Buzz
Một nhóm nghiên cứu gần đây đã công bố rằng họ đã sử dụng trí tuệ nhân tạo để giải mã thành công bản thảo Voynich huyền bí. Những thông điệp được giải mã chứa đựng cảnh báo đáng sợ về một thảm họa chu kỳ có nguy cơ đe dọa toàn thế giới.
Suốt sáu thế kỷ qua, bản thảo Voynich vẫn luôn là một bí ẩn không thể giải mã, bất khả xâm phạm đối với các chuyên gia giải mã, các nhà ngôn ngữ học, và các nhà khoa học máy tính.
Tác phẩm này được viết bằng một hệ thống ký tự lạ lùng, điểm xuyết bằng những minh họa kỳ quái về các loài thực vật không có thật, những biểu đồ thiên văn sai lệch, cùng những hình ảnh người khỏa thân trong những vũng chất lỏng bí ẩn.
Bản thảo này được đặt tên theo Wilfrid Voynich, một nhà buôn sách cổ, người đã mua nó vào năm 1912. Thông qua phương pháp xác định niên đại bằng carbon phóng xạ, bản thảo này được xác định có nguồn gốc từ đầu thế kỷ 15 và hiện đang được bảo quản tại thư viện Beinecke của Đại học Yale.
Mới đây, một tia sáng hy vọng đã lóe lên khi một viện nghiên cứu trí tuệ nhân tạo công bố rằng họ đã giải mã thành công khoảng 30% nội dung của cuốn sách kỳ bí này.
Một nhóm nghiên cứu trí tuệ nhân tạo tư nhân đã tuyên bố thành công trong việc giải mã khoảng 30% bản thảo Voynich bí ẩn nhờ vào mô hình ngôn ngữ lớn.
Quá trình giải mã đầy thử thách. Nhóm nghiên cứu ẩn danh, hiện đang chờ phản biện, đã dành đến 14 tháng để huấn luyện một mô hình ngôn ngữ lớn đặc biệt. Họ đã đưa vào hệ thống tất cả dữ liệu từ các ngôn ngữ cổ đại, ngôn ngữ nguyên thủy và các hệ thống chữ viết chưa được giải mã như Linear A, Proto-Sinaitic hay Rongorongo của đảo Phục Sinh.
Sau khi áp dụng mô hình vào các bản quét độ phân giải cao của 240 trang bản thảo còn sót lại, những nỗ lực ban đầu dường như chỉ thu về sự rối loạn do nhiễu. Tuy nhiên, ở lần lặp thứ 312, một chuỗi ngôn ngữ mạch lạc đầu tiên đã bắt đầu xuất hiện.
Theo phân tích từ hệ thống, ngôn ngữ trong bản thảo Voynich hoàn toàn không thuộc bất kỳ ngữ hệ nào từng được loài người biết đến. Nó không có mối liên hệ hình thái học với ngữ hệ Ấn-Âu, Semit hay Hán-Tạng. Đặc biệt hơn, mô hình xác nhận đây là một ngôn ngữ nhân tạo được xây dựng theo các nguyên lý toán học, không phải ngôn ngữ nói tiến hóa. Cụ thể, phân bố tần suất ký tự của chữ viết tuân theo mô hình hệ cơ số 12. Dù hệ cơ số 12 được một số nhà toán học cho là hiệu quả hơn hệ cơ số 10 hiện nay, sự xuất hiện của nó trong một văn bản từ thế kỷ 15 quả thực là điều vô cùng kỳ lạ.
Thảm họa chu kỳ và sự can thiệp sinh học. Những phần được giải mã rõ ràng nhất là các đoạn thiên văn học, mô tả về một thảm họa chu kỳ xảy ra trên Trái đất mỗi 12.960 năm - một con số khớp chính xác với một nửa chu kỳ tiến động 25.920 năm của trục hành tinh chúng ta. Văn bản ghi lại chi tiết về một "sự tối tăm lớn" do một "thiên thể lửa di chuyển theo một vòng cung dài" gây ra.
