Bắt gặp trâu/bò khô rao bán 500.000–600.000/kg, bạn nên dừng lại trước khi mua: bài toán chi phí vô lý và những màn đánh tráo khái niệm mang tên "vị bò".

Thịt khô là món quà vị giác không thể thiếu mỗi dịp Tết, nhưng đừng để lớp áo hào nhoáng cùng mức giá hấp dẫn làm lu mờ sự cảnh giác.

Cận Tết, thị trường thực phẩm khô như bò khô, trâu gác bếp bước vào thời điểm sôi động nhất năm. Song ẩn sau những lời chào mời "rẻ bất ngờ" là bức tranh đáng lo ngại về chất lượng và mức độ an toàn cho người tiêu dùng.

Nghịch lý mức giá 500.000 đồng/kg: lợi nhuận được tạo ra từ đâu?

Lướt qua các chợ dân sinh ở Hà Nội hay những hội nhóm "Chợ thực phẩm Tết" trên mạng xã hội, người mua dễ choáng trước sự chênh lệch giá quá lớn. Khi các thương hiệu uy tín niêm yết bò khô 850.000–1.100.000 đồng/kg, không ít tiểu thương lại rao bán chỉ với mức "nửa triệu bạc".

Ngay cả những người chỉ làm bò khô tại nhà để dùng, không kinh doanh, cũng phải ngạc nhiên thốt lên: "Lấy đâu bò khô, trâu khô hay gác bếp giá rẻ thế, có mà thịt lợn thì đúng hơn".

Với hơn 10 năm tự tay làm bò khô cho gia đình và bạn bè mỗi dịp Tết, chị H.N cho biết: "Để có 1kg thịt bò khô thành phẩm, cần trung bình 3kg thịt bò tươi. Với mức giá thịt bò mông, thăn hiện nay dao động khoảng 230.000-260.000 đồng/kg, chi phí nguyên liệu thô đã lên tới gần 700.000 - 800.000 đồng. Cộng thêm tiền gia vị, nhân công, điện sấy và bao bì, mức giá 500.000 đồng rõ ràng là một sự phi lý về kinh tế".

"Ma trận" lời rao bán: người mua hoang mang, người bán mập mờ thông tin

Trên các sàn thương mại điện tử, chỉ cần tìm kiếm từ khóa "bò khô" là đã xuất hiện hàng nghìn kết quả với mức giá gây sốc, chỉ khoảng 450.000–550.000 đồng/kg. Trong khi đó, tại lò mổ, thịt bò tươi loại 1 đã có giá khoảng 260.000 đồng/kg. Với tỉ lệ phổ biến "3 kg tươi – 1 kg khô", mức giá dưới 800.000 đồng/kg gần như không thể áp dụng cho hàng thật.

Sự phi lý này không chỉ thể hiện trên giấy tờ mà còn lộ rõ qua trải nghiệm thực tế của người mua. Chị Mai Lan (Thanh Xuân, Hà Nội) ngậm ngùi kể lại kỷ niệm "tiền mất tật mang" dịp Tết năm ngoái: "Tôi mua 2kg bò sợi giá 500.000 đồng/kg trên mạng vì thấy quảng cáo là hàng xưởng giá gốc. Nhưng khi nhận, thịt có màu đỏ rực như son, xé ra bên trong lại trắng bệch. Ăn thử không thấy vị bò, chỉ toàn mùi ngũ vị hương và vị ngọt lợ của mì chính. Ngâm vào nước ấm, chỉ 5 phút sau nước chuyển đỏ ngầu, còn miếng thịt thì nhợt nhạt như thịt lợn luộc".

Trong tâm trạng đầy nghi ngờ, chị Thu Hằng (quận Đống Đa, Hà Nội) cũng chia sẻ: "Thấy quảng cáo bò khô nhà làm giá 550.000 đồng/kg, hình ảnh rất hấp dẫn nên tôi mua thử. Nhưng khi ăn, thịt bở, mùi hương liệu nồng nặc, không hề có vị ngọt thanh tự nhiên của thịt bò. Cả nhà tôi nghi ngờ đây là thịt lợn sề tẩm hóa chất chứ không phải bò".

Không chỉ người tiêu dùng bình thường, ngay cả những người nội trợ dày dạn kinh nghiệm cũng dễ "sập bẫy" khi công nghệ làm giả ngày càng tinh vi. Bà Nguyễn Thị Hòa (65 tuổi, TP.HCM) cho biết: "Bây giờ họ làm giả rất khéo, còn trộn cả thịt bò thật vào thịt lợn sề đã tẩm ướp để tạo mùi, người không chuyên rất khó phân biệt. Tôi từng mua phải trâu gác bếp mà khi đốt lên chỉ ngửi thấy mùi hóa chất khét lẹt, hoàn toàn không giống mùi khói bếp tự nhiên".

