Buzz
Với kinh nghiệm phong phú của mình, ông Hải khẳng định rằng, nghề truyền thống không chỉ là kế sinh nhai mà còn là sự bảo tồn linh hồn dân tộc.
Trong bối cảnh Chính phủ đặt mục tiêu đạt một triệu doanh nghiệp tư nhân vào năm 2030, câu hỏi được đặt ra là làm thế nào để hơn 5.400 làng nghề truyền thống của Việt Nam không chỉ duy trì mà còn trở thành động lực thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững.
Nghệ nhân ưu tú Vũ Mạnh Hải, Chủ tịch Công ty vàng bạc đá quý Bảo Tín Mạnh Hải, trong buổi trò chuyện tại talkshow "Kiến tạo Đất nước – Tự hào Việt Nam", đã chia sẻ những kinh nghiệm thực tế về cách biến bản sắc văn hóa thành lợi thế cạnh tranh trên thị trường.
Với hành trình khởi nghiệp từ chính gia đình và từng bước xây dựng thành một doanh nghiệp có hệ thống, ông Hải khẳng định rằng làm nghề truyền thống không chỉ là một cách kiếm sống mà còn là việc gìn giữ những giá trị cốt lõi của dân tộc. Việc phát triển không có nghĩa là đánh mất bản sắc; ngược lại, chính bản sắc là yếu tố tạo nên sự khác biệt mà các doanh nghiệp hiện đại luôn khao khát tìm kiếm.
Giữ gìn bản sắc văn hóa là nền tảng cho sự phát triển
Theo ông, yếu tố quan trọng đầu tiên để một cơ sở truyền thống phát triển bền vững là phải bảo tồn được gốc rễ văn hóa, linh hồn của sản phẩm. Ông đã minh họa bằng thực tế tại làng gốm Bát Tràng, nơi vẫn duy trì phương pháp làm gốm truyền thống của các thế hệ trước, bảo tồn những dòng men cổ như men lam, men da lươn, men dạ.
Trong ngành chế tác kim hoàn, các sản phẩm vàng được sản xuất bằng công nghệ hiện đại, nhưng giá trị cốt lõi vẫn nằm ở những thiết kế mang đậm dấu ấn văn hóa dân tộc. Những món quà tặng vàng khắc họa các biểu tượng như Khuê Văn Các, Rồng thời Lý, Chim Lạc Việt, hoa sen không chỉ khẳng định giá trị vật chất mà còn tôn vinh những tinh hoa văn hóa của Thăng Long.
Tuy nhiên, việc giữ gìn bản sắc văn hóa chỉ là bước đầu. Ông Hải nhấn mạnh rằng, nếu chỉ dừng lại ở việc sản xuất thủ công đơn giản mà thiếu chiến lược và kỹ năng quản trị, nghề truyền thống sẽ không thể phát triển lâu dài. Các cơ sở làm nghề cần học cách vận hành như một doanh nghiệp thực thụ với quy trình rõ ràng, chất lượng ổn định, định hướng thị trường và đặc biệt là áp dụng công nghệ số.
Ông chia sẻ rằng doanh nghiệp của mình đã phát triển thêm nhiều sản phẩm đa dạng như đồng tiền vàng ép vỉ, gắn tem chứng nhận, không chỉ bảo toàn giá trị tích trữ mà còn nâng cao tính thẩm mỹ và tôn vinh các biểu tượng văn hóa đặc sắc của Việt Nam.
Điều quan trọng không kém là phải mở rộng các mối liên kết. Nghề truyền thống không thể chỉ giới hạn trong phạm vi làng quê mà cần mở rộng hợp tác với các nhà thiết kế, chuyên gia thương hiệu, nền tảng số và thị trường quốc tế. Doanh nghiệp của ông đã hợp tác với các bạn trẻ từ các trường mỹ thuật để tạo ra mẫu mã phù hợp với xu hướng tiêu dùng hiện đại. Về phân phối, ngoài hệ thống cửa hàng, họ đã mở rộng sang các mạng xã hội và thương mại điện tử, từ đó giúp doanh số tăng trưởng đáng kể.
Biến các làng nghề thành động lực kinh tế quốc gia
Để đóng góp vào mục tiêu có một triệu doanh nghiệp tư nhân vào năm 2030, ông Hải cho rằng ngành sản xuất thủ công mỹ nghệ với hơn 5.000 làng nghề trên cả nước có thể trở thành một động lực mạnh mẽ thúc đẩy nền kinh tế.
Chiến lược phát triển cần tập trung vào năm trọng tâm: tái định vị ngành mỹ nghệ thành ngành kinh tế văn hóa với chính sách rõ ràng về vốn, đào tạo và truyền nghề; hình thành các trung tâm sáng tạo và cụm liên kết tại những vùng có thế mạnh; xây dựng lộ trình số hóa toàn diện từ thương mại điện tử đến tem truy xuất nguồn gốc; xây dựng thương hiệu quốc gia 'Made in Vietnam' như các quốc gia Italia, Nhật Bản, Hàn Quốc đã thực hiện; và phát triển chuỗi giá trị với các doanh nghiệp chuyên biệt trong từng khâu.
