu sử dụng cho sưởi và điều hòa đã tăng lên khoảng 135 yên/lít vào tháng 3, cao hơn 13% so với trước khi xung đột leo thang. “Mức tăng 13% này tạo ra sự khác biệt lớn vì vào mùa đông chúng tôi tiêu thụ tới 7.000 lít mỗi tháng,” ông chia sẻ.
Do giá vé bị kiểm soát, các nhà tắm công cộng khó lòng chuyển tải phần chi phí tăng lên người tiêu dùng. Dù giá vé tại Aomori dự kiến sẽ tăng từ 480 lên 530 yên, các chủ cơ sở vẫn cho rằng mức tăng này không đủ để bù đắp chi phí. “Ngay cả khi tăng lên 530 yên, chúng tôi vẫn không thể cân đối. Thật đáng tiếc khi phải đóng cửa,” ông Yamaguchi chia sẻ.
Ngành vận tải cũng đang phải đối mặt với áp lực lớn. Công ty đường sắt Nankai Electric Railway tại Osaka dự kiến sẽ rút khỏi mảng vận hành phà nối Wakayama và Tokushima vào năm 2028, do nhu cầu yếu sau đại dịch và chi phí nhiên liệu cao kéo dài. Đại diện công ty cho biết giá nhiên liệu đã “tăng lên mức chưa từng có trong những tuần gần đây” vì xung đột Iran.
Các chuyên gia cảnh báo rằng cú sốc này có thể làm gia tăng lạm phát chi phí và suy yếu nhu cầu trong nước. Ông Takahide Kiuchi từ Viện Nghiên cứu Nomura nhận định các nền kinh tế châu Á phụ thuộc vào dầu mỏ từ Trung Đông, trong đó có Nhật Bản, đang đối mặt với ‘rủi ro kinh tế đặc biệt nghiêm trọng’.
“Nếu hoạt động vận tải qua Eo biển Hormuz không trở lại bình thường, Nhật Bản có thể sẽ đối diện với tình trạng thiếu hụt dầu thô nghiêm trọng,” ông nói, ám chỉ tuyến đường từng chiếm khoảng 20% nguồn cung dầu toàn cầu.
Ông cũng cảnh báo rằng trong kịch bản xấu, chính phủ có thể kêu gọi người dân và các doanh nghiệp giảm tiêu thụ nhiên liệu và điện, giống như các cuộc khủng hoảng dầu mỏ vào thập niên 1970.
Khảo sát Tankan quý của Ngân hàng Nhật Bản cho thấy nhiều doanh nghiệp Nhật Bản vẫn tỏ ra thận trọng với triển vọng kinh tế. Điều kiện kinh doanh của các công ty lớn trong ngành vận tải và bưu chính giảm mạnh nhất trong các lĩnh vực, chỉ trừ dầu khí.
Theo Mitsubishi UFJ Asset Management, dù tác động đầy đủ của xung đột Trung Đông chưa được phản ánh trong các dữ liệu, các doanh nghiệp ngày càng lo ngại về giá dầu cao kéo dài và rủi ro gián đoạn trong chuỗi cung ứng. “Sự thận trọng đang gia tăng rộng rãi,” ông Tsuyoshi Ueno từ Viện Nghiên cứu NLI nhận định, dẫn chứng chi phí tăng, khó khăn trong nguồn cung và thiếu hụt lao động.
Giá dầu tăng cũng khiến các hãng hàng không như Japan Airlines và All Nippon Airways phải tăng phụ phí nhiên liệu cho các chuyến bay quốc tế, thậm chí đang cân nhắc áp dụng điều này cho cả các chuyến bay nội địa.
Không chỉ ngành vận tải, giá của nhiều mặt hàng tiêu dùng cũng có thể tăng do chuỗi cung ứng hóa dầu bị ảnh hưởng, từ bao bì nhựa, chai lọ cho đến vật tư y tế. Ước tính của Viện Nghiên cứu Nomura cho thấy chi phí sinh hoạt của một gia đình bốn người có thể tăng thêm từ 18.000 đến 25.500 yên mỗi năm.
Dù không trực tiếp sử dụng dầu, các sản phẩm như rau, thịt, trứng và cá vẫn bị ảnh hưởng bởi chi phí điện, phân bón và vận chuyển. Giá trứng có thể sẽ tăng sau mùa thu, khi chi phí nhập khẩu thức ăn chăn nuôi, chiếm 60–70% chi phí sản xuất, bị đẩy lên do giá vận chuyển tăng.
“Với chi phí đầu vào tăng cao, khả năng giá cả sẽ tăng là rất lớn,” một nguồn tin trong ngành chăn nuôi cho biết.
Theo: Nikkei Asia, Japan Times
