Buzz
Trong lĩnh vực khảo cổ, đôi khi một tìm tòi tưởng chừng rất nhỏ lại có sức mạnh hé lộ những chân trời rộng lớn về các nền văn minh đã lụi tàn.
Một nghiên cứu gần đây về mẫu vật phân chó kéo xe cổ đại 9.000 năm đã làm sửng sốt giới khoa học khi chứng minh khẩu phần của chúng ngoài cá và tuần lộc còn có cả thịt từ loài gấu Bắc Cực.
Phát hiện mang tính đột phá này không chỉ mở ra cánh cửa hiểu biết mới về đời sống của các cộng đồng săn bắn-hái lượm thời tiền sử, mà còn phản ánh rõ nét những gian truân mà các động vật đồng hành này phải trải qua trong điều kiện thiên nhiên vô cùng khắc nghiệt tại vùng Bắc Cực Siberia.
Các mẫu vật phân chó được bảo quản nguyên vẹn nhờ băng giá đã được khai quật tại khu di tích Zhokhov, một địa điểm định cư có từ đầu kỷ Holocen tọa lạc trên quần đảo Tân Siberia, thuộc vùng cực bắc của nước Nga.
Vào khoảng 8.500 năm trước, sự dâng cao của mực nước biển đã biến Zhokhov thành một hòn đảo tách biệt hoàn toàn với đại lục Á-Âu, khiến nơi đây không còn dấu chân người. Thế nhưng, bằng chứng khảo cổ xác nhận trước sự kiện đó, nơi này từng là mái nhà của những thợ săn tài ba từ thời đồ đá cũ.
Khi chó kéo xe ăn gấu Bắc Cực
Nhằm xác định thành phần thức ăn của những chú chó làm nhiệm vụ thời đó, một nhóm chuyên gia đã tiến hành phân tích 34 mẫu phân chó thu thập được từ các cuộc khai quật diễn ra vào các năm 2002 và 2003 tại địa điểm này. Những phát hiện từ cuộc nghiên cứu đã đem đến không ít điều gây sửng sốt.
Có tới hơn 90% số mẫu vật được kiểm tra có sự hiện diện của ký sinh trùng sán dây thuộc chi Dibothriocephalus, vốn thường lây nhiễm qua đường tiêu hóa khi ăn phải cá sống hoặc chưa được nấu chín kỹ. Bên cạnh đó, 32,35% mẫu còn lại tìm thấy trứng giun từ họ Taeniidae, khả năng cao là nhiễm phải sau khi tiêu thụ thịt tuần lộc đã bị bệnh.
Tuy vậy, khám phá gây chấn động nhất chính là việc tìm thấy những sợi lông của gấu Bắc Cực trong một vài mẫu vật, bằng chứng rõ ràng cho thấy các thợ săn thời tiền sử đã dùng thịt của loài thú săn mồi đáng gờm này để làm thức ăn cho đàn chó của họ.
Nhóm tác giả của nghiên cứu đưa ra nhận định rằng gấu Bắc Cực từng là một trong những nguồn cung cấp thực phẩm thịt chủ chốt trong nền kinh tế của những người thợ săn tại Zhokhov, nhất là trong các tháng mùa đông giá lạnh khi các nguồn con mồi khác trở nên vô cùng khan hiếm.
Giả thuyết này càng nhận được sự ủng hộ vững chắc nhờ vào các dấu vết răng chó in hằn trên những mảnh xương gấu Bắc Cực được tìm thấy ngay tại khu di chỉ khảo cổ.
Hậu quả của một chế độ ăn thiếu dinh dưỡng
Dù việc ăn thịt gấu Bắc Cực thoạt nghe có vẻ là một nguồn bổ sung protein phong phú, nhưng khẩu phần ăn của đàn chó kéo xe cổ đại này có lẽ không hề cân đối và đầy đủ dưỡng chất. Dựa theo ghi chép của nhà thám hiểm huyền thoại vùng Bắc Cực Knud Rasmussen, thịt tuần lộc thực chất không cung cấp đủ năng lượng cho chó kéo xe, và chúng thường hoạt động bền bỉ hơn hẳn khi được cho ăn những loài động vật biển giàu chất béo như hải cẩu hay hải mã.
Nhóm nghiên cứu đưa ra giả thuyết rằng "việc ăn một lượng lớn thịt và nội tạng tuần lộc ngay sau khi giết mổ có khả năng dẫn đến tình trạng ngộ độc hoặc bệnh tật, kéo theo sự suy kiệt sức khỏe và mất hoàn toàn khả năng lao động". Khi kết hợp với tỷ lệ nhiễm giun sán cực cao, điều này rất có thể đã làm suy giảm nghiêm trọng thể lực và năng suất làm việc của chúng trong vai trò động vật vận tải và hỗ trợ săn bắn, từ đó tạo ra mối đe dọa trực tiếp đến hiệu quả của toàn bộ hệ thống sinh kế tại vùng đất Viễn Bắc khắc nghiệt.
Công trình nghiên cứu này, vừa được đăng tải trên Tạp chí Khoa học Khảo cổ học , đã trở thành một minh chứng hùng hồn cho thấy ngay cả những manh mối nhỏ bé tưởng như vô giá trị nhất cũng có sức mạnh ghép nối lại bức tranh sinh động về cuộc sống đầy gian nan và phức tạp của người xưa, đồng thời giúp chúng ta thấu hiểu sâu sắc hơn mối quan hệ cộng sinh bền chặt giữa con người và các loài động vật trong lịch sử.