Trái ngược với nỗi lo của người mua, các tiểu thương bán hàng giá rẻ luôn có sẵn những lý do biện minh. Khi được hỏi về nguồn gốc mức giá siêu thấp, một tiểu thương tại chợ đầu mối thản nhiên nói: "Đó là giá sỉ, lấy số lượng lớn trực tiếp từ xưởng nên mới rẻ vậy. Với lại đây là bò nuôi công nghiệp nên giá thấp hơn bò ta, ăn vẫn ổn, khách vẫn mua đều".

"Phù phép" vị giác: cái giá sức khỏe phải trả từ hương liệu độc hại

Dù không thể khẳng định tuyệt đối rằng mọi loại thịt khô giá rẻ đều kém chất lượng, nhưng khả năng xuất hiện "hàng giả" là hoàn toàn có thật. Để biến những miếng thịt lợn sề thành các món bò khô, trâu khô gác bếp mang danh "đặc sản", nhiều cơ sở buộc phải dựa vào hóa chất và hương liệu để tạo mùi vị.

Trước thực trạng này, PGS.TS Nguyễn Duy Thịnh (Viện Công nghệ Sinh học và Thực phẩm) cảnh báo: việc thường xuyên tiêu thụ thực phẩm chứa nhiều hương liệu và phẩm màu công nghiệp chẳng khác nào "liều thuốc độc" âm thầm ngấm vào cơ thể. Khi dung nạp lượng lớn phụ gia hóa học ngoài danh mục cho phép, gan và thận sẽ là những cơ quan chịu áp lực đầu tiên. Gan phải hoạt động quá tải để đào thải độc tố, lâu ngày dẫn đến suy giảm chức năng. Nghiêm trọng hơn, các chất tạo màu và bảo quản giá rẻ thường chứa kim loại nặng hoặc tạp chất gây đột biến tế bào, trở thành mầm mống trực tiếp của ung thư đường tiêu hóa. Chưa kể, nguồn thịt lợn sử dụng cũng tiềm ẩn nguy cơ không đảm bảo an toàn hoặc mang mầm bệnh.

Bên cạnh đó, giới chuyên môn y tế còn cảnh báo nguy cơ ngộ độc mạn tính. Người ăn có thể không gặp phản ứng tức thời, nhưng các chất độc sẽ tích tụ dần trong mô mỡ, gây ra những hệ lụy như mệt mỏi kéo dài, dị ứng, rối loạn nội tiết và ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển trí tuệ của trẻ em.

Càng cận Tết, câu chuyện an toàn thực phẩm và thực phẩm bẩn càng trở nên nóng bỏng. Vì vậy, các chuyên gia y tế liên tục khuyến cáo người tiêu dùng cần đặc biệt thận trọng khi lựa chọn thực phẩm, kể cả với các sản phẩm khô.

Riêng với bò khô, những sản phẩm thuộc diện "3 không" (không nhãn mác, không nguồn gốc, không hạn sử dụng) thường gắn liền với quy trình sản xuất thiếu đảm bảo vệ sinh. Việc tẩm ướp dày đặc gia vị cay nồng như ớt, tiêu, tỏi thực chất còn là chiêu thức nhằm che lấp mùi ôi thiu của nguyên liệu đã xuống cấp, khiến người tiêu dùng khó phân biệt bằng vị giác thông thường.

Phân biệt thịt bò khô thật và giả bằng cách nào?

PGS.TS Nguyễn Duy Thịnh đưa ra những dấu hiệu giúp nhận biết thịt bò khô thật và giả:

- Quan sát màu sắc: Thịt bò khô thật thường có màu vàng sẫm tự nhiên, sợi dài và to. Ngược lại, bò khô giả dễ nhận ra với màu đỏ tươi đến đỏ thẫm, sợi ngắn và nhỏ.

- Thử xé sợi: Với bò khô thật, khi xé cần dùng lực tay khá mạnh. Còn bò khô giả chỉ cần miết nhẹ là thấy màu đỏ dây ra tay.

- Dựa vào mùi và vị: Bò khô thật có mùi thơm nồng đặc trưng của thịt bò, khi nhai cảm nhận rõ vị cay, ngọt, mặn hài hòa. Trong khi đó, loại giả gần như không có mùi bò, mùi hương liệu gắt, ăn vào lại giống thịt lợn. Riêng bò khô làm từ phổi lợn có thớ thịt không rõ, dính bệt, kèm mùi hôi khó chịu.