Dữ liệu này gợi ý sự xuất hiện của một sao chổi hay tiểu hành tinh khổng lồ trên quỹ đạo, trùng khớp với giả thuyết va chạm Younger Dryas xảy ra khoảng 12.900 năm trước. Sự kiện này được mô tả bằng các thuật ngữ y khoa chính xác như sự suy giảm nhiệt độ, gián đoạn khí quyển, mực nước biển dâng cao và sự tuyệt chủng của các loài động vật lớn như voi ma mút lông cừu hay mèo răng kiếm.
Bản thảo được viết bằng một ngôn ngữ nhân tạo dựa trên nguyên lý toán học hệ cơ số 12, hoàn toàn khác biệt so với bất kỳ ngôn ngữ tự nhiên nào từng được biết đến.
Phần gây xáo trộn nhất đối với giới khoa học là các đoạn văn về sinh học. Nội dung này đi kèm với các hình vẽ người trong hồ chất lỏng, mô tả một chương trình can thiệp di truyền có chủ đích. Văn bản sử dụng các thuật ngữ như nhân giống chọn lọc và thích nghi tăng tốc, nhằm thay đổi cấu trúc sinh học con người để cải thiện khả năng sinh tồn trong và sau thảm họa. Những hồ chất lỏng trong bản thảo không phải là bồn tắm mà là các buồng ấp, và những hình người chính là các đối tượng thử nghiệm.
Lời cảnh báo gửi đến thế hệ tương lai. Đoạn cuối cùng được giải mã chỉ vỏn vẹn 18 dòng nhưng chứa đựng một lời cảnh báo đầy rùng rợn. Dòng chữ trực tiếp gửi gắm thông điệp tới những người giải mã tài liệu này khi "bầu trời trở lại vị trí ban đầu". Nó nhắc nhở rằng thời gian còn lại rất ngắn, chu kỳ đang quay lại và khuyên con người không nên xây dựng trên đất thấp hay tin vào các hồ sơ ven biển.
Tác giả bí ẩn còn khẳng định rằng thiên thể lửa đã già hơn ký ức của con người về nó. Các nhà thiên văn học đã tính toán và phát hiện rằng thời điểm "trở lại vị trí ban đầu" của chu kỳ tiến động sẽ rơi vào khoảng năm 2040.
Sự hoài nghi từ giới học thuật. Mặc dù kết quả giải mã gây chấn động, cộng đồng khoa học vẫn giữ thái độ thận trọng. Đây không phải là lần đầu tiên có người tuyên bố giải mã được bản thảo này. Tiến sĩ Ella Marchetti từ đại học UCL đã chỉ trích nghiên cứu này, cho rằng nó có thể chỉ là "sự khớp mô hình được ngụy trang thành giải mã", đồng thời nhấn mạnh rằng các mô hình ngôn ngữ lớn thường dễ dàng tạo ra những đoạn văn bản có vẻ hợp lý nhưng thực tế lại vô nghĩa.
Dù có sự hoài nghi từ một số chuyên gia như tiến sĩ Ella Marchetti của đại học UCL, độ chi tiết và hệ thống của dữ liệu giải mã khiến khám phá này trở nên hết sức ấn tượng.
Việc nhóm nghiên cứu từ chối công khai danh tính và phương pháp chi tiết đã tạo ra sự nghi ngờ về tính xác thực của dự án, vì thiếu dữ liệu sẽ khiến việc xác minh độc lập trở nên bất khả thi.
Tuy nhiên, những dữ liệu cụ thể như cấu trúc ngữ pháp cơ số 12, niên đại Younger Dryas hay mục tiêu thiên văn năm 2040 quá chi tiết để có thể xem là sản phẩm ngẫu nhiên của trí tuệ nhân tạo. Một hệ thống phức tạp thực sự đang tồn tại trong bản thảo Voynich.
Thông điệp này liệu có phải là lời cảnh báo từ một nền văn minh đã sống sót sau thảm họa toàn cầu hay không vẫn là một trong những câu hỏi mở lớn nhất trong lịch sử mật mã học.