Ông minh họa sức mạnh của công nghệ số trong doanh nghiệp của mình, nơi mỗi sản phẩm trang sức đều được gắn mã tem điện tử giúp truy xuất thông tin đầy đủ. Chỉ cần quét mã, người dùng có thể biết ngay sản phẩm đang lưu trữ ở kho nào và đã được bán vào ngày nào. Toàn bộ quá trình kiểm kho chỉ mất vài giây, đáp ứng nhanh chóng nhu cầu của khách hàng.
Khi được hỏi về cách nâng cao năng lực cạnh tranh, ông Hải khẳng định rằng chất lượng sản phẩm tốt là yếu tố cần thiết nhưng chưa đủ. Để chiếm được lòng người tiêu dùng và đứng vững trên thị trường, còn cần nhiều yếu tố khác, đặc biệt là tinh thần thương hiệu, nơi câu chuyện văn hóa được kể lại bằng ngôn ngữ hiện đại, chạm đến cảm xúc của người Việt ngày nay.
Điều đáng tiếc là nhiều doanh nghiệp hiện nay vẫn chỉ dừng lại ở việc làm nghề mà chưa thực sự xây dựng thương hiệu. Các doanh nghiệp cần bắt đầu từ việc hiểu sâu sắc về vùng đất, phong tục, và triết lý sống gắn liền với nghề của mình, đồng thời chủ động tiếp cận thế hệ tiêu dùng mới, đặc biệt là giới trẻ, thông qua ngôn ngữ thị giác, công nghệ số và những trải nghiệm thực tế.
Tăng cường giá trị cho các làng nghề
Với vai trò Chủ tịch Hội Nghệ nhân, ông Hải mạnh dạn đề xuất ba hướng đi dựa trên bản sắc văn hóa và truyền thống. Kiến nghị đầu tiên là phát triển hệ sinh thái thủ công mỹ nghệ gắn liền với du lịch trải nghiệm. Thủ công mỹ nghệ không chỉ là sản phẩm văn hóa mà còn là đại sứ mang hình ảnh đất nước đến với thế giới. Nếu được tổ chức bài bản, ngành này có thể tạo sinh kế cho hàng triệu lao động nông thôn và trở thành động lực phát triển du lịch.
Ông đề xuất xây dựng các cụm làng nghề, trung tâm trải nghiệm tích hợp với du lịch, nơi du khách không chỉ mua sản phẩm mà còn tham gia trực tiếp vào quy trình sản xuất. Tại triển lãm kỷ niệm 70 năm Giải phóng Thủ đô, khu trình diễn nghề thủ công như làm quạt, dệt tơ tằm, vuốt đất làm gốm đã thu hút sự quan tâm đặc biệt từ khách tham quan. Sự tham gia này giúp du khách cảm nhận rõ hơn giá trị thủ công truyền thống và sẵn sàng chi trả mức giá cao hơn cho sản phẩm.
Về các địa phương có thể triển khai mô hình điểm đến di sản, ông gợi ý một số địa phương tiêu biểu như Hà Nội với gốm Bát Tràng, lụa Vạn Phúc, dát vàng Kiêu Kỵ; Huế với nghề làm nón, đúc đồng; Quảng Nam với làng mộc Kim Bồng và phố cổ Hội An; cùng các tỉnh miền núi phía Bắc như Hà Giang, Lào Cai với nghề dệt thổ cẩm, làm giấy dó. Người dân cần được đào tạo để trở thành những người kể chuyện, vì không ai truyền cảm hứng tốt hơn chính những nghệ nhân, người thợ. Khi du khách tham gia vào công đoạn làm nghề như nhào đất, nhuộm vải, vẽ tranh, trải nghiệm này sẽ in sâu vào ký ức.
Câu chuyện của nghệ nhân Vũ Mạnh Hải trong chương trình "Kiến tạo Đất nước – Tự hào Việt Nam" là một minh chứng rõ rệt cho thấy văn hóa, khi được đầu tư và khai thác một cách đúng đắn, hoàn toàn có thể trở thành nền tảng vững chắc để phát triển kinh tế. Ông khẳng định rằng sản phẩm đẹp chưa đủ, mà sản phẩm phải chứa đựng giá trị văn hóa, phải biết kể câu chuyện của chính mình thì mới có thể đứng vững trên thị trường.
Khi doanh nghiệp hiểu và biến bản sắc văn hóa thành một phần trong sản phẩm, đó sẽ trở thành yếu tố cạnh tranh mạnh mẽ, giúp thương hiệu Việt Nam tự tin, vững vàng không chỉ trên thị trường nội địa mà còn vươn ra quốc tế. Nếu thực hiện đúng cách, đây sẽ là đôi cánh giúp các làng nghề Việt Nam không chỉ được bảo tồn mà còn có thể bay cao, bay xa trên con đường xây dựng đất nước.
